Raveel zet vrolijke zwanen uit in Brugge

'De zwanen van Brugge', Rozenhoedkaai. Tentoonstelling: Belfort, Markt, Brugge, van 17/8 t/m 22/9, dag 11-18u, ƒ 5,-. Begeleidende monografie uitgegeven door Gemeentekrediet en Snoeck-Ducaju & Zoon, 1250 BF (ƒ 68,-). Voorstudies 'Genesis', Groeningemuseum, Dijver 12, Brugge, 9.30-17u, di gesloten, ƒ 10,-.

BRUGGE, 10 AUG. Onder het verbaasde toezicht van talloze toeristen liet de Vlaamse kunstenaar Roger Raveel gisteren vier houten zwanen te water, op de reien (kanalen) van Brugge. De zwanenzetting had iets van een plechtige ceremonie. Langzaam werden de vogels uit een gewatteerd hoesje gehaald, om één voor één op een zorgvuldig uitgekozen plek in het water te glijden. Twee keer moest, op aanwijzing van Raveel, een zwaan verplaatst worden.

Precies 25 jaar geleden liet Raveel ook zwanen dobberen op de reien, om kunst bij de omgeving te betrekken, maar ook als aanklacht tegen de vervuiling die echte zwanen het leven onmogelijk maakte. De tewaterlating werd hem destijds niet in dank afgenomen. Politici verweten hem Brugge in een slecht daglicht te stellen en lieten de vogels verwijderen. Maar ze hadden wel effect: de vervuiling werd aangepakt.

De zwanen die sinds gisteren in Brugge drijven, zijn replica's. “Als een zwaan sterft moet hij vervangen worden,” verklaarde de kunstenaar. Raveels zwanen zijn vrolijk, zoals veel van zijn werk. Ze zijn natuurgetrouw beschilderd en hebben in het midden een vierkant gat. Het vierkant, dat vaak terugkeert in zijn werk, is voor Raveel “een geestelijk geladen ding”, zoals hij in een interview met deze krant zei. “Het is een produkt van de mens, het is niet afgekeken van de natuur zoals de cirkel.”

Roger Raveel, afkomstig uit het landelijke Machelen aan de Leie, maakt kunst omdat het moet. Hij noemt zichzelf een medium. De Machelse meester werd bekend met zijn Nieuwe Visie, die ervan uitgaat dat je de dingen niet los kunt zien van tijd en ruimte.

In een zojuist verschenen boek omschrijft hij het zo: “Ik had het gevoel dat je als moderne mens in een technische wereld - onder invloed van allerlei wetenschappelijke ontwikkelingen, en vooral hun technische toepassingen, de media - als kunstenaar een nieuwe, eigentijdse visie kon ontwikkelen [...] Op die wijze wilde ik ook mijn tijd, mijn moderne manier van kijken vastleggen en voelbaar maken.”

Raveel is een gevierd kunstenaar. Zijn doorkijkzwanen op de reien zijn maar één onderdeel van een 'meerledig tentoonstellingsgebeuren', georganiseerd omdat hij vorige maand 75 werd.

In het Groeningemuseum zijn de 33 originele voorstudies tentoongesteld van Raveels 'Genesis', het scheppingsverhaal met daarop geïnspireerde gedichten van Hugo Claus. De werken zijn door de opdrachtgever aan het museum geschonken en sinds kort permanent tentoongesteld. Ook hier is het vierkant zeer aanwezig. 'Genesis' begint met een klein, zwart vierkant en eindigt met de kunstenaar voor een wit vel papier waarop een vervagend geel vierkantje.

Nog een hommage in Brugge is een Raveel-tentoonstelling die eind volgende week wordt geopend, met ruim honderd niet eerder in België getoonde werken op papier en een twintigtal objecten. Onder andere het bekende 'Karretje om de hemel te vervoeren', een beschilderde kubus op fietswielen met aan de bovenkant een spiegel waarin de hemel (of het plafond) reflecteert en 'De zin van het zinloze', een op wielen gemonteerde kast met zwaailicht waarmee Raveel op 10 mei 1990 door Brussel reed om het einde van de Tweede Wereldoorlog te herdenken.

Ook voor zijn verjaardag werd deze zomer aan de Brusselse Grote Markt een expositie georganiseerd en begin dit jaar kreeg Raveel de Van Acker prijs, voor zijn 'eigengereide bijdrage aan de moderne kunst' en voor zijn inzet voor een betere en 'groenere' wereld.

Toen hij zeventig werd, werd dit ook al met een tentoonstelling gevierd. Het museum dat Raveel toen was beloofd, naast de kerk van Machelen, kwam nog niet van de grond wegens administratieve en financiële tegenslag. De nieuwe streefdatum is 1998.

Raveel was niet altijd zo populair als nu. Hij was in België lang onbegrepen, tot in de jaren zestig het verband werd gelegd met pop-art en Andy Warhol. Hoewel Raveel zelf niet houdt van de typering Vlaamse variant op de Amerikaanse pop art, hielp deze link de kunstenaar uit zijn isolement.

Inmiddels wordt hij door velen de belangrijkste Belgische schilder van na de Tweede Wereldoorlog genoemd. Toch is Raveel ook nu niet boven de kritiek verheven. Vaak wordt hem verweten dat zijn werk te veel van hetzelfde is, met zijn herkenbare stijl, witte vlakken en spiegels. Zelf is hij het daar absoluut niet mee eens. Op de vraag of 'Genesis' geen buitenbeentje is in zijn oeuvre, antwoordde Raveel gisteren: “Het merendeel van mijn werk is een buitenbeentje.”

    • Birgit Donker