Verloren Vaderland (3)

Volgens Henri Beunders is Nederland niet meer hetzelfde sinds de val van Srebrenica. Wat Beunders wil beweren, is niet duidelijk. Ik zou misschien niet de moeite hebben genomen me in het artikel te verdiepen, ware het niet dat ik er anomiem in figureer. “Nu waren het een handvol Nederlanders die in de residentie stonden te gedenken, te demonstreren, of wat ze daar ook deden.” Aldus Beunders. Het Politiek comité Stari Most, waarvan ik voorzitter ben, organiseerde die herdenking en, inderdaad, de opkomst was pijnlijk laag.

De strekking van het artikel lijkt te zijn dat het naïef van Nederland was om zich met de oorlog in Bosnië te bemoeien en dat 'Nederland' zijn trekken thuis heeft gekregen. Terecht, zo lijkt Beunders te vinden. Hij heeft zich al vroeg uitgesproken tegen Westeuropese inmenging in de oorlog. Zie je wel dat ik gelijk heb gekregen? - dat lijkt de ondertoon van zijn artikel. En die paar mensen die in Den Haag iets onduidelijks aan het doen waren, zijn belachelijk.

Wat heeft Beunders voor ogen als hij 'Nederland' schrijft. Alle Nederlanders? Zijn alle Nederlanders zo naïef geweest om zich met zelfoverschatting in de oorlog te storten? Mijn waarneming is een andere. De meeste Nederlanders vonden, evenals Beunders, dat de etnische conflicten op de Balkan te diep geworteld zijn en dat geen van de partijen in voldoende mate onschuldig was om er partij voor te trekken. De risico's waren te groot. En vanaf de zomer van 1992 totdat er, twee jaar later, een door alle partijen ondertekende overeenkomst lag, heeft Nederland geen soldaten uitgezonden. Dus wie waren er nu zo naïef onstuimig? Minister Voorhoeve? In een dubbelinterview met Voorhoeve in de Volkskrant van 25 januari 1993, verklaarde Beunders dat het 'niet verstandig' was in te grijpen. Voorhoeve, toen nog directeur van Clingendael, zag het anders. De weigering om in te grijpen 'zou ik eerder lamlendig noemen'. Was Voorhoeve dus naïef en, later, de hele regering? “Alleen de politici blijven stug volhouden dat de schuld bij anderen lag, niet bij henzelf”, schrijft Beunders. Dat mag iets preciezer. In 1993 riepen de VN de 'veilige gebieden' uit. Nederland was erbij en deed wat uit die verklaring logisch volgde: het stelde soldaten en materieel beschikbaar. Maar in de VN-resolutie stond dat de troepen alleen mochten schieten om zichzelf te verdedigen. Het was een raadsel hoe zij zo de Bosnische moslims konden beschermen. Ook bleek al snel dat weinig andere landen bereid waren troepen te leveren. Van de benodigde 37.000 kwamen er maar 7600, waaronder enkele honderden uit Nederland.

Was het dus naïef om onze jongens en meisjes uit te zenden met een opdracht die duidelijk onuitvoerbaar was? Als de regering het bij nader inzien niet zou hebben gedaan, had ik dat kunnen billijken, mits ze voortaan zou pleiten voor opheffing van het wapenembargo tegen de moslims. Maar ze heeft het wel gedaan en de kwalificatie 'naïef' past daar niet bij. In Bosnië waren vele tienduizenden verdreven uit hun huizen, mishandeld of vermoord. In Srebrenica waren enkele tienduizenden moslims samengedreven en verstoken van elementaire levensbehoeften. De uitroeping door de VN van een veilig gebied hield een belofte aan hen in, ook al was de resolutie halfslachtig en onoprecht. En sommige landen, zoals Canada, meenden het wel serieus met die resolutie. Tegen de tijd dat de Nederlandse soldaten beschikbaar kwamen, waren de Canadese hard aan een aflossing toe. Ik vind dat zwaarwegende argumenten. De beslissing om die de doorslag te laten geven was riskant maar dat is iets anders dan naïef. Dutchbat kon de val van Srebrenica niet voorkomen, maar het had zich althans kunnen verzetten tegen een massamoord op moslims.

Mijn ongenoegen begint hier. Sommige Dutchbatters waren naïef, maar daar waren ze een jaar of negentien voor. En er was hun op het hart gedrukt dat er geen goede en slechte partijen in het conflict bestonden. Ze ontwikkelden een voorkeur voor de Serviërs doordat de moslims zich in hun radeloosheid niet gedisciplineerd gedroegen. Dutchbat had zich niet hoeven doodvechten, zoals Beunders oppert, maar het had zich kunnen verzetten tegen de deportatie van de moslim-mannen. Het had bewijzen van de massamoord kunnen verzamelen. Maar het wilde - niet in opdracht, maar toch in de geest van zijn politieke en militaire leiders - niet weten dat er een massamoord gaande was.

“Na de catastrofe die voortkwam uit naïeveteit kwamen de desillusie en de zelfhaat die daar weer uit voortvloeit”, aldus Beunders. Naïeveteit was niet de oorzaak van de catastrofe. De val van Srebrenica heeft mij razend van woede en wanhoop gemaakt, maar van zelfhaat ben ik vrij. Zo makkelijk laat ik mij niet vangen in een cultuurbeschouwelijke etikettering van de koude grond.

Het handjevol mensen in Den Haag herdacht de tienduizenden die zijn vermoord terwijl de VN hen zou beschermen. Tegelijk demonstreerden we het besef dat de Westeuropese gemeenschap medeverantwoordelijk door nalatigheid is. Waarom was de opkomst zo gering? Het Politiek comité Stari Most heeft maar beperkte middelen en misschien zijn we ook niet heel slim. Een andere oorzaak is misschien de volgende. De meeste Nederlanders voelden er al niet voor om zich uit te sloven voor de mensen in voormalig Joegoslavië. Nu onze militairen zijn afgegaan, generen veel Nederlanders zich en reageren dat af op mensen in voormalig Joegoslavië. Alsof onze afgang hun schuld is. En nu willen wij al helemaal niets meer met hen te maken hebben, laat staan hun slachtoffers gedenken. Het comité meent dat Nederland, gewild of ongewild, een bijzondere verbondenheid heeft met de Bosnische moslims en vindt het nodig dat er contacten blijven bestaan. Een jaarlijkse herdenking kan daartoe opwekken. We zullen volgend jaar dus opnieuw proberen een herdenking te organiseren en ik nodig Henri Beunders nu alvast uit dan het woord te voeren.