EasyJet-eigenaar is in Brussel niet kansloos

ROTTERDAM, 2 AUG. Echt welkom was de 29-jarige Stelios Haji-Iaonnou niet op Schiphol toen hij daar afgelopen april met z'n maatschappijtje EasyJet voor 99 gulden enkele reis naar Londen begon te vliegen. Kort te voren had de Brits-Cypriotische rederszoon nog een fax mogen ontvangen van president-directeur Smits van Schiphol.

“Ik raad u sterk aan uw huidige plannen te heroverwegen en uit te zien naar meer winstgevende Europese bestemmingen”, had het opperhoofd van Schiphol hem glashard laten weten. En daar wat sarcastisch aan toegevoegd: “Wij zouden niet graag zien dat één van Europa's pioniers in het laaggeprijsde vliegen door een niet rendabele Amsterdamse operatie kopje onder zou gaan.”

Stelios (zo wil hij graag worden genoemd) trok zich er niets van aan, begon vanaf het Londense Luton driedaagse lijndiensten op Schiphol, en betaalde daar graag 300 gulden per landing extra omdat z'n oudere Boeing 737-200 toestellen wat lawaaiig zijn. Zodra het goed gaat, komen er rustiger toestellen, beloofde Stelios.

Schiphols dominante grootgebruiker KLM was evenmin enthousiast over de komst van EasyJet. Maar de nationale maatschappij probeerde de nieuwkomer met z'n lage prijzen niet af te schrikken per fax met met een keiharde prijsoorlog. Waar KLM's goedkoopste tarief naar Londen tot voor kort nog zo'n 300 gulden bedroeg, is dat in juni verlaagd tot 190 gulden ofwel 4 gulden per enkele reis goedkoper dan EasyJet. 'Easy Choice' noemden ze in Amstelveen die campagne. “Wij zijn een commercieel bedrijf en dit is een vrije markt”, aldus een laconieke KLM-woordvoerster. “Daar hoort concurrentie bij.”

Niet iedereen denkt er zo over en dat geldt mogelijk ook voor de Europese Commissie te Brussel. Die heeft immers veel energie gestoken in de liberalisering van de Europese luchtvaart die al bijna tien jaar geleden begon en na veel vertraging pas volgend jaar juni wordt afgerond. Dat krijgt een maatschappij uit land A het (cabotage-)recht om een dienst te beginnen tussen bestemming 1 en 2 in land B. De resultaten van die liberalisering waren tot dusverre niet imposant. Prijsconcurrentie blijft nog een timide fenomeen, het gemiddelde tarievenniveau is in Europa nog steeds veel hoger dan in de VS, en er komen sporadisch wat nieuwe vliegmaatschappijtjes met ongewisse levenskansen bij.

De redenen daarvoor zijn niet ver te zoeken: de ongekende depressie die de bedrijfstak van '91 tot '95 teisterde; de concurrentie van hoge snelheidstrein en Kanaaltunnel; het gebrek aan ruimte ('slots') op de meest aantrekkelijke Europese luchthavens; en de tegenwerking van de nationale 'vlag-carriers' die vandaar opereren en nieuwkomers van buitenaf graag de nek omdraaien.

Maar als er eindelijk zo'n nieuw maatschappijtje opduikt, kan het in Brussel waarschijnlijk op enige sympathie rekenen. Dus als EasyJet-eigenaar Haji-Iaonnou klaagt dat de KLM met zijn prijsdumping Amsterdam-Londen ingevolge artikel 86 van het Europese Verdrag misbruik maakt van z'n dominante positie op Schiphol en op onevenredige wijze reageert op nieuwkomers met het doel die uit de markt te drukken om daarna het tarief op het oude niveau te herstellen, is hij in Brussel lang niet kansloos.

Gisteren liet 'underdog' Haji-Iaonnou weten dat hij de KLM een week de tijd geeft om z'n prijzenoorlog 'Easy Choice' tegen EasyJet te staken omdat hij anders naar de Nederlandse of de Engelse rechter stapt, of naar de Europese Commisie zelf. Afgelopen mei zei EU-commissaris Neil Kinnock (Transport) nog tijdens een luchtvaartconferentie in Brussel: “De Europese Commissie draagt de traditionele hoed van concurrentie-bewaarder die waakt tegen excessief gebruik van marktkracht, of in het EU-jargon, tegen het misbruik van een dominante positie.” Dat was exact het 'jargon' dat de EasyJet-eigenaar gisteren gebruikte.

Over nieuwe 'airlines zonder franje en met lage tarieven' liet de EU-commissaris destijds opgetogen weten: “Zijn in Europa nog niet wijdverspreid maar ze groeien in aantal en kunnen zich behoorlijke posities verwerven op routes waar de tarieven hoog zijn.” Inderdaad is de KLM al lang niet meer de enige gevestigde Europese maatschappij die kampt met laagprijzende nieuwkomers à la EasyJet.

Neem Iberia dat nu op z'n lucratiefste routes, zoals Barcelona-Madrid, wordt belaagd door junior-airlines als Spanair, Air Europe en Air Nostrum; Air France dat zich moet verweren tegen Air Liberté. TAT en Fairlines; Alitalia dat het op de drukste route Rome-Milaan moet opnemen tegen Noman en Air One; of Sabena die weldra moet opboksen tegen het geduchte Virgin Express, de vanuit Brussel opererende prijzenbreker van de Britse zaken-stuntman Richard Branson die begint met twaalf Boeings en er over twee jaar al twintig hoopt in te zetten.

    • Ferry Versteeg