Sapman

Sapman is een in België wonende frisdrankproducent. In de jaren negentig opende hij met geld van de Haarlemse politie een sapfabriek in Ecuador. Het bedrijf moest volgens de rijksrecherche dienen als 'infrastructuur voor gecontroleerde doorzendingen' van drugs. Sapman is nu de kroongetuige van het Haagse openbaar ministerie dat binnenkort beslist over vervolging van de twee Haarlemse agenten Langendoen & Van Vondel. Sapman eist vijf miljoen dollar voor zijn getuigenis en een veilig onderkomen in het buitenland. Sapman, 53 jaar geleden in Nederland geboren, is getrouwd met Sapvrouw ('mama') en vader van vijf kinderen.Woensdag 31 juli

Vanmorgen gewekt door een opgewekte reporter. In de volgende anderhalf uur met hem over de zaak gesproken. Over wat de impact van de getuigenissen is en wanneer er een razzia bij mij komt, naar aanleiding van de reeds plaatsgevonden razzia. Er blijven zoveel vragen open en er komen er steeds meer bij. Tussendoor nog even gauw een afspraak voor vanmiddag gemaakt met mijn Duitse relatie die mij dringend wenste te spreken. Wat problemen op fabriek geregeld. Met de Standaard in België gesproken over een te verschijnen stuk betreffende de razzia en om elf uur pas tijd gekregen om het eerste kopje koffie te drinken.

Na eerst nog met mama op de fabriek gesproken te hebben - mijn lieve secretaresse is op vakantie en mama valt in - snel in de auto met twee zoons naar een afspraak gegaan. Ik durf niet meer alleen te rijden. De auto is niet alleen een plaats om rustig te denken en strategie te bepalen, de auto dient ook als rijdende leerschool voor de kinderen. Rekensommen (als we zo hard rijden en we moeten nog zoveel kilometers, hoe laat zijn we er dan?) Gisteren de BTW met ze behandeld en vandaag overhoord. Pitje zegt eigenlijk heel eenvoudig: “Iedereen die niet handelt, moet betalen. Alle anderen niet.”

Het dringende onderhoud was zeer opbeurend. De eervolle opdracht gekregen om flinke hoeveelheden specialiteiten te produceren volgens 'sapman'-receptuur, voornamelijk gebaseerd op Zuid-Amerikaanse grondstoffen. De prijs mag ik zelf bepalen! Op de terugreis gefilosofeerd: waarom zijn de lantaarnpalen altijd grijs, kunnen die niet een kleurtje hebben?

Meteen doorgereden naar de 'professor', mijn jarenlang sapgeweten, om de resultaten van de micro's te bespreken en verder het plan te vervolmaken voor de nieuwe produktie-eenheid.

Bij terugkomst op de fabriek een rits mensen die gebeld hebben. Kan allemaal morgen behandeld worden, maar een was zeer vervelend: de huurbaas, wat er nu eigenlijk allemaal aan de hand is en of we gewoon doorgaan met sap maken. Ik zal er morgen, als het enigszins kan, even langs gaan.

De vooravond besteed aan een rondje wereldbellen. Niet alleen de klanten in Europa, maar ook Zuid-Amerika. Dit gebeurt vrijwel elke dag zo rond zeven uur.

In dit vak moet je op de hoogte zijn van alles: oogsten, verwachtingen, prijzen. Sapman heeft over de hele wereld een reeks van contacten die hem informeren over de lokale gang van zaken. De Duitse order reeds doorgesproken en receptuur voorlopig uitgewerkt.

Daar het citrusseizoen nu voor de deur staat, wordt de eerstkomende reis voorbereid. Mama belt om 22 uur. Ze vraagt of ik nog kom eten. Ik hou er voor vandaag mee op en morgen verder.

Donderdag

Ik was te moe om iets te kunnen doen. Heb lekker uitgeslapen en we zijn om 13 uur bij de benzinepomp gaan koffiedrinken met verse pistolets met Americain en echte krabsalade. Met de twee jongste zonen. We hebben gevieren met de bazin gediscussiëerd over plastic geld en vreemd geld. Gauw even de kinderen wat koersen laten uitrekenen en besproken dat 'kleren maken de man' of 'scholen geven de doorslag' lang niet altijd doorslaggevend is. Het beste komt vanzelf naar boven drijven, net zoals de goede sinaasvezel. Ik draag vrijwel nooit een das, heb maar een paar kostuums. Geen Van Traa, maar voel me in normale kleren veel meer op mijn gemak en wordt ook zo door collega's geaccepteerd.

Ik heb een lang en moeilijk gesprek met huisbaas gehad, betreffende de Nederlandse zaak. Morgen weer verder. Nog niet opgelost. Daarna mijn vak uitgeoefend: monsters voor Duitsland gemaakt. Wat kan een beetje maracuja toch wonderen doet, om over de papaya niet te spreken. Een zeldzaam brok vitaminen, met zoveel lekkers en goeds. Ik ga nog eens een ontbijtsap op basis van papaya ontwikkelen. Veel gezonder dan de eeuwige sinaasappel en hoeft helemaal niet duurder te zijn.

De jongste, die volgende week tien wordt, heeft zichzelf benoemd tot chef van de sinaassorteerband en komt ieder half uur verslag uitbrengen. Na en voor het rondje wereldbellen veel administratief werk gedaan. We hebben de razzia, zoals die bij bank en vrieshuis plaatshad, nu helemaal voorbereid. Men kan alles zo meenemen. Zelfs, indien nodig, op diskette. Wat een werk gaat toch in dat alles zitten. En voor wat?

Op de terugweg een half uur of langer op een grote verkeersbrug naar de boten en naar het verbleken van de sterren gekeken en even aan niets gedacht. De hanen zijn reeds aan het kraaien als ik thuis kom. De oogleden worden zwaar. Snel aan toegeven, anders wordt het weer niet slapen.

Vrijdag

Planning is al een hele toer met dagverse produkten, maar vrijdags is helemaal een ramp. Maar that's all in the game. In de morgen een voorlopig afsluitend gesprek gehad met de huisbaas en zijn advocaat. Tevens continu mijn advocaat per telefoon geraadpleegd. Een compromis zit er in.

Verder gesproken met mijn Nederlandse advocaat, die gezien de belangrijkheid van de meineedprocessen heeft gemeend een voorschotfactuur in te moeten dienen die hoger is dan een minimum inkomen. Ben niet van plan te betalen, althans niet zo een som. Alles in redelijkheid, zeker niet onder het motto 'de sapman heeft genoeg', want dat is niet waar. Maandag verder onderhandelen.

Belletje gehad van een verslaggever die vroeg hoe het ging en of ik nog iets te melden had. Hij zei tussen neus en lippen door dat een aantal bekende advocaten hem gebeld had met de vraag hoe mij te bereiken.

En dan eindelijk het leuke van de dag. De gisteren geteste monsters in productie brengen. Heerlijk op productieplatform geflodderd en echt iets heerlijks gemaakt. Bijgestaan door twee zoons en uitgelegd waarom de verhouding zo moest zijn en niet anders. Tijdens voorproductie gebeld over een zeer grote partij watermeloenen. En of ik interesse had in een partij mango. Hoe zou dat smaken? Turkse watermeloen, Mexicaanse mango en vaderlandse aardbei. Heb uiteindelijk de partij mango gekocht.

De jongste samen met mama de weekloners laten uitrekenen. Leert hij goed tellen, en wat geld is. Na rondje wereldbellen heb ik aan hem uitgelegd waarom soms papieren etiketten nodig zijn en soms plastic en soms geen. Het is plotseling elf uur en ik moet nog voor de interne mens zorgen. Rats vergeten vandaag. Ben met een zoon naar de grootste bioscoop van Antwerpen gegaan. In het complex zijn ook vijf eetgelegenheden. We hebben lekker fast food gegeten en samen de kranten gelezen.

Schrijf mijn dagelijkse stukje. Ik begin er al helemaal aan te wennen. “Lief Dagboek”, terwijl ik wakker moet blijven tot de haan begint te kraaien om de andere zonen uit de disco op te halen. Typisch vaderwerk. Weet ik tenminste wat er gebeurt.

Zaterdag

De zaterdag is, als ik in België ben, heilig. Ik ga niet naar de fabriek en bemoei me met mijn gezin. De kinderen zien me toch al zo weinig. De zaterdagmorgen wordt altijd besteed aan het bijhalen van de slaap die ik in de week tekort ben gekomen. In de middag ga ik, vergezeld van een of twee zoons en soms mijn enige dochter, de weekboodschappen doen voor een aantal produkten in het vaderland. Melk, vla, boter, kaas, eieren en de echte Nederlandse produkten als Verkade, De Ruyter muisjes, Rinse appelstroop, Calvé pindakaas, krentenbollen en frisdrank. De saucijzenbroodjes worden reeds in de winkel met veel smaak verorberd.

In België vlees, beleg, fruityoghurt en veel uit het versvak. Als ik langs een koelvak loop, waar ook ter wereld - de een spaart postzegels, ik spaar verpakkingen van dranken - dan bekijk ik natuurlijk altijd met zeer veel aandacht de 'verse' dranken. Heb me vandaag weer eens verschrikkelijk opgewonden (ik heb altijd pillen bij me voor de hoge bloeddruk) over hoe bij de produktbeschrijving met het publiek gesold wordt. Een nieuw sap heeft pink grapefruitsap gelanceerd. Wat lees ik: speciaal geselecteerd (industrie)fruit. Bullshit. Het beste fruit is toch handfruit. Op het etiket wordt vermeld dat het zwarte bessenconcentraat dient om de kleur te beschermen. Dat is een duidelijke speling met de waarheid. Dit sap dient om bij te kleuren, als een natuurlijke kleurstof! En als men dan nog een rood sap zou nemen in plaats van een zwart sap, zegt dat wel iets over produktenkennis. Ik dacht dat kwaliteit iets te maken had met grondstof en niet met koude. Dan ben ik toch veel liever een kleine fabriek waar nog echt fruit aan te pas komt. Ik koop fruit! En ik verwerk het heel simpel.

Na nog een kort bezoek aan een boekwinkel gebracht te hebben, naar huis. NRC gelezen, en samen met Pitje begonnen spaghetti- en macaronisaus te maken, à la Sapman. Dit is een ritueel en ik doe dat al meer dan twintig jaar. Men vindt het erg lekker. Ik heb altijd veel bezoek op zaterdagavond en als alle kinderen inclusief verloofdes thuis zijn, vind ik op zondagmorgen de pan altijd leeg terug.

Zondag

Daar we dit jaar niet echt als familie op vakantie kunnen gaan, gezien de toch wel spannende momenten in het vaderland, doen we - als het behoorlijk weer is - wat pretparken aan. Nu is het nieuwe Warner Bros Park in Bottrup aan de beurt. Met gehele familie, toekomstige schoondochter en -zoon en een paar vriendjes van de jongste ernaar toe. In de auto nog wat Duitse basiswoorden geoefend en met het hele gezelschap van twaalf man naar binnen. Sapman met stok. Ik heb pijn in mijn rug. Vermoeidheid?

Op de terugweg veel last van de hoge bloeddruk gehad, moest zelfs het stuur uit handen geven, maar dat mocht het genoegen van de dag niet drukken. Even over de grens gestopt bij een ziekenhuis om te controleren. Ik werd ogenblikkelijk met degelijke bezorgdheid omringd. Fantastisch wat een hulp, voor een 'buitenlandse' passant. Spuitje gekregen en snel huiswaarts.

Maandag

Eerst met mama naar huisarts geweest, die mij een nieuwe serie tabletten voorschreef met het dringende verzoek een week vakantie te nemen. Helaas, dat laatste gaat niet. Niet wegens de fabriek, maar wegens de spanning uit Nederland. Het valt uiteindelijk niet mee altijd een rijkswachtauto in de buurt te zien.

Wat een nachtmerrie. Ik dacht dat ik een 'sapman' was, maar ik voel me steeds meer opgejaagd wild. Iedereen wil iets van mij. Wel getuigen - U bent toch voor recht en orde? Niet getuigen - Bent u een braaf mens, dan wordt u niet meer bedreigd. En beide kampen gebruiken zware middelen.

Dinsdag

Een relatief rustige dag wegens vakanties. Met Pitje over van alles en nog wat gesproken. Wat kan een zoon van veertien jaar toch goede vragen stellen.

Woensdag 7 augustus

Tiende verjaardag van de jongste. Word wakker gemaakt met de opmerking: “Heerlijk, papa, een dag per jaar ben je thuis, alleen voor mij”. Dan ga je peinzen. Zou dit de laatste verjaardag in het gulle België zijn? Wat gaat er nu allemaal gebeuren? Hoe moet het nu verder? De redenering is eigenlijk heel simpel: de staat heeft geïnvesteerd in de sapfabrieken, de staat wil nu hebben dat ik dat onder ede voor de rechter vertel om het staatsbelang te dienen. Ofschoon het Openbaar Ministerie nu argumenteert dat mijn verhaal dat in een geheel ander onderzoek niet onder ede is afgelegd voldoende zou zijn voor het 'proces', kan ik mij toch niet voorstellen dat een rechter eventuele uitspraken doet van verregaand belang, zonder de enige getuige in levende lijve gehoord te hebben. Het OM zegt nu dat een witness protection program niet nodig is, ik ben er niet van overtuigd. De bedreiging heeft plaatsgehad, en is onmogelijk terug te draaien. Wat als ik dan toch moet getuigen onder condities, of hoef ik niet te getuigen? Of is er geen proces?

Deze gedachten gaan voortdurend in mij om, en liggen ook vrijwel constant aan alle beleidsbeslissingen ten grondslag. Ik kan geen langjarige projecten meer opzetten, hoe verder met Ecuador? Stel dat ik toch een witness protection program krijg, en natuurlijk niet alleen ik maar ook sapvrouw, vijf kinderen en verloofdes? Wat houdt dat allemaal in? In ieder geval niet gewoon ontvangen, en even vrolijk in een volgend dorp of land onder eigen naam verder leven en rustig verder sap maken alsof er niets is gebeurd.

Er is sinds kort een voorraadje echte Nederlandse producten ingeslagen voor het geval we plotseling weg moeten, er is al afscheid genomen van al mijn broers en zusters, er staan een aantal koffers met eerste levensbehoeften klaar, etcetera. Nee, wij moeten gaan leven in een ander land onder een andere naam. Alles achterlaten, niet alleen vrienden en kennissen, maar ook het levenswerk. De sapfabriek. Voor de drie kleintjes is het relatief simpel om weg te gaan, maar voor mijn enige dochter die sinds een half jaar verkering heeft! Uitmaken en eeuwig het verwijt te horen krijgen papa, door jou ben ik ongelukkig. Of verloofde meenemen en onder de verhouding een tijdbom leggen, want die moet dan ook afscheid nemen van alles. Ditzelfde geldt nog meer voor mijn oudste die reeds meer dan vier jaar vrijt. Moet het meisje mee? Ja of nee, de oudste kan niet achterblijven, veel te gevaarlijk. Hoe moet dat met nieuwe namen, verblijfsvergunningen, paspoorten, blijven we vaderlanders? Wat voor nieuwe voorgeschiedenis moeten we verzinnen, hoe moet dat verder met scholen, opleidingen? Waar moeten we gaan wonen, wat is veilig, waar vallen we niet op, wat staat er te gebeuren met de sapfabrieken? Met de klanten die veel vertrouwen in mij hebben, met de leveranciers? Hoe moeten er contactlijnen met Nederland opgezet worden, wie mag ervan weten, het apparaat is zo lek als een zeefje, wie moet worden ingelicht in het nieuwe vaderland? Wat moet ik zelf nog gaan doen, vlak voor mijn pensioen, in ieder geval nooit meer sappen of iets wat er maar mee te maken heeft. Een very very low profile. Zal niet makkelijk zijn, en altijd zal ik wroeging hebben. Ik weet niet wat wijs is. Maar ik mag zelfs als het zo moeilijk is onder geen voorwaarde mijn leven moedwillig in gevaar brengen voor een zaak waar ik maar getuige ben in een politiek proces. Heeft Heer van Traa zich dit alles gerealiseerd toen hij een proces eiste? Uiteindelijk valt dit alles onder zijn verantwoording. Hij is het die zich niet aan zijn belofte gehouden heeft om over een aantal zaken te zwijgen. Maar woordbreken is voor een politicus heel normaal.

Lief dagboek, het is onmogelijk om dit te verwerken en ook om ermee te leven, en vriendelijk tegen iedereen te zijn. Tenslotte ben ik alleen maar getuige. Tijdens het fact-finding onderzoek is me beloofd dat als ik de enige getuige zou zijn, er geen strafzaak zou zijn. Nu ben ik de enige echte getuige en toch moet ik meedoen in het hele circus. En daarvoor alles achterlaten? Persoonlijk ben ik geen cent wijzer geworden van de hele affaire, ofschoon anderen dat wel denken en er grof misbruik van wensen te maken.

Ik mag onder geen voorwaarde mijn leven moedwillig in gevaar brengen

Alles in redelijkheid, niet onder het motto 'de sapman heeft genoeg', want dat is niet waar