Netanyahu maakt ook in eigen kring vijanden

TEL AVIV, 8 AUG. Zijn regering is nog geen honderd dagen oud maar de Israelische premier, Benjamin Netanyahu, heeft al veel van zijn glans verloren. In de Israelische politiek, ook in zijn eigen partij, zijn er nog maar weinigen die hem volledig vertrouwen.

Ariel Sharon blijft een bron van gevaar voor Netanyahu. Als de minister van Buitenlandse Zaken, David Levy, niet met aftreden had gedreigd zou Netanyahu Sharon, de man die hem de verkiezingszege bezorgde, niet in zijn regering hebben opgenomen. Voor Sharon werd een speciaal ministerie voor Nationale Infrastructuur in elkaar getimmerd waardoor deze held uit de Jom Kippur-oorlog van 1973 nu een van de sterkste mannen in de regering is. “Hij ligt onbeweeglijk in een moeras om op het juiste tijdstip met zijn scherpe tanden Netanyahu te verscheuren”, merkte onlangs een hooggeplaatste persoonlijkheid op die koffie met Sharon had gedronken. Deze week kreeg Levy op zijn beurt de steun van Sharon tegen pogingen van Netanyahu om Levy's portefeuille volledig uit te hollen. Tijdens een tv-vraaggesprek had Netanyahu er geen geheim van gemaakt dat hij als eerste rechtstreeks gekozen premier het alleenrecht heeft de diplomatie van Israel te bepalen. Als Netanyahu in die opvatting volhardt kunnen Israelische diplomaten voor hun inzicht in de Israelische politiek misschien beter de krant lezen dan bij hun eigen ministerie te rade gaan.

Ook rabbijn Ovadya Yosef, de geestelijk leider van de belangrijke Shas-partij, is inmiddels op Netanyahu afgeknapt. Diens belofte om een lid van deze partij tot minister van Godsdienstzaken te benoemen ontaardde in een langdurige ruzie tussen Shas en de Nationale Religieuze Partij die ook meende dat Netanyahu haar deze post had toebedeeld. Het geschil is overigens opgelost door het ministerschap tussen beide partijen te laten rouleren.

Netanyahu, die er van uit lijkt te gaan Israel als een Amerikaanse president te kunnen regeren, heeft door zijn gedrag nogal wat vijanden in eigen kring gemaakt. Sharon en Levy kunnen hem ieder moment de wacht aanzeggen. Shimon Peres houdt na zijn verkiezingsnederlaag krampachtig vast aan het leiderschap van de Arbeidspartij omdat hij denkt dat de Likud-regering de termijn van vier jaar niet volmaakt.

“Quo vadis Netanyahu?” Dat is de vraag die van links tot rechts in de Israelische politiek en overal in de Arabische wereld wordt gesteld als het gaat om het vredesproces. Bij het beantwoorden daarvan merken ook Westerse diplomaten in Israel op dat Netanyahu's zwakke start als premier zijn vermogen om als pragmatisch leider duidelijk richting te geven aan het vredesproces heeft aangetast. Hij heeft niets van het bijna magische gezag van de eerste Likud-premier, Menachem Begin, die aan het begin van zijn ambtstermijn zijn partij vrede met Egypte oplegde in ruil voor het opgeven van de hele Sinaï-woestijn.

Netanyahu heeft tot dusver geen enkel begrip getoond voor de psychologische dimensie van het Israelisch-Arabisch vredesproces, waarin de factor tijd zo'n belangrijke rol speelt. Voor hem komt 'vrede met veiligheid' in de eerste plaats. Als die slagzin uit Netanyahu's verkiezingscampagne betekent dat hij het 'land tegen vrede'-idee afwijst is er geen zicht op een Israelisch-Arabische vrede.

Tijd rekken tot de Amerikaanse verkiezingen van november legt een zware hypotheek op de hoop in Israel en daarbuiten, het belangrijkste resultaat van het vredesproces tot nu toe. In plaats van het vredesproces te koesteren is Netanyahu er in geslaagd de Arabieren tegen zich in het harnas te jagen en tegen Israel te verenigen. Zijn rede tot het Amerikaanse Congres, waarin hij de stelling poneerde dat uitsluitend met Arabische democratieën die de rechten van de mens eerbiedigen vrede kan worden gesloten, is in de Arabische hoofdsteden met ontsteltenis ontvangen.

Yasser Arafat wordt vooralsnog door Netanyahu genegeerd. Veel Palestijnen vinden dat de nieuwe Israelische regering hen tot het uiterste treitert. Hoe anders zouden de gevoelens van de Palestijnen zijn als Netanyahu - in weerwil van zijn retoriek tijdens de verkiezingscampagne - de Palestijnse leider de hand had gereikt, zoals eerder premier Yitzhak Rabin dat deed.

Arafat smeekt in Jeruzalem om begrip voor zijn moeilijke situatie. “Heeft hij het Palestijnse volk soms niet tot erkenning van Israel gebracht”, vragen Palestijnen zich af. “Betekent dat dan niets voor Netanyahu? Wil hij met zijn voortdurende gezeur over wederkerigheid Arafat ten val brengen?”

Shimon Peres is niet minder bezorgd dan de Palestijnse leider over de snelheid waarmee Netanyahu de 'zuurstof' voor het vredesproces afknijpt. Hij ziet het 'nieuwe' Midden-Oosten dat door Netanyahu tijdens de verkiezingscampagne zo werd beschimpt, achter een verre horizon verdwijnen.

De harde opstelling van de Marokkaanse koning Hassan jegens Netanyahu spreekt boekdelen. Als voorzitter van de Jeruzalem-commissie van Arabische landen blijven zijn deuren voor Netanyahu wegens diens onverzoenlijke houding inzake die kwestie potdicht. Vooraanstaande Marokkaanse joden hebben deze week zelfs gezegd dat de koning geen telefoongesprek van Netanyahu wil ontvangen.

De Egyptische president, Mubarak, staat onder Amerikaanse druk om een grote economische conferentie in Kairo niet af te gelasten. Deze conferentie zou na eerdere geslaagde bijeenkomsten in Casablanca en Amman de economische mogelijkheden en vruchten van het vredesproces moeten etaleren. Na de berichten over mogelijke positieve ontwikkelingen in het vredesproces met Syrië lijken de hernieuwde Hezbollah-aanvallen tegen Israels veiligheidszone in Zuid-Libanon eerder in de richting van een militaire escalatie te wijzen dan op vredesoverleg.

Door de verslechterende economische situatie en de stagnatie van het vredesproces komt Netanyahu op binnenlands en buitenlands gebied voor belangrijke beslissingen te staan. Zijn instinct te willen slagen is zo'n dominerende karaktertrek van Israels premier dat een oordeel over zijn al dan niet slagen vooralsnog niet zinvol is. Netanyahu kan nog verrassen. Het Israelische volk, dat volgens opiniepeilingen sterk voor vrede voelt, zal het hem niet vergeven indien hij de kans op vrede die door het duo Rabin-Peres werd geschapen, laat lopen. Ook Israelische industriëlen die de onstuimige groei van de economie van de afgelopen jaren aan het vredesproces toeschrijven, zijn niet gelukkig met de huidige situatie.