'Strandexpres' in wandeltempo naar zee

AMSTERDAM/IJMUIDEN, 12 AUG. Op perron 2b van het Centraal Station in Amsterdam werd gisteren een stukje spoorweggeschiedenis geschreven. Om 12.46 uur, met slechts 1 minuut vertraging, vertrok daar de trein van Amsterdam naar IJmuiden, geëxploiteerd door rederij Lovers, de eerste railconcurrent uit de geschiedenis van de Nederlandse Spoorwegen.

In voormalige eerste-klasrijtuigen van de Belgische spoorwegen, voorzien van verende banken, ouderwetse bagagerekken, houten lambrizeringen en veel pluche, ging het in zo'n vijftig minuten langs Haarlem, Santpoort-Noord, Driehuis-Westerveld en veel half ontmantelde stationnetjes en overwoekerde perrons naar IJmuiden. Langs de spoorlijn honderden trein-spotters alsmede de massaal uitgelopen bevolking van Driehuis-Westerveld en IJmuiden, waar voor het eerst sinds de opheffing van de spoorverbinding, dertien jaar geleden, weer een trein stopte.

De Kennemerstrand Expres, zoals de lijn Amsterdam-IJmuiden officieel is gedoopt, is aangepast aan de moderne tijd. Het zeegroene uiterlijk van de trein, die tijdens de eerste rit nog een onmiskenbare verflucht verspreidde, is rijkelijk voorzien van sponsor-uitingen. Radiostation JazzRadio verzorgt via de intercom non-stop soul, salsa, 'triphop' en easytunes. Alleen de zeelucht in de coupé's, bedoeld om de reiziger alvast in strandstemming te brengen, werd overvleugeld door de geur van de diesellocomotief.

Met de terugkeer van de lijn Amsterdam-IJmuiden heeft rederij Lovers - eigenaar van rondvaartboten in Amsterdam en Utrecht, de Artis-express, de watertaxi en de museumboot - een van de oudste spoorverbindingen van Nederland nieuw leven ingeblazen. In 1983 werd de lijn opgeheven omdat de NS deze niet langer rendabel achtte. Een van de twee sporen werd weggehaald, de bovenleiding werd verwijderd en vorig jaar werd het station van IJmuiden gesloopt.

Rederij Lovers ziet wel degelijk brood in de lijn en denkt al eind volgend jaar een bescheiden winstje te kunnen maken op het traject Amsterdam-IJmuiden. Volgens directeur P. Sul van Lovers, die zelf ooit korte tijd in dienst was van de NS, is IJmuiden met de aanleg van een nieuwe jachthaven en een grootscheepse opknapbeurt van het strand hard bezig zichzelf op de kaart te zetten als badplaats. Lovers zelf, dat de laatste 2,8 kilometer tussen het perron en het strand overbrugt met busvervoer, is van plan een strandtent te gaan exploiteren in IJmuiden. Maar ook het feit dat er in Amsterdam weinig ruimte meer is om uit te breiden heeft rederij Lovers doen omzien naar nieuwe groeimogelijkheden, aldus Sul. “Voor elke vergunning moet je een enorme strijd leveren.”

Sinds de Amsterdamse rederij in april dit jaar toestemming vroeg en kreeg om de spoorlijn te exploiteren is het snel gegaan. In België werden eerste-klasrijtuigen gekocht, daterend uit de jaren vijftig, en er werden zes machinisten gerecruteerd.

Directeur Sul is in het algemeen goed te spreken over de samenwerking met de NS. De hoofdwerkplaats van de NS in Haarlem schilderde de rijtuigen binnen een week groen. NS Railinfrabeheer legde een provisorisch perron aan in IJmuiden. Van NS Cargo werden diesellocomotieven gehuurd en in Amsterdam en Haarlem verrezen naast de gewone loketten aparte loketten van Lovers Rail. Alleen NS Reizigers ligt dwars: dit onderdeel van de spoorwegen weigert uit concurrentie-overwegingen de verplichte beveiligingsapparatuur, zogeheten ATB-kasten, te leveren. Lovers zal bij het ministerie van Economische Zaken een klacht tegen de NS indienen wegens machtsmisbruik.

Lovers wil in de toekomst meer spoorlijnen exploiteren, onder meer tussen buitenlandse steden en Amsterdam. Details daarover wil de rederij nog niet kwijt. Lovers is evenmin bereid aan te geven welk marktaandeel ze denkt te kunnen afpakken van de NS. Directeur Sul: “We eten voorlopig niet uit dezelfde ruif als de NS. Verder is er voldoende potentieel voor twee of meer maatschappijen nu de Nederlandse wegen overvol raken.” Sul schat dat er over tien jaar vijf of zes spoorwegmaatschappijen in Nederland zullen zijn.

De Kennemerstrand Expres zal tot 1 oktober viermaal per dag, om de twee uur, gaan rijden. Daarna wordt het te koud; de trein heeft nog geen verwarming. Vanaf 1 april 1997 zal de trein het hele jaar door rijden, volgens een schema van eenmaal per uur. Wie tot 1 oktober met spoed naar IJmuiden moet, kan overigens beter omzien naar een ander vervoermiddel: wegens het ontbreken van automatische overwegbeveiliging en seinen langs de baan mag de trein tussen Santpoort-Noord en IJmuiden niet harder dan 40 kilometer per uur. Dat biedt de zogeheten overwegsleutelaars de kans om bij het naderen van een overweg van de trein te springen om de spoorbomen neer te laten, de trein te laten passeren en weer op de trein te klimmen.