Nieuwe Waagstraat heeft al wat winkels

Groningen is veranderd. Een Italiaanse architect ontwierp een nieuwe straat die dwars over de Grote Markt loopt. 'Poëzie' volgens de een, 'kitsch' volgens de ander.

GRONINGEN, 9 AUG. De naambordjes ontbreken nog, maar het is al een straat, die dwars over de Grote Markt loopt. De Waagstraat in Groningen heeft al een paar winkels. Het bejaarde echtpaar De Wilde kijkt er in een etalage. “Mooie zaak, maar duur”, zegt hij. “Het wordt allemaal te exclusief hier. Groningen is niet zo exclusief”, zegt zij. Maar de Waagstraat vinden ze mooi, met al die ronde vormen. “Ik hou wel van rond”, zegt hij.

Groningen heeft een nieuw stadshart. Achter het stadhuis heeft het 'nieuwe stadhuis' uit 1962 plaats gemaakt voor het Waagstraat-complex. De Italiaanse architect Adolfo Natalini ontwierp het complex zo dat het lijkt op het straatpatroon zoals het voor de Tweede Wereldoorlog was. De Waagstraat bestaat uit drie gebouwen, die zijn opgetrokken uit natuursteen en baksteen. Het complex, dat vijftig miljoen gulden heeft gekost, biedt plaats aan winkels, horeca, woningen en kantoorruimte voor de gemeente. De Waagstraat en het gereedkomen van de grote opknapbeurt 'Binnenstad Beter' zijn de aanleiding voor het zeven weken durende festival A Star is Born dat vanavond begint.

Het centrum van Groningen was deze zomer één grote bouwput. Een groot aantal straten werd opnieuw ingericht met de 'gele binnenstadsklinker'. Alleen een deel van de Grote Markt kreeg een rode steen, omdat deze beter bij het Waagstraat-complex past. Dezer dagen wordt de laatste hand aan de binnenstad gelegd. Het zeventiende eeuwse Goudkantoor, dat wordt omzoomd door de drie gebouwen van Natalini, staat nog voor renovatie in de steigers.

Groningers zijn over het algemeen enthousiast over hun nieuwe centrum. Warm, sfeervol, Italiaans, poëtisch. Een beetje kneuterig misschien, maar dat past wel bij Groningen. “Vroeger was het hier een dood stukje stad. Nu begint het weer te leven”, zegt De Wilde. Maar het gebouw wordt ook verguisd, vooral in architectuurkringen. Het is kitsch, oubollig, te zoet, een vervalsing. “Natalini heeft lukraak elementen uit de Europese architectuurgeschiedenis gekozen. Het is een magere poging de historische kwaliteit terug te halen. Over een tijdje gaan we dit heel vervelend vinden”, aldus architect Gunnar Daan.

De critici vinden dat een deel van de Grote Markt is geamputeerd. “Het is geen markt meer, maar een binnenruimte waarvan de sociale onveiligheid nu al vaststaat. Het prachtige Goudkantoor staat bovendien helemaal weggedrukt”, zegt secretaris P. Reijenga van de Bond Heemschut.

De Waagstraat is op een bijzondere wijze tot stand gekomen. In 1992 mocht de bevolking via een enquête kiezen uit vier ontwerpen. Van de deelnemers koos 84 procent voor Natalini. Ondanks een negatief advies van een commissie van deskundigen koos het stadsbestuur vervolgens ook voor het Italiaanse ontwerp.

De procedure kreeg veel kritiek. Er hadden 'slechts' vijfduizend van de 170.000Groningers meegedaan aan de enquête en de ontwerpen waren onvergelijkbaar. Wethouder W. Smink (ruimtelijke ordening) is het met het laatste eens. “De suggestie is ten onrechte gewekt dat de architectonische stijl een deel van de keuze was, terwijl het eigenlijk alleen om de stedebouwkundige invulling ging. “Je moet niet met zijn allen de pen van de architect willen vasthouden. Ontwerpen is een vak.” Voor zo'n belangrijke lokatie is de mening van de bevolking wel van groot belang, vindt Smink, maar dan mag het alleen om de stedebouwkundige invulling gaan.

Architect Gunnar Daan is nog altijd teleurgesteld over de keuze. Hij ontwierp zelf een gebouw dat bij collega's veel meer in de smaak viel dan Natalini's ontwerp. Groningen heeft volgens hem met architectuur altijd moed en originaliteit getoond. Met een aantal nieuwbouwwijken, het Groninger Museum, de Gasunie, het gebouw van de dienst Ruimtelijke Ordening steekt Groningen volgens hem met kop en schouders boven de rest van Nederland uit. “Maar de Waagstraat is een terugval naar gemakzuchtige publieksvriendelijkheid.”

Smink vindt de discussie die over de Waagstraat is ontstaan “futiel”. Het gaat er volgens hem dat het hele gebied gaat functioneren zoals de bedoeling was. En dat zal zeker gebeuren, aldus Smink. Het stadsbestuur heeft volgens hem begin jaren negentig net op tijd ingegrepen met grootschalige vernieuwingen in Groningen. “Alles was aanwezig voor een grote achteruitgang. De detailhandel ging slecht, het autoverkeer was verstikkend en de openbare ruimte werd overwoekerd door oninteressante commercie.”

Groningen verloor veel winkelend publiek aan steden als Assen, Emmen en Drachten. Smink: “We hebben nu een klantenbinding van 35 procent in de regio, dat moet met de Waagstraat naar veertig procent kunnen.” De bereikbaarheid moet verbeteren met vijf parkeergarages die aan de rand van de binnenstad gebouwd zullen worden. En de stad zal voortaan schoon moeten zijn. Uitstallingen van winkeliers en overdadige neonreclames zijn verboden, terrassen mogen alleen rieten stoelen hebben, overbodig straatmeubilair is weggehaald. Groningen is klaar voor de toekomst, zegt de wethouder.

De verhuur van winkelruimte in de Waagstraat loopt echter nog niet florissant. Dertig procent staat nog leeg. En in de nabijheid, bijvoorbeeld in de Zwanestraat, staan ook veel winkelpanden te wachten op betere tijden. Smink is er niet zo bezorgd over. “De detailhandel zat even in een dip. De resterende ruimte is over een paar maanden verhuurd.”

Reijenga van Bond Heemschut gelooft hier niets van. “De stad heeft nu te veel winkelruimte. De stad zou een periode van groei tegemoet gaan. Maar de bevolkingsomvang is juist akelig stabiel en de werkloosheid nog altijd zeer hoog.”