Cultuurrelativisme

Met J.L. Heldring heb ik mij verbaasd over het gemak waarmee de Anglicaanse Kerk het geloof in de ouderwetse hel heeft afgezworen omdat dit onderdeel van de leer voor de gelovigen psychologisch ondraaglijk zou zijn (30 juli). Heldring gaat echter wat al te kort door de bocht wanneer hij vervolgens de humanistische filosoof P.B. Cliteur van eenzelfde gebrekkige argumentatie beticht.

De laatste acht cultuurrelativisme verwerpelijk omdat het onze kritische vermogens zou ondermijnen. “Alweer de juistheid van iets onhoudbaar achten vanwege zijn eventuele gevolgen”, merkt Heldring streng op.

Naar mijn oordeel is er echter niets mis met de redeneerwijze van Cliteur. Zoals men in de wetenschap theorieën beoordeelt door hieruit consequenties af te leiden en deze kritisch te toetsen, zo kan men in ruimere zin ook rationeel discussiëren over de houdbaarheid van opvattingen op sociaal en politiek terrein door de consequenties en gevolgen ervan op hun 'aanvaardbaarheid' te toetsen. Volgens Karl Popper is dat zelfs de kern van elke redelijke en kritische discussie.

Cliteurs argumentatie beantwoordt aan dit model. Het cultuurrelativisme is geen geopenbaarde geloofswaarheid, maar pretendeert een levens- en wereldbeschouwing te zijn voor 'kritische' en 'verlichte' geesten die de eigen cultuur niet boven andere culturen willen stellen.

Welnu, tegen zulke geesten brengt Cliteur in dat de aanvaarding van deze visie juist zal leiden tot een ondermijning van onze kritische vermogens. Door de potentiële aanhangers van het cultuurrelativisme met deze (ook voor hen onacceptabele) consequentie te confronteren, roept hij hen als het ware op zich eerst nog eens tweemaal te bedenken alvorens zich tot deze visie te bekennen.

Zeker, dit is geen logisch dwingende weerlegging van het cultuurrelativisme (waar vind je in het sociaal-politieke discours overigens echte knock-down argumenten?), maar als argument heeft het voldoende gewicht om door de (potentiële) aanhangers van het cultuurrelativisme serieus te worden overwogen.