Woorden die niet onopgemerkt mogen blijven

In de diverse media worden dagelijks vele woorden vuil gemaakt. Ik bedoel die woorden die zomaar de lippen passeren, waarvan het niet de bedoeling was dat ze het licht zouden zien. Ze slaan onbedoeld in één zwaai de verborgen agenda open. Ze spreken een heimelijk verzwegen taal.

Het zijn die woorden die zich uit het zinsverband losrukken en net iets eerder dan de rest de luisteraar bereiken. In hun eentje willen ze ons iets vertellen, omdat ze het van de spreker in de zin niet mochten.

Zo'n woord biedt zich aan en wij krijgen een eenmalige kans om het even van de spreker te lenen. Het is een open deur die ons uitnodigt om binnen te komen in een anders vaak gesloten betoog. Zo'n woord verdient de loep, de megafoon. Maar Nederland laat een buitenkans liggen. Het wil niet en roept niet hard.

Ik geef een voorbeeld. Onlangs hoorde ik in een reportage hoe de politie op Schiphol een asielzoeker 'isoleerde' van zijn medepassagiers. Die term sloeg me in het gezicht, omdat hij me deed denken aan mijn lagere school en een gevangenis.

Wie herinnert zich zijn lagere school nog? Je zat er in zo'n klasje waar het maaiveld de maat was. Als je daar met je kop boven uitstak, dan werd die er onverbiddelijk met een houten liniaal afgehouwen. De liniaal was versterkt met een dun randje staal. Iedere scherpe opmerking werd met een botte uithaal van de meester het lokaal uitgeslagen. Slaafs vertrok je in je eentje naar de gang.

En wie kan zich zijn cel voorstellen? Je zit er in zo'n hok van twee bij twee en je raampje heeft glas dat zo dik is, dat het de tralies erachter overbodig maakt. Het systeem, vermomd als bewaker, duldt geen analyse, geen suggesties. Goed is goed en beter kan niet, want beter is beter dan wat er na dan komt, is al perfect. Een weerwoord is vragen om bestraffing en het antwoord blijkt dikwijls isolatie.

Isoleren: 1. rondom afzonderen zodat er geen contact of verkeer met de omgeving mogelijk is (b.v. lijders aan besmettelijke ziekten). 2. op zichzelf plaatsen; afzonderen uit een geheel.

De geïsoleerde, het deel, kan het geheel niet besmetten. De gebruikte termen suggereren een koel, objectief onderzoek van een bedreigende situatie. Ze creëren een sfeer waarin de enige juiste oplossing de isolatie lijkt. De geïsoleerde wordt daarbij iets opgelegd, in de voltooide tijd, er is niets meer aan te doen. En wat hem wordt opgelegd, is een passieve houding. Hem is de actie ontnomen, hij kan niet eens meer besmetten.

Een geheel: abstract en onbepaald. De geïsoleerde asielzoeker was al een vreemde in een vreemde omgeving en dient dat volgens deze terminologie ook te blijven.

Een ander begrip dat justitie in Nederland hanteert om een bepaalde groep asielzoekers te omschrijven, is 'technisch onverwijderbaar'. 'Technisch onverwijderbaar'; de term had een halve eeuw geleden niet ver hier vandaan niet misstaan. De rillingen lopen me over het lijf. Natuurlijk missen meer ambtelijke termen elke vorm van charme, maar als ze regelrechte angst oproepen, dan lijkt er toch iets goed mis.

'Verwijderen', zoals het apparaat ongedierte uit je huis en de tumor uit je hoofd verwijdert.

Met ambachtelijke vaste hand, met chirurgische precisie wil de vreemdelingenpolitie het vreemde, ongewenste element wegnemen. Maar het blijkt 'technisch' onmogelijk: het element is elders niet gewenst en overbodig. Technisch onverwijderbaar is alleen een overtollig mens.

Dit soort termen bedoel ik dus. Laat de Nederlandse journalistiek en haar lezers, kijkers en luisteraars hun onafhankelijkheid benutten. De vuist moet op tafel, met in die vuist een vers geslepen pen. Helaas blijft het tot nu toe slechts bij een verdwaald, cynisch lachje op het gezicht van Ferry Mingelen of een tamme parodie van een ondanks snor en pruik herkenbare Kees van Kooten. Ik vraag niet om een lachje of een sketch. Zo'n woord waagt zijn leven. Als de luisteraar het niet oppikt om te analyseren, als hij zijn pen niet aanscherpt tot scalpel, dan zal hij nooit meer schreeuwen. De alledaagse taal zal het opslorpen en het alledaagse is aanvaard, baart geen zorgen. Het woord zal ingeburgerd raken en geen enkele luisteraar nog uit zijn comfortabele winterslaap wekken.