Rellen dreigen in N-Ierland na mislukking besprekingen

LONDEN, 7 AUG. In Noord-Ierland dreigen ernstige rellen nadat besprekingen tussen belangengroepen over een protestantse mars, komend weekeinde, door Londonderry gisteren werden afgebroken.

Een gewelddadige botsing tussen katholieke aanhangers van een verenigd Ierland en protestantse pleitbezorgers van de Britse Unie zou dit weekeinde een eind kunnen maken aan het Noordierse vredesproces.

De Apprentice Boys, een protestantse organisatie vergelijkbaar met de gildebroeders, vieren zaterdag het feit dat dertien leerjongens 307 jaar geleden Derry's stadspoorten sloten om het aanstormende leger van de katholieke koning Jacobus II te weren. Ze willen die historische gebeurtenis herdenken met een traditionele optocht door het centrum van Londonderry waar naar verwachting ruim tienduizend mensen aan zullen meedoen. Een afvaardiging van 250 lokale Apprentice Boys zou een rondgang maken over de oude wallen van de stad.

Maar katholieke bewoners van de nationalistische Bogside-buurt die uitkijken op de stadswal wensen verschoond te blijven van wat zij beschouwen als een intimiderende en triomfalistische overwinningsmars. Ze willen dat maar dertien Apprentice Boys over de stadsmuur paraderen, zonder fanfares, zonder traditionele oorlogstrom. Ze eisen ook dat leden van de protestantse organisatie nergens in Noord-Ierland meer zullen marcheren zonder dat de plaatselijke buurtbewoners daarmee akkoord zijn gegaan.

Na vier bijeenkomsten onder leiding van het plaatselijk parlementslid John Hume, leider van de nationalistische Social Democratic and Labour Party, bleek gisteren dat een compromis niet mogelijk was. In de stad waar ze niet eens overeenstemming over de naam kunnen bereiken - unionisten hebben het over 'Londonderry', nationalisten houden hardnekkig vast aan 'Derry' - leidde het overleg uitsluitend tot verwijten.

“Het is niet onze schuld dat we geen oplossing hebben kunnen bereiken. De bewoners van de Bogside gedragen zich dictatoriaal”, fulmineerde na afloop Alisdair Simpson, vertegenwoordiger van de Apprentice Boys. En Donncha MacNialais, voorzitter van het Bogside buurtcomité, verklaarde verbitterd: “We zijn diep en diep teleurgesteld over de negatieve houding van de Apprentice Boys.”

De betrekkingen tussen nationalisten en unionisten die geleidelijk begonnen te normaliseren na het staakt-het-vuren van het verboden Ierse republikeinse leger, bijna twee jaar geleden, zijn sinds de gewelddadigheden van vorige maand sterk verslechterd. Beide groepen voelen zich bedreigd en belaagd, oude haat en bitterheid herleven, en de hoop op vrede lijkt niet meer dan een vage herinnering te zijn. Sinds de IRA begin februari een einde maakte aan het staakt-het-vuren is het vredesproces steeds verder afgebrokkeld. Dieptepunt was vorige maand 'het beleg van Drumcree', waarbij demonstranten met geweld de doortocht van een protestantse optocht door een katholieke buurt forceerden. Laaiend reageerden nationalisten, vooral in Derry, met brandstichting en vernielingen.

Twee burgerrechten botsten. Unionisten schermden met het recht om cultuur en historie uit te dragen. Waarom mogen hun parades de routes niet volgen die ze al honderd jaar lang zijn gaan? Nationalisten beriepen zich op het recht op zelfbeschikking. Ze hoeven zich toch in hun eigen wijken niet door het unionistische machtsvertoon te laten vernederen? Het onvermogen om elkaars rechten te erkennen ligt ten grondslag aan de Noordierse broederstrijd.

Derry beslist komend weekend over de toekomst van Noord-Ierland. Derry heeft Noord-Ierland in het verleden steeds de weg gewezen. Wat er in Derry gebeurt, zet voor de hele provincie de toon. Zo was het in 1969 toen 'de slag om de Bogside' het begin vormde van wat de Britten met gevoel voor understatement nog altijd omschrijven als de 'Troubles'. Aanleiding vormde ook destijds al de mars van de Apprentice Boys. Vier jaar geleden was het ook in Derry waar de gewelddadigheden het eerste stopten. Daarmee werd de basis voor het vredesproces gelegd. “Oorlog of vrede”, hebben onbekenden gekalkt op de stadsmuur van Londonderry. Dat is de vraag die komend weekend in Derry wordt beantwoord.