'In Bosnië is een militaire machtsbalans nodig'

DEN HAAG, 10 AUG. De Verenigde Staten zijn deze maand begonnen met de herbewapening van het Bosnische regeringsleger. Het zogeheten 'equip-and-train'-programma moet de legers van de moslims en de Bosnische Kroaten omvormen tot een klein en modern leger dat in staat zal zijn zich te verdedigen.

De weg voor dit programma was vrijgemaakt door de uitwijzing, door de Bosnische regering, van alle radicale islamitische vrijwilligers en door een akkoord tussen de moslims en de Bosnische Kroaten over de samenvoeging van hun legers.

De eerste wapens zijn inmiddels in Bosnië aangekomen en het 'civiele' bedrijf Military Professional Resources Inc. (MPRI) is gecontracteerd voor het opleiden van de Bosnische eenheden.

Deze onderneming wordt geleid door Amerikaanse 'militairen buiten dienst'. MPRI heeft een contract van 13 maanden getekend en hoeft zich als particuliere onderneming niets aan te trekken van de akkoorden van Dayton. Daarin is overeengekomen dat de IFOR-troepen zich in december uit Bosnië terugtrekken.

De VS hebben voor 100 miljoen dollar aan uitrusting ter beschikking gesteld, een groep islamitische landen, waaronder Maleisië, Saoedi-Arabië en Brunei, heeft 140 miljoen dollar gereserveerd en een anoniem land heeft toegezegd ook voor 120 miljoen dollar aan wapens te willen leveren. Het gaat vooral om antitankwapens, machinegeweren, artillerieradar en communicatie-apparatuur, maar ook zullen bijna honderd tanks en 15 helikopters worden geleverd.

De Europese Unie is allesbehalve blij met het Amerikaanse plan om op grote schaal wapens te leveren en noemt het 'destabiliserend' voor de veiligheidssituatie in de regio. Special representative van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken James Pardew staat aan het hoofd van 'equip-and-train'. Pardew bracht afgelopen week een bezoek aan Den Haag om uitleg te geven over het programma.

Hoe is berekend wat de toekomstige sterkte van het Bosnische regeringsleger moet zijn? Wie zijn de theoretische vijanden? De Bosnische Serviërs? De Bosnische Serviërs én Servië? Kroatië?

“Joegoslavië (Servië en Montenegro) is in ieder geval niet in de berekening opgenomen. En Kroatië ook niet; Bosnië is al van twee kanten ingesloten door Kroatisch grondgebied dus dat zou verdediging al moeilijk maken.

Waar we vanuit zijn gegaan is de oude situatie, waarin een goed uitgerust en geoefend Bosnisch-Servisch leger logistieke steun en militaire hulp krijgt van Servië. We willen verhinderen dat een eventueel herrezen Bosnisch-Servisch leger in staat zal zijn om wéér Sarajevo te wurgen en wéér Gorazde te beschieten.''

Maar als de wapens nu pas in Bosnië aankomen en IFOR volgens afspraak al in december vertrekt, ontstaat dan niet een gapend window of vulnerability voor de Bosnische moslims?

“Het is natuurlijk onmogelijk om binnen een paar maanden een goed bewapend en getraind leger uit de grond te stampen. Daarom is de huidige ontwapening van de strijdende partijen ook zo belangrijk. De ontwapeningsovereenkomst èn de wapenleveranties zouden nèt de doorslag kunnen geven.”

Als het verloop van het militaire conflict iets duidelijk maakte, dan was het wel dat een sterke luchtmacht cruciaal is. Waarom is daarin niet voorzien?

“In de eerste plaats is een luchtmacht te kostbaar. Je komt met grote bevoorradingskosten te zitten en met duur onderhoud. Bovendien is een luchtmacht meer aanvalsgericht en dat zou wellicht als provocatief kunnen worden opgevat. De luchtmachten van de eventuele tegenstanders zijn ook niet zo heel gevaarlijk; een paar oude Galebs. Dus moet voorlopig alleen een goede luchtverdedigingscapaciteit het risico dekken.”

Bosnische moslims en Kroaten moeten binnen dit programma intensief samenwerken. Zo moet er één legerleiding en één ministerie van Defensie komen. Stemmen de recente problemen in Mostar hierover niet somber?

“De defensiewet die eind juni is ondertekend spreekt over totale integratie van moslims en Kroaten. Nu zijn ze nog in het geheel niet geïntegreerd, maar dat zal er op het gebied van training en logistiek wèl van komen. Op het niveau van het individu zal er dus worden getraind. Dat zal inderdaad nogal moeilijk worden, maar wat is het alternatief? Niets is in Bosnië eenvoudiger te vinden dan een pessimist over de federatie, maar geen van al de moslims en Kroaten die ik daar tegenkwam gaven de indruk niet met elkaar te willen samenwerken.”

Wat vinden de Kroaten ervan, dat naast de VS uitsluitend moslimstaten aan 'equip-and-train' deelnemen?

“De Kroaten hebben zelf aangedrongen op dit programma. Hun eenheden moeten worden gemoderniseerd en ze denken er niet over om nieuwe uitrusting te weigeren zuiver en alleen omdat die door islamitische landen is gefinancierd. Bovendien zijn het gematigde, normale moslim-landen die aan dit program meedoen; de contacten met de radicale moslimlanden zijn net afgesneden. We hebben er ook alles aan gedaan om de moslim-Kroatische federatie te ondersteunen. Het zou veel eenvoudiger zijn geweest om uitsluitend voor de moslims fondsen te verwerven.”

Maar u bent nog wel op zoek naar andere landen?

“Reken maar!”

De EU noemt het programma 'destabiliserend' en doet er niet aan mee. Wat is Uw mening hierover?

“Het Europese standpunt is vooral gebaseerd op ontwapening van de voormalige strijdende partijen. Maar er bestaat zó'n groot verschil in militaire capaciteit tussen de Bosnische regeringsstrijdkrachten en de Bosnische Serviërs, dat je de ene kant tot een bepaald niveau moet ontwapenen, en de andere moet bewapenen.

“Alles wat wij op dit gebied doen, is in overeenstemming met het akkoord van Dayton. En we hebben ook afspraken gemaakt met IFOR, zodat die eenheden niet voor verrassingen komen te staan.

“Wij beogen met 'equip-and-train' vier punten, die volgens ons voor Europa net zo belangrijk zijn als voor ons. In de eerste plaats moet de invloed van de islamitische radicalen worden verhinderd. In de tweede plaats moet de moslim-Kroatische federatie worden opgebouwd en de interne spanning gereduceerd.

“Ten derde: als de situatie minder gespannen is, kunnen alle vluchtelingen weer naar huis terugkeren. En ten vierde moet de wederopbouw van Bosnië ook nog zeker worden gesteld.

“De Bosniërs hebben net als elk volk het recht op zelfverdediging. Wij vinden dat je niet alleen op ontwapening kunt vertrouwen; een machtsevenwicht heeft in Europa voor vijftig jaar vrede gezorgd. Jij zou welzijn van vrouw en kinderen ook niet in handen willen leggen van een ontwapeningsorganisatie in Wenen.”