Winstdalingen geen voorteken van recessie

ROTTERDAM, 10 AUG. De kassen zijn gevuld, er is druk gereorganiseerd, banen zijn verdwenen, maar de vraag is: waar blijft de winst?

De ene na de andere grote Nederlandse onderneming kwam afgelopen anderhalve week met de melding van zware winstdalingen. Philips's netto winst uit gewone bedrijfsactiviteiten schrompelde in met 40 procent tot 681 miljoen gulden. KNP BT (papier, verpakking, distributie kantoorartikelen) zag de netto winst door oplopende verliezen in de papierproduktie met tweederde dalen. Bij chemieconcern DSM zakte de netto winst met 40 procent in; ook Shell moest terug onder invloed van de neergang bij zijn chemiebedrijven. De netto winst van Hoogovens werd meer dan gehalveerd, terwijl KLM's bedrijfsresultaat in het afgelopen kwartaal hetzelfde overkwam.

De enige lichtpuntjes de afgelopen dagen waren de winstcijfers van de twee grote uitgevers, Wolters Kluwer en Reed Elsevier. Wolters Kluwer verraste de beurs met een kleine winstgroei, terwijl op een lichte teruggang was gerekend, terwijl Reed Elsevier in zijn kernbedrijf de toch al hoge winstmarge (bedrijfsresultaat als percentage van de omzet) verder wist op te krikken naar ruim 25 procent.

Hoogovens, DSM, Akzo Nobel, en KNP BT zijn stuk voor stuk bedrijven wier financiële fortuin nauw gekoppeld is aan de eb- en vloedbewegingen van de economie. In het beleggingsjargon heten zij de cyclische bedrijven. Als de economische omstandigheden verbeteren, dan spuit de winst bij zulke ondernemingen omhoog, maar raakt de economie in mineur, dan gaat het bij hen ook heel slecht.

Zijn hun winstdalingen in het eerste halfjaar een voorbode van naderend economisch onweer? Financiële analisten bij banken en effectenhuizen die het bedrijfsleven voor hun beleggende klanten volgen, denken van niet. “Het was duidelijk dat deze winstdalingen eraan zaten te komen”, zegt H. Hakker van de zakenbank Barclays de Zoete Wedd. “Het positieve nieuws is dat deze bedrijven denken dat zij hun winstniveaus zullen vasthouden in het tweede halfjaar.”

Analist C. Zandbergen van de Generale Bank Nederland rept van een “hele forse terugval” en enig optimistisch perspectief. “De afzetprijzen van de produkten van de cyclische bedrijven, die vorig jaar sterk opliepen, zijn in de eerste maanden van dit jaar weer ver teruggevallen en de laatste maanden treedt er een stabilisatie op.” Deze heftige prijsschommelingen zijn deels veroorzaakt door de economische omstandigheden. Maar wat ook een rol speelt zijn de niet uitgekomen verwachtingen van de afnemers van staal, chemieprodukten en papier.

Toen de prijzen vorig jaar begonnen te stijgen, sloegen zij massaal aan het hamsteren om volgende prijsverhogingen voor te zijn. DSM, KNP BT, Hoogovens, zij deden daardoor goede zaken. “De pieken in de winst die pas voor 1997 werden verwacht, werden in 1995 eigenlijk al gerealiseerd”, zegt Hakker van Barclays de Zoete Wedd.

Tegen het jaareinde merkten de afnemers dat zij wel met grotere voorraden halfprodukten zaten, maar dat hun eindprodukten niet zo snel verkocht werden als zij hadden geprognotiseerd.

De afnemers in het bedrijfsleven trapten op de rem. Geen nieuwe bestellingen, eerst interen op bestaande voorraden, luidde de oekaze uit de hoofdkantoren. Gevolg: prijsdalingen, produktie-terugval bij toeleveranciers en nu winstdalingen bij de cyclische bedrijven.

Wie de steile curves en de rappe opkomst en neergang van de prijzen ziet, zou vermoeden dat cycli korter, maar heftiger zijn. “Moeilijk te zeggen”, vindt Zandbergen van Generale Bank Nederland. Het is wel zo dat de cyclische bedrijven hun lessen hebben geleerd en zich minder kwetsbaar proberen te maken. Hoogovens wil meer in hoogwaardig staal, DSM in de fijnchemie. En de kassen zijn goed gevuld. Zij zitten als een moederkloek op de centen, zodat zij daar in elk geval voldoende van hebben.” Hoogovens had bijvoorbeeld eind juni 1,2 miljard gulden in kas.

Inmiddels zijn de bodems van de voorraadposities van de afnemers in zicht, en zien de (financiële) topmannen van Hoogovens, DSM, KNP BT, Philips en Akzo Nobel weer wat licht aan het eind van de tunnel. Verschillende van hen zijn eigenlijk dik tevreden: de economische schommeling is goed doorstaan. Tevredenheid creëert echter geen vruchtbaar klimaat voor nieuwe reorganisaties. De plannen liggen er wel: verlies van 6000 banen bij Philips, van 2000 banen in zes jaar bij Hoogovens. Akzo verplaatst vezelactiviteiten naar Polen.

Hun in goede tijden gehamsterde geld heeft een manco: het levert nauwelijks rendement op. Dat geldt voor de cyclische bedrijven, maar nog meer voor de excellente groeiers Wolters Kluwer en Reed Elsevier. Wolters Kluwer kocht vorig jaar voor 3 miljard gulden de Amerikaanse uitgever CCH. Reed Elsevier zal haasje over maken, misschien niet met een enkele super deal, maar met verschillende kleinere aankopen, zoals Wolters Kluwer dat vroeger deed.