Een nieuwe Clinton

NOG GEEN TWEE JAAR geleden waren de Republikeinen op de loop gegaan met Clintons sociaal-economische programma. Met zijn Contract with America had Afgevaardigde Gingrich de campagne voor de tussentijdse Congresverkiezingen niet alleen van een slogan met nationale reikwijdte voorzien, hij had de president ook diens verkiezingsleuzen uit 1992 ontnomen.

Toen had kandidaat Clinton zich gepresenteerd als een New Democrat, als een verlicht politicus die afstand had durven nemen van radicale en achterhaalde slogans van de linkervleugel van zijn partij. Twee jaar later was van dat imago niets meer over en spon Gingrich daar garen bij.

De Amerikaanse middenklasse heeft altijd al minder geduld gehad met de steuntrekkers dan met de rijken: 'werkschuwen' worden beschouwd als parasieten op de historische belofte van welstand voor allen, de (veelal nieuwe) rijken vormen het bewijs dat Amerika nog altijd het land van de onbegrensde mogelijkheden is. Clinton had in 1992 op deze gevoelens zijn succes gebouwd. Maar vervolgens had hij zich door de Republikeinen laten afschilderen als een ouderwetse liberal die met zijn plannen om de hele Amerikaanse bevolking in het ziekenfonds te stoppen de macht van het verfoeide Washington alleen maar verder wilde uitbreiden. Dat Clintons voorstellen er op gericht waren de verzorgingsstaat betaalbaar te houden was geheel op de achtergrond geraakt.

IN 1996 OPEREERT de president als iemand die zijn lesjes heeft geleerd. Gingrich is inmiddels ver over het hoogtepunt van zijn populariteit heen. Presidentskandidaat Dole heeft met zijn voorstel voor een drastische belastingverlaging weliswaar het Republikeinse vaandel overgenomen, maar het ziet ernaar uit dat hij te laat komt. Niet alleen wekken zijn plannen wel heel sterk de indruk een noodsprong te zijn - Dole's campagne is almaar niet van de grond gekomen - Clinton was er op voorbereid en had met de aankondiging van een drastische ingreep in de sociale programma's voor de allerzwaksten duidelijk gemaakt dat hij de middengroepen heeft verstaan.

Sinds zijn diepe, ook persoonlijke, inzinking na de historische Democratische nederlagen van 1994 is Clinton langzaam uit het dal omhoog gekropen. Nu manifesteert hij zich als een gelouterd politicus die het geloof in zichzelf en in de eigen ideeën heeft herwonnen. De strijd zal gaan om het midden in de Amerikaanse politiek en beide kandidaten hebben elkaar daar de wacht aangezegd. Beiden weten dat nu eindelijk ernst moet worden gemaakt met de problemen die de Amerikaanse samenleving belasten: de onbeheersbaar geworden kosten van de verzorgingsstaat, de misdaad en het om zich heen grijpende terrorisme.

Het internationale terrorisme heeft Clintons belangstelling voor het buitenland aangewakkerd. Vier jaar geleden was zijn campagne nog gebouwd op de wijsheid van die tijd dat economische vraagstukken als groei, werkgelegenheid en betaalbaarheid van overheidsdiensten de buitenlandse politiek naar de achtergrond hadden gedrongen. De successen die Bush had geboekt met zijn initiatieven op dat gebied zoals de overwinning in de Golfoorlog leverden de zittende president geen electorale winst op. Clinton won het pleit met zijn 'the economy, stupid'.

DITMAAL LIGGEN de zaken anders. Het beeld van Amerika in het buitenland doet er weer toe. Amerika's geslaagde vredesinitiatieven in het Midden-Oosten en in Bosnië zijn 'jewels in Clinton's crown' waartegenover Dole slechts zijn grote ervaring als buitenlanddeskundige in de Senaat kan plaatsen. Die ervaring is op zichzelf niet zonder betekenis, maar tegen een president die zijn functie als motor van nieuwe strategieën weet aan te wenden, is zij vermoedelijk onvoldoende. De wetten met extra-territoriale werking die Clinton onlangs heeft getekend en die het isolement van dwarsliggende landen als Cuba, Iran en Libië moeten vergroten, mogen in Europa tot woedende reacties hebben geleid, het Amerikaanse electoraat ziet echter een president die gevaarlijke vijanden straft en eigenzinnige bondgenoten tot de orde roept.

Zo heeft Clinton een nieuw evenwicht bereikt in zijn programma voor de komende vier jaar. De tegenslagen zijn verwerkt, de goede verstandhouding met het eigen team hersteld, de problemen in binnen- en buitenland adequaat in kaart gebracht. Zelfs in de slepende kwesties die voortvloeien uit Clintons verleden in Arkansas heeft de president onlangs een zege kunnen incasseren op de speciale aanklager die zich daarmee bezighoudt.

ONVERWACHTS KOMT er dan ook nog steun uit de ruimte. De ontdekking dat er mogelijk levensvormen hebben bestaan op Mars heeft Clinton onmiddellijk aangegrepen om een ambitieuze zoektocht aan te kondigen naar verder bewijsmateriaal. Zoals Kennedy het avontuur in de ruimte begon, reikt Clinton nu naar de Rode planeet en naar de ontraadseling van het geheim van het leven. Wat kan een kandidaat nog meer wensen?