Europa laat zich weer inpakken in Bosnië

Op 7 juli 1991, tien dagen nadat de oorlog in ex-Joegoslavië was uitgebroken, meldde op het eilandje Brioni, voor de kust van Istrië, de EU-trojka die ijlings op deze nieuwe crisis in Europa was afgestuurd, dat alles in kannen en kruiken was.

Van den Broek (Nederland), Martino (Italië) en Poos (Luxemburg) deden de wereld triomfantelijk kond van een akkoord, dat een eind maakte aan de zo plots uitgebroken crisis in Joegoslavië. Applaus!

Dat akkoord bleek helaas al binnen enkele dagen, net als zoveel andere die nog zouden volgen, het papier niet waard waarop het was geschreven, en ex-Joegoslavië verzonk in een jarenlang durend bloedbad. Het naïeve EU-trio had zich op Brioni een oor laten aannaaien. Het was niet alleen geheel onbekend met de methoden en doeleinden van de Servische, Sloveense en Kroatische onderhandelingspartners, het was ook niet op de hoogte van de materie waarover werd gepraat, het was niet op de hoogte van de voorgeschiedenis van het conflict en het was in alle opzichten blind voor de werkelijkheid.

Vijf jaar later (talloze geschonden akkoorden later, talloze massamoorden en bloedbaden later, 200.000 doden en twee miljoen vluchtelingen later ook) blijkt de EU niets te hebben geleerd van wat zich op het gebied van onderhandelingsproblemen sinds die zevende juli 1991 in ex-Joegoslavië heeft afgespeeld. In Mostar toont de EU zich nog steeds van haar slechtste kant: ongeloofwaardig, halfslachtig, zwak, hulpeloos, wanhopig, schrikkend van eigen schaduw, bereid zelfs over de haar zogenaamd heilige principes te onderhandelen en bevattelijk voor de blufpoker, openlijke sabotage en arrogantie van de Bosnische Kroaten. Een EU-ultimatum is geen ultimatum, maar een loos dreigement als een van de betrokken partijen maar hardnekkig genoeg is in haar chantage en haar arrogantie. Een miserabel schouwspel.

De feiten: op 30 juni werd een nieuwe gemeenteraad van Mostar gekozen. De partij van de Bosnische Kroaten (beter: de partij van de Kroatische president Tudjman), de HDZ, won alle 16 zetels die voor de Kroaten waren gereserveerd. De belangrijkste moslim-partij, de SDA, won alle zestien zetels voor de moslims. Maar de SDA won óók de vijf zetels die voor de Bosnisch-Servische inwoners van Mostar waren gereserveerd.

Dat was voor de HDZ een streep door de rekening: ze was er zeker van de verkiezingen te zullen winnen en had verloren. En dus zochten de Kroaten naar een voorwendsel om de uitslag aan te vechten. Ze vonden die in Bonn, waar gevluchte Mostarezen 26 stembiljetten méér hadden ingeleverd dan er ingeschreven kiezers waren. Dat was fraude, riepen de Kroaten. En, riepen ze, de verkiezingen moeten worden overgedaan.

De EU wees de klacht af omdat 26 stemmen de uitslag niet konden veranderen. Waarop de Kroaten het Constitutionele Hof van de moslim-Kroatische federatie inschakelden en tot een boycot van de gemeenteraad overgingen.

De achtergrond van de boycot is simpel: de Kroaten weigeren de uitslag van de verkiezingen te accepteren omdat die tegenviel. De SDA heeft een meerderheid in de raad. Die partij wil Mostar herenigen en samenwerking met de Kroaten binnen de moslim-Kroatische federatie. En dat willen de Kroaten niet: zij willen de stad tot elke prijs verdeeld houden en zij willen geen federatie, maar hun eigen 'republiek' Herceg-Mostar, die ze bij Kroatië willen voegen zodra daarvoor de tijd rijp is. De EU stelde zich aanvankelijk nog ferm op: ze vaardigde een ultimatum uit. Als de Bosnische Kroaten hun boycot niet uiterlijk 4 augustus 00.00 uur zouden beëindigen, zou de EU het bestuur over Mostar opgeven en zich uit de stad terugtrekken. Dat was geen krachtig ultimatum - de Kroaten in Mostar zijn het EU-bestuur altijd liever kwijt dan rijk geweest - maar het was het enige machtswoord waarover de Unie beschikte.

Het was het begin van een pathetische vertoning. De Kroaten bonden niet in. Ze bluften en chanteerden, wetend dat het vertrek van de EU uit Mostar de mislukking van haar missie in Bosnië inhoudt. Ze vergaderden en vergaderden, dagenlang. En de EU zwichtte: ze liet het ultimatum verstrijken en vaardigde een nieuw ultimatum uit, dat gisteravond om 7 uur afliep. Weer werd vergaderd, weer verstreek een tijdslimiet, weer werd het ultimatum weggemoffeld. Het gaat om “halve zinnetjes”, zo werd gezegd, we zijn er bijna, het gaat om punten en komma's.

Het gaat niet om punten en komma's en halve zinnen. Het gaat om bluf, chantage en sabotage. Het voorstel waarover vandaag verder wordt gepraat is al een moreel onaanvaardbaar compromis, een knol, en géén citroen. De Kroaten beëindigen hun boycot, zo hebben ze beloofd, als de gemeenteraad na donderdag (wanneer een nieuwe burgemeester wordt gekozen, een Kroaat wel te verstaan, dáárvoor willen ze de raad wel laten bijeenkomen) niet meer bijeenkomt tot het Constitutionele Hof hun klacht over de 'fraude' bij de verkiezingen behandelt.

Dat betekent concreet dat de Kroaten al hebben gewonnen, want dat Constitutionele Hof bestáát nog niet. En voordat het wordt gevormd, en uitspraak heeft gedaan over de Kroatische klacht, zijn we vele maanden verder, en al die tijd komt die nieuwgekozen gemeenteraad dus niet bijeen: de boycot wordt dus de facto voortgezet.

De EU laat zich in Mostar inpakken door een partij die net zo min als de Bosnische Serviërs enig heil ziet in het vredesakkoord van Dayton en die net als de Bosnische Serviërs alleen maar uit is op de etnische verdeling van Bosnië. Het is heel wel mogelijk dat die etnische verdeling niet valt te voorkomen. Niemand kan de Bosnische Kroaten en de Bosnische Serviërs op de lange termijn dwingen met de moslims in een multi-etnische staat samen te leven. Maar de EU kan zich wel aan haar eigen principes houden. De EU kan ook vasthouden aan ultimatums die ze zelf heeft uitgevaardigd. Haar zwichten voor de Kroaten is hen aanmoedigen om op hetzelfde pad voort te gaan - en het aanmoedigen van de Serviërs om óók het pad van de blufpoker en de chantage in te slaan. Sterker: het is het begin van het eind van het vredesproces, want als de Kroaten verkiezingsnederlagen kunnen aanvechten kan op 14 september elke verliezer dat doen.

Daarbij - de EU heeft wel degelijk wapens waarmee Tudjman en zijn zetbazen in Mostar tot de orde kunnen worden geroepen: ze kan hen straffen met sancties zoals het ook Milosevic en zijn zetbazen met sancties heeft gestraft. Kroatië wil graag bij Europa horen, maar lapt de Europese normen aan zijn laars. De EU zou Tudjman onverwijld moeten straffen voor de sabotage in Mostar, in plaats van toe te laten dat 'Mostar' de nieuwe schaamte van Europa wordt, en een nagel aan de doodkist van het vredesproces.

    • Peter Michielsen