Zeven weken toneel, muziek en literatuur op speciaal ontworpen podia; Feest in Groningen om nieuwe binnenstad

A Star is born. Groningen, de stad als podium. Van 9 augustus t/m 28 september op verschillende plekken in Groningen. Informatie 06-32032050 (een gulden per minuut).

“Dit wordt het duurste toilet van Nederland”, zegt Niek Verdonk, directeur stadsontwikkeling van Groningen, niet zonder trots. Hij staat bij een nog onvoltooid bouwwerkje aan de Reitermakersrijge. Hoewel een metalen wc-pot van het vrouwentoilet er al staat en ook de pisrichel voor de mannen er al is, is het gebouwtje nog niet bruikbaar. Maar de contouren van wat niet alleen de duurste - zes ton gaat het ding kosten - maar ook bijzonderste wc van Nederland gaat worden, zijn al duidelijk. Op vier glimmend stalen kolommen rust een flinterdun metalen dak, waarin kleine en grote ovalen en ronde gaten zijn uitgespaard, die zijn gevuld met speciaal in Tsjechië vervaardigd glas. Ook de blauwe terrazzo-vloer ligt er al, maar de gekromde wanden van dubbel glas, waartussen grote foto's van met sieraden bedekte mensenhoofden en -lichamen zijn vervat, moeten nog worden geplaatst. Rem Koolhaas heet de architect van het openbare toilet, Erwin Olaf is de naam van de fotograaf.

Het toilet van Koolhaas en Olaf is een van de vier projecten die het decor vormen voor de manifestatie A Star is born. Groningen, de stad als podium. De komende zeven weken hebben er 150 theater-, muziek- en literatuurvoorstellingen plaats in de openlucht op vier door architecten en (theater)kunstenaars ontworpen podia. Vanavond begint de manifestatie met de voorstelling En Passant op het door de Japanse architect Fumihiko Maki en de Belgische theatermaakster Dora van der Groen ontworpen drijvende paviljoen. Het zal vanavond door de Groningse wateren varen en bij de verschillende locaties van A Star is born aanmeren. In En Passant zullen 'ephemere beelden worden gecreëerd door het samengaan van geluid, licht, filmbeelden en beweging', aldus het programma.

Morgen is een optreden te zien en vooral te horen van de metalbands Gorefest en The Gathering op het mobiele podium, dat is ontworpen door de Engelse architect William Alsop en de Britse performance-kunstenaar Bruce McLean. Het podium, bestaande uit een vrachtwagen met een uitklapbaar ovaal podium en vier losse gekromde onderdelen die een boog of een golvende achterwand kunnen vormen, is hiervoor buiten de stad Groningen geplaatst, bij de sluis van Dokwerd. De metalconcerten maken deel uit van een buitengewoon divers programma met jazz-, rock-, house-, klassieke en geïmproviseerde muziek, voorlezende schrijvers, circusartiesten, toneelgezelschappen en performance-kunstenaars. De meeste voorstellingen zijn gratis, maar voor bijvoorbeeld de opera Norma van Bellini door het Noord Nederlands Orkest en 'diverse internationaal vermaarde operasterren' op de Grote Markt moet 30 tot 130 gulden worden betaald.

De naderende voltooiing van de herinrichting van de Grote Markt en de rest van de binnenstad is de aanleiding voor A Star is born. Het omvangrijke Waagstraatproject, waarvoor na een volksraadpleging en veel trammelant in de Groningse architectuurwereld het historiserende ontwerp van de Italiaanse architect Adolfo Natalini werd gekozen, is praktisch af, en ook de rest van de binnenstad heeft niet meer het karakter van een zandvlakte.

“We wilden de binnenstad versoberen”, zegt Niek Verdonk. “Minder gevelreclame, minder rommelige terrassen met van die plastic stoelen en minder uitstallingen. En het asfalt heeft in veel gevallen plaatsgemaakt voor gele klinkers. Maar tegenover die versobering mogen ook een paar bijzondere projecten staan, een paar sterren.”

Een van die sterren is 'Het venster op de wereld' aan het Winschoterdiep van Manuel de Solà-Morales, de Spaanse architect die bekend werd met zijn nieuwe pleinen in Barcelona. In Groningen maakte Solà-Morales een klein parkje met glooiend gras. Een lange golvende blauwe bank sluit de bovenkant van het perkje af en eindigt met een rechthoekig stalen kader dat uitzicht biedt op het water. Boven het water hangt een grote metalen plaat, die tijdens de A Star is born dienst zal doen als podium, en later door bijvoorbeeld vissers kan worden gebruikt. “Eerst was hier een onaanzienlijke, grauwe parkeerplaats”, zegt Verdonk. “Nu is de plek teruggeven aan de stad. Dat heeft de nodige moeite gekost, want de bewoners hebben rechtszaken gevoerd om aanleg van het parkje te voorkomen.”

Groningen heeft het patent op kleine, bijzondere architectuurprojecten. Het begon met de 'stadsmarkeringen', objecten van architecten als Daniel Libeskind die buiten de stad in het weiland werden geplaatst. In 1990 werden er voor de manifestatie What a wonderful world! op verschillende punten in de stad zogenaamde videopaviljoens neergezet, kleine bouwwerkjes van voornamelijk deconstructivistische architecten waarin videoclips werden vertoond. Het paviljoen van Bernard Tschumi is blijven staan en ook de videobushalte van Rem Koolhaas is er nog. Het gebouwtje van Zaha Hadid, het eerste ontwerp dat van deze van oorsprong Irakese architecte werd uitgevoerd, zal binnenkort opnieuw worden opgebouwd.

Voor de ontwerpen van A star is born werd een diverser gezelschap architecten geselecteerd. “Rem Koolhaas was vanzelfsprekend; hij heeft al veel gedaan in deze stad”, vertelt Verdonk. “De in 1928 geboren Maki kozen we als eerbetoon aan de oudere generatie architecten. Het is heel bijzonder dat deze architect, die over de hele wereld grote gebouwen neerzet, bereid was zich met zo'n klein project bezig te houden. Solà Morales heeft veel gewerkt in Barcelona, een van de inspiratiebronnen voor de herstructurering van Groningen. En William Alsop hebben we genomen omdat hij in zijn werk architectuur met beeldende kunst verbindt. De samenwerking tussen de architecten en de beeldende kunstenaars ging vanzelf. Erwin Olaf en Rem Koolhaas bleken elkaar goed te liggen, Dora van der Groen wilde onmiddellijk samen met Maki iets doen en Alsop en McLean zijn beiden Brit. Alleen tussen de Franse kunstenaar Yann Kersalé en Solà-Morales ging het niet goed: Solà-Morales vond dat Kersalés inbreng teveel inbreuk maakte op zijn ontwerp en is alleen verder gegaan.”

Het parkje van Solà-Morales en de wc van Koolhaas en Olaf zullen ook na afloop van A star is born blijven bestaan. “Het was hier een groezelige ontmoetingsplek voor homo's”, zegt Verdonk bij de duurste wc van Nederland. “Nu wordt het een met zwarte granieten tegels bestraat plein waar 's zomers een terras met een drankuitgiftepunt komt. Maar misschien blijven de homo's hier wel komen. We zullen wel zien.”