Intelligente controleur moet vliegen stuk veiliger maken

De recente ontploffing van een Amerikaans vliegtuig met 229 inzittenden heeft geleid tot een hernieuwd debat over de beveiliging van luchthavens. Philip Baum vraagt zich af waarom de Amerikaanse luchtvaartautoriteiten vliegtuigen die uit Europa de VS binnenkomen strenger controleert dan toestellen die van Amerikaanse luchthavens vertrekken.

Terwijl de wereld het officiële vonnis over de oorzaak van de explosie die TWA-vlucht 800, ruim twee weken geleden voor de kust van Long Island, deed neerstorten, afwacht, is er een kwestie die geen uitstel duldt. Wie is er verantwoordelijk voor de veiligheid van de luchtvaart?

Zeker, in de jaren zestig en zeventig was Europa het werkterrein van terroristen die vliegtuigen van Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen aanvielen, maar de bommen in Atlanta (vorige week), in Oklahoma City (april 1995) en in het World Trade Center (februari 1993) tonen aan dat terrorisme ook in de Verenigde Staten bestaat.

Sinds de vliegramp bij Lockerbie (december 1988) hebben groepen inspecteurs van de Federal Aviation Administration (FAA) overal ter wereld de beveiliging op vliegvelden geëvalueerd. Sommige vliegvelden, zoals Lagos en Manilla, zijn onveilig bevonden en op de zwarte lijst gezet. Maar wat heeft de FAA gedaan om de beveiliging op de luchthavens in de VS te verbeteren, en, nog belangrijker, welke verantwoordelijkheid nemen zij voor de tekortkomingen van de beveiliging?

Internationale bagage wordt nu geröntgend, maar ik neem aan dat er een aanval op een binnenlandse vlucht nodig is voordat alle bagage verplicht doorgelicht wordt, om niet te spreken van een volledige controle van alle handbagage - een procedure die essentieel is voor een zinvolle beveiliging van de luchtvaart.

Het röntgenapparaat lijkt ons voorgeschoteld als het summum van beveiligingssystemen voor luchthavens, een onfeilbaar instrument dat explosieven uit bagage vist en het geweten van de FAA zuivert. Maar mogen Amerikaanse lijndiensten opererend vanaf Europese vliegvelden zich van de FAA slechts verlaten op doorlichten? Nee, de FAA verwacht dat zij een 'passagiersprofiel'-systeem toepassen, waarbij passagiers door veiligheidspersoneel wordt ondervraagd om te bepalen of er sprake is van een gevaar voor de vlucht. Dat is nog eens meten met twee maten! Hoe kan de FAA voor het Amerikaanse publiek verantwoorden dat zij in de Verenigde Staten vertrouwen op röntgentechnologie, terwijl zij, gezien hun Europese beleid, toegeven dat doorlichten niet voldoende is?

In werkelijkheid weten de FAA-inspecteurs hoe gemakkelijk het is om een bom in ingecheckte bagage door het röntgenapparaat te krijgen, maar zij leven in een verleden waarin veiligheidssystemen ontworpen waren om kapers te ontmaskeren wier wapens bij het doorlichten van de handbagage ontdekt konden worden, en zij vertrouwden erop dat de bommenplaatsers hun werkterrein tot Europa zullen beperken.

Profielen maken van passagiers zou, praktisch gesproken, een fenomenale klus zijn. Nog afgezien van kwesties als klantenservice en burgerrechten, speelt een rol dat de meeste vliegvelden in de jaren vijftig en zestig zijn gebouwd en zich architectonisch niet voor luchthavenbeveiliging lenen. Toch betalen de onschuldigen die erop vertrouwden dat de autoriteiten hen zouden beschermen, met hun levens voor de onbuigzame houding van de FAA.

Ik propageer niet de volledige Israelische aanpak voor de beveiliging van binnenlandse vluchten, maar er valt veel te zeggen voor een beperkt profielsysteem gebaseerd op een combinatie van technologie en het menselijk brein. Je kunt bijna voelen dat de FAA stiekem hoopt dat de bom, als het een bom was, in Athene, een vliegveld waarop de FAA veel kritiek heeft, aan boord is gekomen. Dat zou de aandacht afleiden van het falen van de beveiliging op de eigen Amerikaane vliegvelden. Niettemin is het een overhaaste conclusie.

In Athene besteedt TWA zijn beveiliging niet uit aan de lokale autoriteiten, maar aan een gelieerd beveiligingsbedrijf, dat werkt volgens FAA-procedures. Vliegtuigen worden voor vertrek doorzocht, van passagiers wordt een profiel gemaakt en bagage wordt doorgelicht. Athene kan niet uitgesloten worden, maar men moet toegeven dat de veiligheidsmaatregelen in Athene veel beter zijn dan die in New York. In Europa gaat de beveiliging van TWA in feite verder dan de FAA eist, hetgeen voor een deel voortkomt uit het feit dat TWA een hoog niveau van beveiliging wil handhaven, ondanks stemmen uit de branche dat men zich moet concentreren op klantvriendelijker gedrag.

Het komt de FAA wel heel goed uit dat zij niet zelf de veiligheidsprocedures uitvoert die geheel ten laste van de vliegtuigmaatschappijen komen; als de beveiliging faalt, betaalt de maatschappij de prijs.

In Europa nemen of de overheden, of de exploitanten van het vliegveld de verantwoordelijkheid voor de beveiliging. Zij kunnen alle luchtvaartmaatschappijen een standaard service bieden, die uit landingsgelden wordt betaald. In Amerika wordt het aan de luchtvaartmaatschappijen overgelaten, die een goede deal willen doen, hetgeen dikwijls neerkomt op het betalen van de laagste prijs.

Israel laat zijn beveiliging door studenten van de universtiteit uitvoeren, terwijl de luchtvaartmaatschappijen in de Verenigde Staten door de financiële concurrentie gedwongen worden onze levens in handen te geven van dikwijls slecht opgeleide, minimumloners.

Het is niet de fout van de luchtvaartmaatschappijen dat er terrorisme bestaat. Stel je het protest eens voor als de nationale veiligheid uit handen van de militairen, of de veiligheid van de buurt uit handen van de politie zou worden genomen. Amerika is bereid zijn strijdkrachten naar het buitenland te sturen om recht en orde te herstellen en levens te beschermen, maar hoe zit dat in eigen land? Hoe kan die verantwoordelijkheid uitbesteed worden?

Veiligheid is, tijdelijk, weer bovenaan de agenda gezet. Maar ik vrees dat het niet lang zal duren voor de zelfgenoegzaamheid weerkeert, en ik ben bang dat wij nu van de autoriteiten moeten eisen dat zij pro-actief worden.

President Clinton zegt dat elk vliegtuig dat uit Amerika vertrekt nu doorzocht zal worden. Waarom wordt nu pas een procedure toegepast die in Europa standaard is voor Amerikaanse toestellen? Moeten we wachten op een aanval op een binnenlandse vlucht voordat hier veiligheidsmaatregelen genomen worden?

De overheid moet intelligente, bij voorkeur meertalige mensen in dienst nemen die in staat zijn te bepalen of een passagier een bedreiging kan vormen, en die de beperkingen kunnen begrijpen van de apparatuur die nu voorhanden is. Het is een systeem dat is gebaseerd op een hechte combinatie van gezond verstand en technologie.

Wij hoeven de dagen van de eenzame schutters die vliegtuigen kaapten om naar Cuba te gaan, niet te vergeten, maar de terrorist van vandaag is geraffineerder.