Rwanda: wet op berechting genocide

KIGALI, 12 AUG. Het Rwandese parlement heeft zaterdag een wet aangenomen die de berechting regelt van Rwandezen die hebben deelgenomen aan de slachtpartijen onder Tutsi's en gematigde Hutu's in 1994.

De verwachting is dat binnen afzienbare tijd de eerste processen gaan beginnen tegen de ongeveer 80.000 Rwandezen die in voorarrest worden gehouden.

De wet op de genocide maakt onderscheid tussen drie soorten misdaden tegen de menselijkheid. Voor misdaden van de eerste categorie (organisatie van de genocide en seksuele vergrijpen) kan in principe de doodstraf worden uitgesproken, op misdaden uit andere categorieën staan gevangenisstraffen.

Binnen Rwanda is de nieuwe wet zeer omstreden. Veel overlevenden van de genocide vinden dat zij niet streng genoeg is omdat op 'gewone' moorden in de Rwandese wetgeving automatisch de doodstraf staat.

De regering heeft echter steeds aangedrongen op een relatief milde bestraffing van tijdens de genocide begane misdaden, mede omdat een harde bestraffing internationaal zou worden afgekeurd. De internationale gemeenschap heeft al felle kritiek geuit op de veelal onmenselijke omstandigheden waarin de verdachten worden vastgehouden en het uitblijven van berechting.

De nieuwe wet staat bestraffing toe van misdaden die na oktober 1990 zijn gepleegd. De eigenlijke genocide begon in april 1994 maar volgens veel leden van de huidige regering, die wordt gedomineerd door het vooral uit Tutsi's bestaande Rwandese Patriottische Front (RPF), begonnen Hutu-extremisten al na oktober 1990, toen het RPF vanuit Oeganda Rwanda binnenviel, met het voorbereiden van de slachtpartijen.

Logistiek is Rwanda overigens nauwelijks in staat om de 80.000 verdachten op korte termijn te berechten. De meeste gerechtsgebouwen werden in de oorlog van 1994 vernietigd en veel advocaten en officieren van justitie zijn in 1994 vermoord of vluchtten, als ze de kant hadden gekozen van de Hutu-extremisten, uit angst voor het RPF naar Zaïre of Tanzania. De Rwandese autoriteiten zijn momenteel spoedcursussen aan het organiseren om advocaten en officieren van justitie op te leiden. De autoriteiten in Kigali gaan er van uit dat het lange tijd zal duren om alle 80.000 verdachten te berechten.

Het is niet uitgesloten dat door de nieuwe wet opnieuw conflicten ontstaan met het VN-tribunaal dat zich met de genocide bezighoudt. De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft dit Rwanda-tribunaal niet de mogelijkheid gegeven om de doodstraf uit te spreken. Tegelijkertijd heeft dit hof de taak op zich genomen de eerstverantwoordelijken van de genocide te berechten. De nieuwe Rwandese wet zou er daarom toe kunnen leiden dat de uitvoerders van de genocide in Rwanda de doodstraf krijgen, terwijl de 'breinen' (die door het Rwanda-tribunaal in de Tanzaniaanse stad Arusha worden berecht) levenslang krijgen.

Deze kwestie gaat mogelijk reeds spoedig spelen bij de berechting van de Hutu-extremist Froduald Karamira.

Deze werd in juni door India aan Rwanda uitgeleverd. Het Rwanda-tribunaal van de VN heeft tot nog toe geen arrestatiebevel tegen hem uitgevaardigd. Karamira, zelf een Tutsi, zou onder de eerste categorie van de nieuwe Rwandese wet vallen omdat hij via de Rwandese radio de Hutu-bevolking heeft opgeroepen alle Tutsi's te vermoorden en zou dus de doodstraf kunnen krijgen. (AP)