Bestuurder weet te weinig; Zorgen over beheer van pensioengeld

APELDOORN, 9 AUG. De Verzekeringskamer maakt zich zorgen over de kwaliteit van de bestuurders van de Nederlandse pensioenfondsen. De kennis van de bestuurders, formeel verantwoordelijk voor het beheer van 600 miljard vermogen, blijkt steeds minder toereikend.

“Bestuurders lopen steeds meer achter. De kloof tussen wat men doet en wat men weet groeit”, zegt voorzitter A. Vermaat van de Verzekeringskamer, die toezicht houdt op de ongeveer 1100 Nederlandse pensioenfondsen. Vorig jaar kwamen dertien fondsen in problemen.

Pensioenfondsen zijn hun vermogen de afgelopen jaren actiever gaan beleggen, ook in complexe financiële produkten als derivaten. Zij staan onder toenemende druk om door hoge beleggingsrendementen de premiekosten van de werkgever te minimaliseren. De pensioenfondsen profileren zich bovendien meer als financiële supermarkten, die naast pensioenen ook verzekeringen aanbieden en inspringen als de overheid zich terugtrekt uit sociale zekerheid.

Het is voor de Verzekeringskamer de vraag of besturen op deze ontwikkelingen voldoende controle houden. De besturen zijn samengesteld uit vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers. Het dagelijks beleid bij pensioenfondsen is in handen van een directie.

“Een bestuur moet alle kennis in huis hebben”, vindt Vermaat. “Al hoeft het die niet zelf te hebben. Het kan ook een adviseur inhuren, of een second opinion inwinnen.” Hij ziet steeds meer risico van zwakke plekken in de huidige constructie, met een gekozen bestuur en een aangestelde directie: “Wie controleert hen? Er zijn geen commissarissen, zoals bij grote bedrijven.”

De afgelopen jaren werd de pensioenwereld twee keer opgeschrikt door problemen bij twee grote ondernemingspensioenfondsen. De faillissementen van Daf en Fokker sloegen bij beide fondsen een gat in de vermogens die nodig zijn voor de zogeheten af-financiering van de toekomstige pensioenverplichtingen. Vermaat zegt dat er formeel niets op deze pensioenfondsen en bedrijven is aan te merken omdat de toegepaste financieringsmethode (in de pensioenfondswereld bekend als het 65-x systeem) wettelijk is toegestaan. Vermaat dringt er bij het ministerie van Sociale Zaken op aan haast te maken met een wetsvoorstel om aan het 65-x systeem een einde te maken.

Het verscherpte toezicht van de Verzekeringskamer richt zich onder meer op het gebruik van complexe financiële instrumenten, zogeheten derivaten. De komende maanden houdt de Verzekeringskamer een enquête naar het gebruik van deze financiële hoogstandjes. De Verzekeringskamer is extra alert, vertelt directeur toezicht R. van Dam, als het pensioenfonds een actieve belegger is die druk effecten koopt en verkoopt. “Het wordt een wereld van snelle jongens en snelle meiden. Morgen kan er een Nick Leeson opstaan. Bij Barings was op papier ook alles goed geregeld, maar ging het toch fout.”