Jos de Putter zoekt de voltooid verleden tijd

Nagasaki Stories, Ned.1, 20.30-21.23u.

Meneer Kuroda is oud en ziek. Op de gang van een ziekenhuis in Tokio vertelt hij dat hij op zijn zeventiende al dacht te gaan sterven. Maar zijn kamikazevlucht werd afgelast, omdat de oorlog voorbij was. De Amerikaanse atoombommen op Hiroshima en Nagasaki redden het leven van meneer Kuroda: “U kunt zich dat nu niet meer voorstellen, maar ik schaamde me diep dat ik overleefde, terwijl zovelen die er niet op gerekend hadden onverwacht de dood vonden”.

Dit ongelooflijke, maar eerlijke verhaal is een van de Nagasaki Stories, die documentairemaker Jos de Putter 51 jaar later optekende uit de mond van bejaarde Japanners. De meesten praten niet echt over de bom, de verwoesting en de straling. Twee zusters herinneren zich dat in de oorlog de charleston plaats moest maken voor marsmuziek en dat Engelse woorden als 'tennis' en 'volleybal' vervangen werden door Japanse pendanten. Een fotograaf barst in tranen uit als een vriend hem de foto laat zien van zijn verdwenen huis, maar hij herinnert zich niet dat hij die foto zelf gemaakt heeft. Meneer Kusakabe vertelt hoe hij met zijn overleden vrouw omelet en rijstballen at, uit een picknickmand. Het kostte zeven jaar om na het bombardement een kaart te tekenen van de van de aardbodem verdwenen wijken, en nog steeds is die kaart met de huizen, gebouwen en namen van families niet compleet.

De Putter draagt een paar willekeurige puzzelstukjes bij en doorsnijdt zijn film over vervagende herinneringen aan een voltooid verleden tijd met ontroerende fragmenten uit 'home movies' van Japanse families uit de jaren dertig. Ook in de cameravoering van Paul Cohen herinnert Nagasaki Stories aan het evenzeer van rouw (maar geen woede) om het voortschrijden van de moderne tijd vervulde werk van de grote regisseur Yasujiro Ozu. Het beeld van een op de rug gefilmd paar op een bankje onder een paraplu is een direct citaat uit Ozu's Tokyo Story.

De Putter doet niet aan politiek of pamflettisme, maar wel aan compassie en mensenliefde. Zijn voor de IKON vervaardigde film, een meesterlijk kleinood dat zich kan meten met het beste wat er de laatste jaren in de hele wereld op documentair gebied gemaakt is, verschilt niet wezenlijk van De Putters Het is een schone dag geweest over de teloorgang van het boerenbedrijf van zijn vader in Zeeuws-Vlaanderen: een onopgesmukte, fluisterende film als wapen tegen het vergeten.