Zwemmer 'verzamelt' Ob, Nijl, Amur en IJssel

River swimmer staat op zijn waterdichte visitekaartje. Roel Hendriks 'verzamelt' al twaalf jaar lang rivieren, bij voorkeur rivieren langer dan 2500 kilometer.

RIJSWIJK, 7 AUG. Het begon als een grap in de Hongaarse hoofdstad Boedapest, toen Roel Hendriks via de snelst mogelijke route het parlementsgebouw wilde bereiken. Die liep door het water van de Donau. Na deze oversteek, in 1984, raadde een vriend hem aan van het rivierzwemmen een hobby te maken. “Hij probeerde zelf alle grotten van de wereld van boven naar beneden af te dalen,” vertelt Hendriks in zijn woning in het centrum van Rijswijk, “dus waarom zou ik dan geen rivieren gaan 'verzamelen'?”

Hendriks nam het advies van zijn vriend ter harte. Na wat oefening in het Nederlandse rivierenlandschap, begon hij aan de Tigris in Zuidoost-Turkije. Niet zozeer het zwemmen daar was zwaar, wel de omstandigheden. Toen hij na het bereiken van de overkant aan wal wilde klimmen, keek hij recht in de loop van een machinegeweer. Een groep Turkse soldaten zag Hendriks, getooid met badmuts en zwembril, aan voor een Koerdische terrorist. Na drie uur kruisverhoor kon hij de soldaten overtuigen dat hij slechts een eenvoudige zwemmer was die aan het begin van een recordpoging stond.

De hobby liep uit op een obsessie. In het begin stak Hendriks elke rivier over in de landen waar hij toevallig op vakantie was. Al snel bepaalde een rivier die hij nog niet had bedwongen de vakantiebestemming. Soms bezocht hij meerdere landen in één vakantie om maar zoveel mogelijk rivieren aan zijn lijstje toe te kunnen voegen. In de beginjaren van zijn 'zwemcarrière' kon hij het zich, als goed verdienende vrijgezel, permitteren veel verre oorden te bezoeken. Het zwemmen alleen was niet het doel van die reizen. “Ik probeerde altijd veel te zien van de landen die ik bezocht. Het zou toch zonde zijn als je naar de andere kant van de wereld reist om enkel een half uurtje te zwemmen.”

Inmiddels heeft Hendriks zo'n zeventig rivieren bedwongen, waaronder de en de IJssel. Hij toont een wereldkaart van Russische makelij - “dat is gewoon de meest betrouwbare”. De kaart is bezaaid met rode punten, die de plaatsen markeren waar hij de rivieren heeft gekruist. Nog drie rivieren langer dan 2500 kilometer ontbreken op zijn lijst: de Vilyuy, de Madeira en de Shatt Al Arab.

Hendriks jaagt niet op een record. “Het gaat mij om de lol en om de contacten die ik leg in de landen waar ik kom.” Hendriks wil zich niet meten met andere “dwaze” recordhouders. “Het is toch bespottelijk dat mensen zo snel mogelijk een vat bier leegdrinken om maar in het Book of Records te staan. Dat boek is voor mij absoluut geen drijfveer.”

Wel zorgt de 38-jarige natuurkundeleraar voor nauwkeurige documentatie van zijn zwemtochten. In de landen die hij bezoekt mobiliseert hij de lokale pers om de oversteek vast te leggen. Hij houdt zorgvuldig een knipselmap bij die kan dienen als bewijsmateriaal, mocht hij ooit de redactie van Guinness opbellen, vertelt Hendriks. De zwemtochten waar geen foto's of krantenknipsels van bestaan, wil hij gerust overdoen. Zo moet hij ooit nog terug naar China omdat hij van zijn oversteek door de Hoangho geen bewijs heeft.

De film Piranhas heeft Hendriks niet gezien, maar hij vreest deze vleesetende vissen niet. Hij is ze nog nooit tegengekomen. In Brazilië werd hij slechts gewaarschuwd voor 'landpiranhas', waarmee de plaatselijke prostituées werden bedoeld.

Het grootste gevaar waaraan Hendriks tijdens het zwemmen blootstaat is de scheepvaart. “Toen ik de Rijn bij Emmerich overstak moest ik voortdurend inhouden om vrachtschepen te laten passeren. En op de Mississipi ben ik bijna geschept door een grote duwbakcombinatie.” Verder zijn onderstroming en draaikolken veelal geduchte tegenstanders.

De oversteek door de Zambezi (tussen Zambia en Zimbabwe) was wat stroming betreft de gevaarlijkste van allemaal. Hendriks: “Deze rivier kent één veilige oversteekplaats, aan de voet van de Victoriawatervallen. Dat is de enige plek waar geen krokodillen zwemmen. Vlak voor ik in het water dook probeerde iemand mij nog tegen te houden, omdat hij dacht dat ik zelfmoord wilde plegen. Het water was daar zeer woest. Halverwege dreef ik af en werd ik door de stroming onder water getrokken. Dankzij mijn reddingsvest kwam ik vanzelf weer boven en kon ik de oversteek afmaken.” Een andere grote hindernis komt Hendriks vaak al tegen vóór zijn zwempogingen. In veel landen is toestemming nodig van de autoriteiten om op een bepaalde plaats te mogen zwemmen. En dat gaat niet altijd vanzelf. In India moest Hendriks een week wachten eer hij de nodige documenten kreeg om de deelstaat Assam in te mogen, waar hij de Brahmaputra wilde bedwingen. “Deze rivier was mijn lastigste klus, omdat het me zoveel moeite kostte om toestemming te krijgen. Daardoor is het eigenlijk ook mijn leukste zwemtocht geweest”, zegt Hendriks.

Fysiek gezien was de oversteek door de Amazone de zwaarste. Hendriks zocht een plaats uit waar twee rivieren, de Amazone Solimôes en de Negro samenkomen. Daar was het wateroppervlak maar liefst twaalf kilometer breed. Voor deze tocht, die drie uur duurde, had hij dan ook speciaal getraind. Voor de overige rivieren, die een gemiddelde breedte hebben van anderhalve kilometer, traint Hendriks nauwelijks. “Het blijft gewoon zwemmen. Als je maar zorgt dat je een goede basisconditie hebt, dan lukt het wel. Ik ga regelmatig naar het zwembad, maar niet om saai baantjes te trekken.” Het rivierzwemmen gaat Hendriks geenszins om de sportieve prestatie. Maar hij moet er toch niet aan denken om al te grote afstanden af te leggen. “Gelukkig is Het Kanaal geen rivier”, klinkt het opgelucht.