Uitvinders (5)

Hij zit tussen twee prototypen van zijn nieuwste aanwinst: de Booktree. Het is een boekenkast van gemoffeld metaal, met grijs hamerslag afgewerkt. De planken aan weerszijden van een centrale 'stam' zijn verstelbaar: horizontaal of schuin. Corné Rijlaarsdam, industrieel vormgever, brengt sinds tien jaar allerlei nieuwe produkten op de markt. Zijn slimme boekenkast toont hij op de beurs European Designer '96 in Maastricht.

Hij vertelt: “Vroeger werden boeken gebonden. Als je er een wegpakte, bleef de rest staan. Als je dat nu doet, staat de hele zaak op instorten. Negen graden is de beste hoek om omvallen te voorkomen. Er is al een fabrikant, boekhandels tonen interesse en er zijn al een aantal distributeurs hier bij de stand langs geweest.”

Twee weken later zoek ik hem thuis op in Woubrugge; een villa met rieten dak. Het terras grenst direct aan een zijtak van de Oude Rijn. Corné Rijlaarsdam (55) komt zakelijk en kordaat over. “Ik heb de Koninklijke Academie in Den Haag gedaan, autonome vormgeving en begon als beeldend kunstenaar. Daarna heb ik alles gedaan wat je in dit vak kunt bedenken: het ontwerpen van logo's, stands, boekverzorging, objecten voor scholen.” Hij toont een mapje foto's van kunstwerken, zoals een stervormig reliëf dat hij voor de Morgenster-school maakte. Vijf uitvindingen heeft hij op zijn naam staan: de Run-Mate, YinYang, de Tower-Safe, Life Rail en de Booktree.

We lopen naar de hal, waar een ingelijste oorkonde hangt van de Salon International de l'Invention de Paris. Corné pakt uit een glazen vitrine een apparaat dat lijkt op een grote thermometer: de Run-Mate. “Je kunt er rechte en kromme lijnen op kaarten en tekeningen mee meten.” Hij pakt een groter, plomper apparaat: “Deze kast, de Olympia, was het enige dat er was. Ik heb enkele wezenlijke problemen opgelost en zonder blikken of blozen durf ik te zeggen dat hij de beste tastkop ter wereld heeft. Het wieltje heeft een polyurethaan meetoppervlak: daardoor slip je niet en heb je een grotere slijtvastheid. Wij maken hem tot op een duizendste millimeter nauwkeurig. De belangrijkste onderdelen zijn een kunststof wieltje, een opto-interruptor, een lcd-display en een infrarood zendertje met ontvangertje. Door een lichtstraal te onderbreken met de interruptor knip je het infra-rood signaal in stukjes die elektronisch worden vertaald naar een calculator-chip. Daar ben ik erg trots op, want die is exclusief hiervoor ontwikkeld. De Run-Mate is sinds 1989 op de markt. Met de professionele versie kun je ook kostenberekeningen maken. Als je zegt: ik wil op die wand tegels hebben, stel je de schaal van de tekening op de Run-Mate in, je meet het oppervlak, berekent zo het aantal tegels en vermenigvuldigt de uitkomst met de kostprijs per tegel. Er zijn over de hele wereld meer dan 41.000 Run-Mates verkocht.”

Zijn zakelijke belangen heeft Rijlaarsdam in vennootschappen ondergebracht, zoals Run-Mate Instruments bv. “Zo kun je makkelijker financiering krijgen en de rechten en plichten van partijen waar ik mee in zee ga beter vastleggen. Ik ben geen techneut, maar heb wel feeling voor techniek. Ik heb allerlei samenwerkingsvormen met mensen die voor een bepaald project het meest geschikt zijn, zoals constructeurs en elektrotechnici. Alleen een parttime secretaresse is in vaste dienst.”

Naast de vitrine staat een prototype van de towersafe. Een metalen sokkel van 75 centimeter hoog met een kleiner torentje dat eruit oprijst. Corné: “Daarin zitten zes diskette-compartimenten die opengeklapt kunnen worden en onderin kunnen A4-documenten bewaard worden. Hij is alleen te openen door middel van codes via een computer, elk niveau heeft zijn eigen toegangscode en de mantel is braak- en brandwerend. Er is nu een kleine nul-serie gemaakt. Het gaat moeizamer dan de Run-Mate. Je praat over een produkt dat zesduizend gulden moet kosten, terwijl er ook produkten bestaan voor zo'n drieduizend gulden. Dan moet je de toegevoegde waarde waarmaken.”

De YinYang is een flaconhouder voor parfum in de vorm van een platte, zwartwitte schijf. Op de gewelfde grenslijnen van Yin en Yang is hij te knakken tot twee zelfstandige compartimenten. Rijlaarsdam: “We gaan dit produkt vanaf juli verkopen via de vennootschap Twinpack, waarin mijn designholding 50 procent van de belangen heeft. Als je de consument dit produkt in handen geeft moet je oppassen dat je het terugkrijgt, het is een stukje speelgoed. De YinYang wordt gemaakt van high density polyethyleen, dat redelijk resistent is tegen agressieve stoffen, waaronder citroen- en pepermuntolie die in parfums kunnen zitten.”

Tijdens het gesprek varen Avifaunaboten en rijnaken voorbij en bellen kantoorboekhandels, die een of meer Run-Mates bestellen. Een van Rijlaarsdams laatste vindingen is Life Rail: “Bij de ramp met de Estonia hebben slechts zo'n 100 mensen de uitgang weten te vinden. Het is onbegrijpelijk dat men nog steeds met bordjes 'uitgang' boven deuren werkt. Als je je voorstelt wat er in die gangen is gebeurd, word je er niet goed van. Ik heb een systeem ontwikkeld waarbij sensoren communiceren met een computer die de plattegrond kent, de locatie van het incident herkent en de vluchtroute aangeeft. Hij kan de mensen naar voor- of achterschip en op de dekken verdelen over de lifeboats. Life Rail is een systeem met pijltjes die naar links of naar rechts oplichten in verlichte, ronde leuningen die overal aanwezig zijn. Als ik het mensen uitleg, zie je een zorg van hen afvallen: Pieuw, als ik mijn hut uitloop, zie ik meteen aan de gangleuning waar ik heen moet. Dat geeft zowel fysiek als psychologisch steun, zodat paniek wordt overruled. Een enorm bevredigend project. We bouwen nu een demonstratie-eenheid. Het is toe te passen bij veerboten, vliegvelden, in disco's, vliegtuigen en hotels.” Er blijven wel omstandigheden die je niet kunt voorzien zodat mensen juist de verkeerde kant worden opgestuurd. Rijlaarsdam: “Als je het systeem perfect uitrust voor brand, rook, explosie en aanvaring kan het altijd nog gebeuren dat er een vliegtuig op je schip valt. Voor elk probleem een oplossing bieden is niet realistisch, wel voor de meest voorkomende situaties.”

Life Rail ontstond na de Estonia-ramp. Ook de Run-Mate en de Tower-Safe ontstonden na confrontatie met een probleem. “Ik wilde de lengte van een kromme lijn opmeten en ontdekte dat daar geen goed instrument voor was en toen ik mijn diskettes wilde opbergen was er geen veilige opbergmethode op de markt die ergonomisch verantwoord was. Ik volg mijn intuïtie, heel impulsief: dit is een goed idee, daar moet aan gewerkt worden. Het is een manier van leven, de ontwikkeling van een produkt een groeiproces en je moet veel leerprocessen door. Maar dat houdt het ook interessant. In de auto luister ik meestal naar klassieke muziek en dan gebeurt het wel dat ineens, plop, de oplossing van een probleem bovenkomt. Ik zou een mensenleven kunnen vullen met ideeën die ik in mijn kop heb, alleen ontbreekt het mij aan handen en tijd. Maar ik doe het wel steeds sneller. Ik zit momenteel aan een ontwikkelingstijd van 1 à 2 jaar.”

De uitvinder beschouwt zich primair als industrieel vormgever, “maar omdat ik doelen willen realiseren met eigenzinnige oplossingen, kom ik voor problemen te staan. Je gaat dan een beetje langs de rand van een technisch, commercieel ravijn lopen, met alle gevaren van dien. Dat is een uitdaging die me erg aanstaat. Aan verkoopaktiviteit besteed ik zo'n 30 procent van mijn tijd. Ik zou het liefst alleen ontwerpen, prototypes bouwen, maar ik ben niet draagkrachtig genoeg om een eigen verkooporganisatie in stand te houden. Ik heb de wereld meerdere keren afgereisd: Taiwan, Japan, de VS heb ik van oost- tot westkust doorkruist. Ik ben soms zes weken weg, altijd alleen; die rust heb ik nodig. Het is tevens het rijke deel van je werk: tussendoor musea bezoeken, met mensen spreken en wat rondkijken. In de garage test ik samen met mijn vrouw Riet elke Run-Mate op zuiverheid. We maken ze er ook klaar voor verzending. Ze worden in mekaar gezet door een sociale werkplaats. Er zijn er 40.000 door mijn handen gegaan. ”