Zomer in Vrieshuis Amerika; Een cultureel poppenhuis

In een voormalig koelpakhuis in Amsterdam is een zandstrand gestort. Kunstenaars proberen daarmee wat zomergevoel op te wekken, nu het buiten behelpen is. De vrijdagavonden worden verder opgewarmd met performances en tentoonstellingen. En vakantieliefdes worden gezocht via het tentoongestelde werk.

,Ik ben een soort John de Mol van de Amsterdamse underground”, zegt Mark van Beem, bestuurslid van de vorig jaar opgerichte Stichting Vrieshuis Amerika. Het twee jaar geleden door een groep kunstenaars gekraakte pakhuis in het Oostelijk Havengebied van Amsterdam zindert elk weekend van de experimentele voorstellingen. Vorig jaar waren het er vijftig, dit jaar staan er honderd voorstellingen op het programma. “We moeten ervoor waken dat deze locatie geen hype wordt”, meent Van Beem.

Het Vrieshuis 'Amerika' werd begin jaren vijftig door de maatschappij Pakhoed gebouwd als koelpakhuis voor diepgevroren vlees. Eind 1994 werd het, na jaren van leegstand, gekraakt door een aantal studenten van de kunstacademie. “We wilden er een plek van maken waar ruimte was voor culturele experimenten”, vertelt Van Beem.

En geëxperimenteerd wordt er. Diverse kunstenaars en collectiefjes kregen in de betonnen kolos een atelier, terwijl op andere verdiepingen allerhande optredens, festivals, feesten en tentoonstellingen plaatsvinden. In zijn 'multi-disciplinariteit' is het Vrieshuis een typisch produkt van de jaren negentig, zo vindt Van Beem. “De grenzen tussen kunst en commercie vervagen, dat zie je hier terug. Enerzijds brengen we theater, muziek en films van minder bekende goden: een paar maanden geleden hadden we een toneelstuk van de Dead Chickens uit Berlijn over tv-geweld, en op onze Exploding Cinema-avond kan iedereen zijn zelfgemaakte filmpjes laten zien. Anderzijds zijn er in het Vrieshuis ook legio videoclips opgenomen. Laatst liep ik op donderdagavond door het gebouw. Op de vijfde verdieping waren filmopnamen, op de vierde verdieping was een theatervoorstelling, op de derde rollerskate-disco, op de tweede ook theater en op de begane grond waren we aan het opbouwen voor een jungle-feest. Fantastisch toch? Eén groot cultureel poppenhuis.”

Samen met kunstgalerie W139 in de Warmoestraat, is het Vrieshuis Amerika nu een van de weinige podia voor de meer experimentele kunsten in Amsterdam: nog niet doodgeknuffeld door het gevestigde cultuurcircuit en (financieel) zelfstandig genoeg om eigenzinnig te programmeren. De vraag is echter voor hoelang. Wethouder Stadig (Ruimtelijke Ordening) wil het gebouw laten slopen om er honderd nieuwe woningen neer te zetten. Hij heeft een voorstel van die strekking naar B&W gestuurd, die het begin september zullen behandelen.

In een poging de gemeente van het sloopplan af te brengen pakt Vrieshuis Amerika in de komende maanden uit met een aantal bijzondere projecten. Zo wordt tijdens de komende vier vrijdagavonden de schrale zomer van dit jaar wat opgepoetst met 'Summer '96', een project van studenten van de afdeling Audiovisueel van het Sandberginstituut (tweede fase van de Rietveld Academie). Met tentoonstellingen en performances proberen zij op een artistieke wijze toch wat 'zomergevoel' op te wekken. Op de vijfde verdieping is daarom alvast 25 ton zand gestort voor een instant-strand, waar een flaneerboulevard van tapijttegels langs is gelegd. Daarachter staan de tafeltjes en stoeltjes van Arie Verdeci's Pizza Ristorante. De klant bestelt, de ober belt met zijn draadloze patserfoon een Italiaans restaurant en even later komt de koerier met brommertje en al in de grote lift naar boven, waar hij tot aan de tafeltjes van de gasten rijdt.

Morgen wordt bovendien een vaste tentoonstelling geopend. Waar ooit diepgevroren varkens hingen, zijn dan een fluorescerende plakbandsculptuur, erotische video's, diverse foto's en een bed met de vorm van een Boeddha-beeld te zien. Verder wordt iedere vrijdag een andere expositie geopend die slechts een week duurt. Op 16 augustus opent bijvoorbeeld een 'singlesshow', waarin zeventig alleenstaande kunstenaars anoniem zullen proberen te daten via hun werk. De kunstwerken worden slechts voorzien van summiere aanduidingen van hun wensen, in de trant van 'man zoekt man' en een nummer waaronder geïnteresseerde bezoekers hun reactie kunnen inleveren.

De laatste vrijdagavond (30 augustus) heeft een naam meegekregen die het Vrieshuis zelf niet zou misstaan: Curriculum Illusione. Diverse plannenmakers presenteren dan hun dagdromen en persoonlijke toekomstfantasieën. Of die worden uitgevoerd doet er voor één keer niet toe.

Terwijl Van Beem in het café-restaurant op de begane grond het programma toelicht, haalt hij opeens een kleine afstandsbediening te voorschijn die hij op de bar richt. “Even het geluid wat harder zetten”, verontschuldigt hij zich. Ik schiet overeind. Geluid wat harder zetten? Er staat helemaal geen muziek aan. Wat gebeurt hier? Op de bar, tussen wat andere spullen, blijkt een videocamera te staan opgesteld waarmee Van Beem ons hele gesprek heeft opgenomen. “Experimentje”, grinnikt hij, “kan ik misschien nog ergens voor gebruiken. Ik ben zelf ook kunstenaar.”

De vrijdagavonden beginnen om 21u. Entree ƒ 5,-, passepartout ƒ 10,-. Het restaurant van Arie Verdeci is geopend tot 23u. De tentoonstellingen zijn ook te bezichtigen op zo 11, 18 en 25 augustus van 14 tot 18u. Vrieshuis Amerika, Oostelijke Handelskade 25, Amsterdam. Inl 020-6684252.