Rome rouwt om 'verraad' tribunaal

ROME, 2 AUG. “Hoe kan ik nu vanavond naar huis gaan en tegen mijn zoontje van acht vertellen dat de man die opa heeft vermoord, vrijuit gaat?” De man heeft nauwelijks de tijd om zijn gal te spuwen of hij wordt opzij gedrukt door een ander die in de microfoons roept: “De rechters willen de waarheid ontkennen.”

Verbijstering, woede en verdriet kolken door elkaar heen in de uitpuilende en snikhete hal van het militaire tribunaal in Rome. De familieleden van de mensen die in maart 1944 zijn doodgeschoten bij een massa-executie, voelen zich verraden.

Als iemand die actief daaraan heeft deelgenomen, die de lijst met slachtoffers heeft opgesteld en twee mensen heeft doodgeschoten, niet kan worden bestraft, waar is het recht dan, vragen zij zich af.

Heel het land reageert met ontzetting op deze uitkomst van het proces tegen de 83-jarige Erich Priebke, voormalig kapitein van de SS in Rome.

De voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden, Luciano Violante, zelf een magistraat, zegt dat de rechters gerespecteerd moeten worden, maar dat de rechters ook Italië moeten respecteren. De burgemeester van Rome laat uit protest de avondverlichting bij de belangrijkste monumenten uitdoen.

Terwijl premier Romano Prodi aan het hoofd van een groep politici de plaats van de massa-executie bezoekt, de grotten langs de via Ardeatina, houdt president Oscar Luigi Scalfaro een ingelaste tv-toespraak. “Toen het bloedbad in de grotten van de Ardeatina plaatsvond, werd de mensheid gewond en met de mensheid het Italiaanse volk,” zegt Scalfaro. “Vandaag gaan deze wonden weer open.” Direct na het vonnis constateert openbare aanklager Antonino Intelisano verslagen dat Priebke in afwachting van hoger beroep op vrije voeten moet worden gesteld. Een woordvoerder van het Simon Wiesenthal centrum, dat heeft meegeholpen bij de opsporing twee jaar geleden van Priebke in Argentinië, waarschuwt dat Priebke met behulp van zijn oude vrienden kan onderduiken.

Rondom het militaire tribunaal, waar Priebke en de rechters dan nog steeds zijn, wordt de sfeer steeds gespannener. Na naarstig overleg op het ministerie van Justitie komt de oplossing. Er blijkt een artikel te bestaan dat de arrestatie mogelijk maakt van verdachten voor wie waarschijnlijk een uitleveringsverzoek zal uitgaan.

Omdat er een internationaal arrestatiebevel tegen Priebke loopt, dat is uitgevaardigd door het parket van Dortmund, wordt Priebke om tien over half drie in een politiebusje afgevoerd. Niet meer naar de militaire gevangenis waar hij sinds zijn uitlevering eind vorig jaar zat, maar naar de 'gewone' Regina Coeli gevangenis, hetzelfde gebouw waar in 1944 een aantal van de slachtoffers van de massa-executie waren opgesloten.

De juridische situatie rondom Priebke is nu vrij ingewikkeld. Zijn nieuwe arrestatie moet binnen 96 uur worden goedgekeurd door een rechter, op basis van een uitleveringsverzoek.

Bonn heeft vanmorgen laten weten dat een formeel verzoek nog een kwestie van uren was. Maar uitlevering is pas mogelijk als heel de rechtsgang in Italië is voltooid, dus als de uitspraak definitief is geworden.

Openbare aanklager Intelisano heeft gezegd dat hij overweegt in hoger beroep te gaan.

Daarvoor moet hij wachten op de motivatie van het vonnis - in Italië wordt eerst uitspraak gedaan en volgt enige tijd later de motivatie. De president van het militaire tribunaal heeft gesuggereerd dat die motivatie wel negentig dagen op zich kan laten wachten.

Priebke zelf heeft geweigerd zelf te getuigen en heel het proces vrijwel onbewogen aanhoord. Toen zijn advocaat hem gisteren uitlegde wat het vonnis, vervat in ingewikkelde juridische termen, betekende, gleed er voor het eerst een glimlach over zijn gezicht. Maar de meeste Italianen blijven achter met een kater.

De familieleden en zelfs de openbare aanklager hebben de rechter beschuldigd van een vooringenomen standpunt in het voordeel van Priebke. Hij zou lastige getuigenverklaringen hebben tegengehouden. De uitspraak heeft die indruk alleen maar bevestigd.