Reisziek

Doe dit eens: ga rechtop staan met je voeten iets uit elkaar, wijs met je rechterwijsvinger naar de grond vlak voor je voeten, pak met je linkerhand je rechteroor en trek je kin op je borst zodat je neus naar de grond wijst, loop nu snel zesmaal om het punt waar je met je rechtervinger naar wijst, ga daarna plotseling overeind staan, zwaai je armen opzij en kijk wat er gebeurt.

Het voelt alsof je op een deinend schip staat. Doe het niet te vaak achter elkaar, want als je doorgaat gaan je knieën knikken, ga je gapen, breekt het zweet je uit, word je bleek, krijg je hoofdpijn of een raar gevoel in je maag en word je misselijk. Je hebt dan bewegingsziekte of reisziekte. Bewegingsziek ben je ook als je last hebt van wagenziekte, treinziekte, luchtziekte, zeeziekte, kermisziekte en ruimteziekte.

Bewegingsziekte ontstaat door je evenwichtsorgaan. Eigenlijk heb je twee evenwichtsorganen. Ze zitten bij je linker- en je rechteroor, in je hoofd en zien er grappig uit. Het zijn drie halfronde buisjes van bot met twee zakjes eronder. De buisjes staan loodrecht op elkaar. Er zit een soort stroop in. Je weet wat er gebeurt als je een glas cola snel over tafel schuift: de inhoud klotst omhoog tegen de kant waar het glas niet heen schuift. De cola komt trager in beweging dan het glas. Dat gebeurt in die buisjes ook. Als je 'ja' knikt beweegt de stroop in het eerste buisje langzaam achter de beweging aan, als je 'nee' schudt beweegt er stroop in het andere buisje en als je je hoofd van de ene schouder naar de andere laat vallen, stroomt de stroop in het derde buisje.

Steeds stroomt de stroop vooral in het buisje dat in dezelfde richting als die van de hoofdbeweging ligt. De stroop stroomt tegen een zenuwnippeltje en dat geeft aan je hersenen door dat je je hoofd beweegt. Je hersenen merken ook dat je met je eigen spieren je hoofd beweegt, of ze merken juist dat je geen spieren beweegt. Dat verschil is belangrijk, want als je je hoofd zelf beweegt, hoeft je lichaam niets te doen, maar als je hoofd beweegt zonder dat je zelf iets doet, ben je waarschijnlijk aan het vallen en moet je proberen de val op te vangen door met je armen te zwaaien of snel een been vooruit te zetten.

Maar als je in een auto meerijdt, op een schip vaart, in een vliegtuig zit of in een achtbaan over de kop gaat, dan onderga je bewegingen die je niet zelf maakt. De stroop in je evenwichtsorgaan stroomt wel, maar je spieren maken de beweging niet en je hoeft ook niet te reageren alsof je valt. Dat vinden je hersenen raar. Ze raken in de war. Als het een tijdje duurt, denken je hersenen dat ze helemaal verkeerd bezig zijn, dat ze drastisch moeten ingrijpen en zichzelf helemaal opnieuw moeten programmeren.

Herprogrammeren duurt even. En je hersenen hebben graag dat je je in die tijd even helemaal rustig houdt. Dus laten ze je om te beginnen gapen en slaperig worden. Als je dan nog verkeerd blijft bewegen (omdat de auto nog beweegt, of het schip nog deint) maken je hersenen je ziek. Je wordt slap en moet overgeven. Als je in de auto overgeeft, zullen je ouders wel stoppen. Maar als je dagen op een schip reist, helpt het om over de railing te kotsen en dan een bed op te zoeken. Je hersenen gaan herprogrammeren en na een paar dagen is de zeeziekte over. Als je daarna op de wal stapt is het net of die op en neer deint, zo goed hebben je hersenen zich aangepast aan de golven.

In een auto kun je wagenziekte voorkomen door niet te gaan lezen en geen computerspelletje te spelen, maar door naar buiten te kijken en op te letten welke kant de auto op draait. Maar dat verveelt natuurlijk snel. Er zijn wel medicijnen tegen reisziekte die helpen, maar kinderen mogen die niet hebben.

Je kunt ook trainen tegen bewegingsziekte. In het TNO-laboratorium voor Technische Menskunde in Soesterberg doen ze dat met mensen die piloot of astronaut willen worden, maar last hebben van luchtziekte. Er staan machines waarin die piloten zo hard rond worden gedraaid dat ze vreselijk ziek worden. Wie overgeeft moet het zelf opruimen. De meesten hebben daarna in een vliegtuig geen last meer. Voor wagenziekte behandelen ze je niet in Soesterberg, maar een paar ritjes in Spider, Hully Gully, Space Mountain, Roller Coaster, Cake Walk, Condor of Move It helpen misschien ook. Als je last hebt van wagenziekte, ga dan naar de kermis of een attractiepark om je hersenen alvast te oefenen voor je aan een lange autoreis begint.