Hond & Dood

Lange tijd heb ik gedacht dat de mate van beschaving en welvaart van een land af te lezen is aan de manier waarop met overleden huisdieren wordt omgegaan. Maar hoe dan te verklaren dat in Duitsland nergens een hondenbegraafplaats te vinden valt, terwijl in een tot voor kort arm land als Portugal een schitterend kerkhofje deel uitmaakt van de dierentuin van Lissabon?

Het heeft alles te maken met de aanwezigheid in het verleden van de Engelsen, die waar ook ter wereld hun gestorven viervoeters altijd een waardige laatste rustplaats hebben gegund. Oude, romantische hondenkerkhofjes in Beieren zijn allemaal netjes opgeruimd, maar Londenaren, Hagenaars en Parijzenaars koesteren hun oude dierengrafjes. Hoewel Wassenaar enige jaren geleden een waar lustoord van een hondenkerkhofje heeft weggewalst, zonder dat de grond nog voor iets anders bestemd is. De opschriften in Lissabon zijn voor een deel in het Engels of Frans gesteld. 'Blacky - Tu seras toujours avec nous' of 'Fluffy - God we love him so much'. Maar ook hele gedichten in het Portugees, gebakken in die typische nationale tegeltjes, de blauwe en gele azulejos.

Bij mensenkerkhoven kun je zien dat aard en aantal van de rouwattributen op graven veranderen naarmate de aarde waarin begraven wordt zuidelijker ligt. Hoe warmer het klimaat, hoe exuberanter gestorven dierbaren herdacht worden. Bij hondenkerkhofjes is dat niet zo. Koele noorderlingen generen zich helemaal niet voor sentimentaliteit wanneer het om hun kat of hond gaat. In Parijs ligt, ironisch genoeg midden in een moslimwijk, het Cimetière pour Chiens. Het is oud, charmant, en nog volop in gebruik. De bezoeker wordt overweldigd door de ongeremd warme tekenen van liefde en verdriet die uitgestort liggen over de grafsteentjes. Het is lang niet bij elk graf duidelijk wat voor een beest eronder ligt, maar steevast gaat het om een grote, onmogelijke liefde. Onder zo'n zerk voor eeuwig te mogen rusten!

België heeft sinds 1981 in Ledegem de dierenbegraafplaats 'Hun Rust'. Hier zijn - een echt nieuwbouwkerkhof - de grafjes allemaal hetzelfde uitgevoerd. Alleen de teksten verschillen, en de parafernalia. Olielampjes, schildjes met fotootje, ongelooflijk veel bloemwerk - meest plastic - en hartverscheurende teksten die slechts zelden op de lachspieren werken: 'Sinds uw oogjes zijn gesloten hebben de onze veel tranen vergoten'. Het summum van rouwverdwazing, nog te extreem voor Arjan Ederveen, was hier de vrouw die zo graag iets van zichzelf met het dier mee wilde geven dat ze spontaan haar BH uittrok en erbij in het kistje legde.

Ook Ierland begint, eeuwen later dan Engeland, serieus aan het begraven van geliefde huisdieren. Bij Enniskerry is sinds 1989 een Pet Cemetery & Memorial Park met een fantastisch panoramisch uitzicht. Het is er nog bijna leeg, hier en daar ligt als een stipje aan de horizon een vers gedolven grafje - niet zo vreemd in een land waar de dierenbescherming nog moet knokken tegen de ijzeren gewoonte om poezennestjes en jonge hondjes te verdrinken. In Egypte waren in de oudheid al dierenbegraafplaatsen, net als in keizerlijk Peking, maar daar ging het natuurlijk om heel andere kwaliteiten die aan de honden toegeschreven werden dan tegenwoordig. Toch telt een nieuw land als Amerika op dit moment naar schatting 500 dierenkerkhoven. Nederland kent er een stuk of tien.

Wie niet wil dat zijn hond of kat via de dierenarts terecht komt bij een destructiebedrijf om te worden hergebruikt als bijvoorbeeld lijm, inkt of hondenvoer, kan kiezen tussen cremeren of begraven. Cremeren is mogelijk sinds een wijziging in de destructiewet van 1979. Het is snel en clean maar er lijkt steeds meer hang naar de goede oude, duurzame begrafenis. Echt duurzaam is natuurlijk het laten opzetten van een dode hond in zijn favoriete houding, maar wie daarover begint wordt al gauw morbide gevonden. Of idioot. In Nederland wordt alleen opgezet voor educatieve doeleinden, niet uit sentimentaliteit. De tentoonstelling in Enschede 'Van wolf tot hond' met allemaal opgezette honden, dat kan, maar Fikkie voor altijd op het dressoir, nee. Jammer hoor. Het kost nu de grootste moeite een goede preparateur te vinden, alle opzetenergie gaat zitten in vogels en een enkel knaagdier.

De meeste hondenkerkhofjes van Nederland zijn te vinden op het platteland, waar boeren het als een nevenactiviteit opzetten en er soms een volle baan van wisten te maken. Kransen, origineel vormgegeven marmeren zerkjes, met satijn beklede kistjes, het is er allemaal. De vrijheid van gedenkteksten is totaal, het aantal spelfouten navenant.

Het zou mooi zijn als we ergens in Nederland, op een fraaie plek, een kerkhof konden aanleggen voor de grote honden die we hebben gekend. Een ereveld voor kampioenen. De allermooiste exemplaren zouden daar kunnen liggen, de echte groten van een ras naast de dappersten, de snelsten, de behendigsten en de trouwsten. Dat is nog eens wat anders dan lijm.

Misschien nog lastiger dan de vraag 'Wat doen we met de hond, als-ie ......' is wat we precies aanmoeten met de nabestaanden. Martin Gaus, de man die vooral de mens achter de hond zo goed begrijpt, heeft in zijn tijdschrift Dieren & Mensen Manieren onder het kopje 'Memoriam' een plekje ingeruimd voor de rouw. Mensen die hun geliefde huisdier verloren kunnen daar hun gemoed luchten, meestal in dichtvorm. Zoals de vrouw die haar hondje op een warme dag te lang in een afgesloten auto liet zitten - “Tien minuten, en het was gewoon echt te laat / Ik schrok, ik gilde, maar jij hoorde mij niet meer / Het doet voor altijd en eeuwig zeer. / Ik zal mezelf nooit vergeven / Jij liet door mij het leven...”. Er bestaan literairder rouwteksten, maar daar gaat het de rouwende en de kerkhofbezoeker niet om. Waar ter wereld vind je de kale, naakte pijn om het verlies van een geliefde zo onverhuld uitgedrukt als op een hondenkerkhof?