Republikeinen halen angel uit abortus-debat

WASHINGTON, 8 AUG. Na twee dagen van openbaar geharrewar, dat breed werd uitgemeten in de Amerikaanse pers, is de verdeeldheid in de Republikeinse partij over abortus voorlopig weer bezworen. De partijtop lijkt gisteravond het gevaar te hebben afgewend dat de kwestie het inhuldigingsfeest van Bob Dole als Republikeinse presidentskandidaat zal overschaduwen.

De ergernis van vooraanstaande Republikeinen over het nimmer verstommende debat bereikte deze week een nieuw hoogtepunt. “We moeten er ook eens over kunnen ophouden en verder gaan met andere onderwerpen”, gaf Newt Gingrich zijn partijgenoten te verstaan die in San Diego bijeen zijn voor de vaststelling van het verkiezingsprogramma. Als maandag de Republikeinse conventie begint moet het geruzie over zijn en moet de partij zich eensgezind achter Bob Dole scharen, was zijn boodschap.

Blijkens opiniepeilingen vindt een meerderheid van de Amerikanen dat abortus een zaak is waarover een vrouw en haar arts moeten kunnen beslissen, zonder bemoeienis van de overheid.

Dole is een tegenstander van het recht op abortus, dat sinds 1973 in de VS bestaat, en hij wordt daarom gesteund door de belangrijke conservatieve organisatie Christelijke Coalitie. Maar Dole beseft ook dat hij een brede groep kiezers moet aanspreken om op 5 november een kans te maken tegen president Clinton. Daarom tracht hij al maanden het officiële partijstandpunt - er moet een amendement bij de grondwet komen dat abortus verbiedt - te voorzien van matigende kanttekeningen. De conservatieve vleugel van zijn partij heeft hem echter weinig ruimte gegeven om te manoeuvreren.

Dole's aankondiging dat in het hoofdstuk over abortus een verklaring zou komen dat de partij ook afwijkende meningen tolereert, werd onmiddellijk afgeschoten. Daarna werd een voorstel om in het algemeen te stellen dat “meningsverschillen over persoonlijke gewetenskwesties” gerespecteerd worden, onder druk van de anti-abortus- of pro-lifelobby zozeer uitgekleed dat niet alleen de termen abortus en tolerantie eruit verdwenen, maar zelfs het woord geweten.

Toen Dole daar dinsdag schoorvoetend mee instemde, zagen de pro-choice activisten dat weer als een capitulatie voor de christelijk rechtse stroming. Ze klaagden dat ze op die manier uit de partij worden gejaagd, terwijl ze toch de opvattingen van de meerderheid van de Amerikanen vertolken en volgens sommige peilingen zelfs die van de meerderheid van de Republikeinen.

Het probleem voor Dole is dat hoe de meerderheid van het electoraat er ook over mag denken, de meerderheid van de gedelegeerden in de programmacommissie en op de conventie bestaat zonder twijfel uit uitgesproken tegenstanders van abortus. De afgelopen tien jaar hebben de conservatieve christenen hun invloed in de Republikeinse partij sterk weten uit te breiden, omdat zij tot het actiefste deel van de achterban behoren. Met hun diepgewortelde overtuigingen gaan ze langs de deuren, sporen ze mensen telefonisch aan om te gaan stemmen en zijn ze actief in het partijapparaat. Daardoor telt hun stem extra zwaar.

De ruzie kreeg gisteren in de media zoveel aandacht dat Dole's eerder deze week bekendgemaakte plan voor belastingverlaging er vrijwel compleet door op de achtergrond werd gedrongen. Maar een aantal vooraanstaande pro-choice Republikeinen kwam Dole te hulp. Ze dreigden onder aanvoering van gouverneur Pete Wilson van Californië met een rel op de conventie als het programma niet zou erkennen dat voorstanders van het recht op abortus ook goede Republikeinen kunnen zijn.

Of Wilson, die een belangrijke rol speelt in Dole's campagne, ook werkelijk van plan was de conventie zonodig te verstoren mag betwijfeld worden.

Toen hij en enkel andere pro-choice gouverneurs en senatoren gisteravond akkoord gingen met een compromis dat hen een heel klein beetje tegemoet kwam, was de kou uit de lucht. Het programma blijft nu onverkort oproepen tot een verbod op abortus, maar er komt een aanhangsel bij het programma met daarin het minderheidsstandpunt. Ook over vijf andere onderwerpen dan abortus zal een minderheidsstandpunt worden vastgelegd.

Of Dole met deze oplossing zijn geringe populariteit kan opvijzelen, en vooral zijn geringe populariteit onder vrouwen, is nog onduidelijk. Maar wèl lijkt hij er eindelijk een steunbetuiging van zijn rivaal Pat Buchanan mee te kunnen loskrijgen. Na zijn nederlaag in de voorverkiezingen dit voorjaar heeft de conservatieve commentator eindelijk iets om tevreden over te zijn.

Maar zowel Buchanan als de Christelijke Coalitie wachten nog op de beantwoording van de volgende vraag is: wie kiest Dole als kandidaat voor het vice-presidentschap uit (hij zou zijn lijstje al hebben teruggebracht tot drie namen)? En vooral: hoe staat de running mate tegenover abortus? De net bezworen ruzie kan zo weer oplaaien.