Het kuuroord revitaliseert; Vakantie voor de ingewanden

Regenereren, revitaliseren, re-mineraliseren. Het jachtige moderne leven vraagt op gezette tijden om een adempauze waarin lichaam en geest weer worden opgeladen. Kuuroorden zitten niet voor niets in veel landen in het ziekenfonds. Wetenschappelijk bewijs dat het helpt is er niet, maar na een behandeling voelt iedereen zich beter. Een rondgang langs wisselbaden, anti-stressmassages en Tiroler zweetgrotten.

Zijn privé-leven wordt altijd zorgvuldig afgeschermd, maar zodra bondskanselier Kohl 'zur Kur' gaat geniet de hele natie mee. Elke ochtend doet der Helmut braaf zijn onderwatergymnastiek. 's Middags wentelt hij zich in turfmolm en voor het slapen krijgt hij een vitamine-injectie in zijn bil. Wanneer Kohl veertien dagen later en twaalf kilo lichter kuuroord Bad Hofgastein (Oostenrijk) verlaat wordt dat in de Duitse media breed uitgemeten.

Duitsland telt honderden kuuroorden, waar jaarlijks miljoenen mannen en vrouwen een kuur ondergaan. Of het nu reuma-patiënten zijn, overspannen managers of te dikke werknemers, bedrijfsleven en Krankenkasse betalen doorgaans. Ervan overtuigd dat regelmatig kuren de burger beter maakt of gezond houdt, keert de Duitse staat jaarlijks miljarden marken uit. Dit in tegenstelling tot calvinistisch Nederland, waar ziekenfondsen en bedrijfsleven met mondjesmaat gezondheidskuren vergoeden en kuuroorden bovendien op de vingers van twee handen te tellen zijn. Een kuuroord is tenslotte pas een kuuroord als het bij behandelingen gebruik maakt van zuiver zeewater, een thermale bron of een zwavelreservoir; en die zaken zijn zeldzaam in ons land.

Maar de laatste jaren neemt het aantal plekken in Nederland waar gekuurd kan worden toe. In het kielzog van de gezondheids- en fitnessrage verrees hier in de afgelopen jaren een aantal kuurpaleizen, zoals Thermae 2000 in Valkenburg, de Parel in Domburg en het kleinere Fontana in Groningen. Château l'Ermitage in het Limburgse Houthem gaat door voor 's lands sjiekste kuuroord. Het kasteeltje ademt een luxe burgerlijkheid. In opperste privacy kunnen de gasten er regenereren, revitaliseren en re-mineraliseren. “Natuurlijk hebben we een eigen arts en een eigen bron”, zegt kasteelvrouwe Emmy Geurts van Kessel. “Onze bron is rijk aan calcium en ijzer. Wij vullen een zwembad ermee, dat is werkelijk super voor je huid.”

Een jonge vrouw in badjas met op het hoofd een pakking van klei uit de Dode Zee schuifelt door de lounge. Bij aankomst krijgt iedere gast een badjas en slippers, 'want dan is iedereen gelijk'. Daarna volgt het intake-gesprek en wordt een programma op maat samengesteld. De meeste kuurgasten zijn tussen de 35 en 60 jaar en het aantal zakenmannen en -vrouwen groeit gestaag. “Als je ouder wordt, behoor je het rustiger aan te doen”, zegt Geurts van Kessel. “Maar de veertigers van nu moeten juist nog sneller. Van hen wordt verwacht dat ze fit zijn, er goed uitzien en alles aankunnen. Wanneer ze merken dat hun accu leegraakt, boeken ze een weekje bij mij. De meesten zijn oververmoeid, sommigen zelfs burnt-out. Na een rebalancing-massage hebben ze vaak een emotionele uitbarsting. Dan komt de moeheid eruit en storten ze volledig in.”

Geurts van Kessel is ervan overtuigd dat de behoefte aan kuuroorden in de komende eeuw sterk zal toenemen. “De moderne mens is egoïstisch, werkt hard en is ijdel”, filosofeert zij en ze neemt een slokje van haar dagelijkse wortel- en bietensap. “De eisen die mensen aan zichzelf en anderen stellen, worden steeds hoger. In een kuuroord kunnen ze hun harnas afleggen, bijtanken en alle tijd aan zichzelf wijden. Tja, als mensen wat aardiger voor elkaar waren, zou ik zonder werk zitten.”

Een kuurdag op het Château begint met een body-styling in de kasteeltuin, 'goed voor fysiek en moreel'. Daarna volgt een Kneippje, want wisselbaden zijn 'goed voor de bloedcirculatie en tegen cellulitis'. Vervolgens kan de kuurgast een body-scrub ondergaan in de Hammam, zich laten verpakken in algen of moerasmodder of zich laten masseren. De masseur fluistert dat het Château wordt gefrequenteerd door ministers, oliesjeiken, filmsterren en captains of industry. Maar dit weekend zijn er alleen 'gewone' burgers.

Petra, een jonge vrouw, heeft er zeven dagen ontslakken op zitten. “Zo'n kuur is echt afzien”, zegt zij pips vanuit haar ligstoel op het terras. “De eerste dagen ga je door een hel. Dan heb je echt opvang nodig en die is hier perfect.” De andere drie ontslakkers knikken instemmend. De een volgt een ontslakkingskuur vanwege gewrichtspijnen, de ander omdat zij last had van haar darmen. Ontslakken komt neer op vasten. Gedurende zeven dagen leeft de kuurgast op bietensap, liters kruidenthee en een paar lepels yoghurt. Daarnaast krijgt hij of zij warme leverwikkels, lichaamsmassages, stoom- en zoutbaden. Kortom, alles wordt in het werk gesteld om de gifstoffen, de zogenoemde slakken die in het vetweefsel zijn opgeslagen, af te voeren.

“Het is een grote schoonmaakbeurt”, zegt Petra. “Wanneer je ontslakt, geef je je organen als het ware vakantie. Je voelt je wezenloos slap, maar het helpt. Voor het eerst sinds jaren ben ik nu zonder pijn.” Een weekje orgaanvakantie kost zo'n tweeëneenhalf duizend gulden.

Kuurgasten kunnen zich in Château l'Ermitage ook cosmetisch laten verfraaien met behulp van een lip-lifting of 'revolutionaire' golden-lifting. Bij lip-lifting wordt silicium in de lippen gespoten, 'waardoor je weer mooie kinderlippen krijgt'. Bij de golden-lifting wordt 24-karaats ragfijn gouddraad onder de huid van gezicht en hals geweven. “Schadelijk? Nee hoor”, zegt Geurts van Kessel. “Het is een bijzonder verantwoorde face-lift-methode waardoor de huid weer mooi glad wordt. Vergis je niet, de hang naar gezond en jong zijn, is enorm. Ouder worden is niet erg, de aftakeling is afschuwelijk. Ik ben achter in de veertig en iedereen schat mij altijd achter in de dertig. Wanneer je het verouderingsproces door regelmatig kuren en een golden-lifting tien jaar kunt vertragen, dan is dat toch prachtig?”

Over het nut van gezondheidskuren wordt al sinds de oudheid gebakkeleid. Zo was Plinius ervan overtuigd dat baden in warm bronwater een geneeskrachtig effect had, terwijl Horatius het betitelde als absolute flauwekul en zelfverwennerij. Wetenschappelijk bewijs dat bronwater, modder- en kleipakkingen geneeskrachtig zijn, ontbreekt nog atlijd. Maar dit heeft miljoenen zieken en gezonden nooit weerhouden enthousiast in een zwavelbron te duiken. Aan het eind van de twintigste eeuw lijkt de kuurcultuur zelfs opnieuw tot grote bloei te komen. Volgens de ANWB ondergingen in 1990 zo'n 150.000 Nederlanders een kuur in het buitenland en dat aantal neemt sindsdien toe. Nog eens enkele honderdduizenden bezoeken jaarlijks een kuuroord in eigen land. De minderheid verblijft er op medische indicatie. De meesten trekken zich er terug voor een troetel-drie-daagse of zevendaagse welzijnskuur.

“Het interesseert een kuurder geen ros of zijn bloedbezinking na afloop van een kuur 1 of 10 is, zolang hij zich maar beter voelt”, zegt professor Hans Rasker, die uitgebreid onderzoek deed naar de psychosociale effecten van gezondheidskuren. “Het resultaat van een kuur wordt tegenwoordig gemeten met behulp van tevredenheidsscores. Na twee weken voelen zowel zieke als gezonde mensen zich aanzienlijk beter. Ze hebben minder last van angstgevoelens, vermoeidheid, spanningen, pijn en depressiviteit. Wanneer je in een mooie omgeving wordt vertroeteld, vroeg naar bed gaat, zuiver water drinkt, dagelijks gebadderd en gemasseerd wordt en 's avonds naar een concertje luistert, is het logisch dat je constitutie verbetert. Ook ik ben een groot liefhebber van kuuroorden. Ze zijn een weldaad voor lichaam en geest.”

Europa telt zo'n 2.500 grote en kleine kuuroorden. Twee uur ten zuiden van het Limburgse châteautje ligt het grootste kuuroord van Europa: Mondorf-les-Bains in Luxemburg. Victor Hugo wandelde er rond en de maharadja van Kaputhala huurde ooit het gehele Palace Hotel af. Tegenwoordig ondergaan duizenden mannen en vrouwen in Mondorf-les-Bains een kuur op medische indicatie. Nog eens enkele duizenden bezoeken het gezondheidscomplex voor een fitnessdagje of schoonheidsweekeinde.

In Mondorf-les-Bains hervinden lichaam en geest elkaar in volstrekte harmonie, belooft de brochure. Aan de buitenkant oogt het moderne Thermen-complex echter als een betonnen fort. En het bordje dat bij de ingang 'Ausweis Bitte' bliebt bevordert de harmonie ook niet bepaald.

Binnen ontvouwt zich een reusachtig netwerk aan behandelkamers, relaxatiezalen, laboratoria en zwavelbaden. In deze kuurfabriek werken 250 artsen, fysiotherapeuten, diëtisten, sportleraren en schoonheidsspecialisten aan welzijn en gezondheid van de kuurgast. De cliëntèle is internationaal, de gemiddelde leeftijd ligt rond de 50 jaar en het aantal kuurgasten dat zich hier op krukken voortbeweegt, is aanzienlijk. Er is een Therapiestrasse zo lang als de Kalverstraat, een Institut d'Esthetique en een Mondorf le Club voor de fitness.

Buiten in het zwavelbad drijft een Duitser. 'Zur Kur' is hij niet. “Ik kom hier al vier jaar een dag in de week”, zegt hij. “Ter ontspanning en preventie. Dit bronwater is fantastisch voor je huid en lichaam.” In het dampende bad staan tien kuurgasten met de ruggen tegen de wand. Ze kijken glazig voor zich uit. Van laag tot hoog spuiten harde stralen uit de wand die von Fuss bis Kopf het lichaam masseren en de bloedcirculatie stimuleren. Een donkere versie van Prinses Di vertelt dat zij in Mondorf elk jaar een weekje vakantie houdt, opdat ze er weer tegen kan. “Ik was van plan drie dagen te blijven,” zegt een Amerikaanse zakenman. “Maar ik geloof dat ik een beetje overwerkt ben, want ik zit nu al 15 dagen intern. Je moet zo'n anti-stressmassage nemen, die zijn werkelijk fantastisch!”

Via de Therapiestrasse wandel ik naar de relaxatie-verdieping voor zo'n massage met 'anti-stressoliën'. Een Tunesische masseur leeft zich drie kwartier uit, waarna hij me in een doodskist met warme kattenbakkorrels hijst. De kist biedt uitzicht op een muur met palmenstrand-behang en uit luidsprekers klinkt zacht vogelgezang. Deze zogenoemde hete-zandbaktherapie belooft totale ontspanning. Dat klopt, na afloop kan ik geen stap meer verzetten. De behandeling wordt besloten met de Ottomaanse sauna, waar de verlichting wisselt van paars naar rood tot geel. Ook deze kleurentherapie heeft 'een heilzame werking'. Het Thermencomplex bevat ongetwijfeld de grootste verzameling sauna's ter wereld. Van Japanse en Romeinse sauna's tot Finse Mokki's, Hammams en Tiroler Zweetgrotten - variërend van heet tot lauw en met of zonder bloemenaroma of eterische oliën.

Richt Château l'Ermitage zich op de vertroeteling van overspannen burgers en is Mondorf-les-Bains ideaal voor de medische kuurgast, de Vittel Thermen in de Franse Vogezen hebben een nieuwe doelgroep ontdekt: de familie. “De vrouwen sleuren steeds vaker hun man mee”, zegt Jean Melcion, directeur van het Vittel-kuuroord. “Zij volgt een uitgebreid kuurprogramma. De echtgenoot bezoekt de Thermen eveneens voor een water-massage of gezichtsbehandeling en speelt daarnaast golf of tennis. En voor de kinderen organiseren we allerlei dagactiviteiten. Dat is de succesformule. Bovendien is de omgeving 'superbe'.”

In het inderdaad 'superbe' Thermen-park zeult jong en oud met Vittel-tasjes waarin Vittel-flesjes en Vittel-bekertjes. Reumatische oudjes, mondaine Lacoste-families en rijke echtparen laven zich er afwisselend aan de Grande Source, de Bon Source of de Source Herpa.

Eind vorige eeuw kwam de Route Thermal tot bloei onder de bezielende leiding van Napoleon III, die samen met vrouw Josephine een groot liefhebber was van thermale baden. Nog altijd staan Vittel, Contrexeville, Bains-les-Bains en Plombieres bekend als 'les villes de l'Empereur'. Misschien heeft de huidige kuurtrend te maken met de opnieuw naderde eeuwwende. Onder het motto 'le corps en forme, le coeur en fête', reppen zo'n 12.000 kuurders zich jaarlijks naar Vittel voor een bad- of drinkkuur. De meeste plaatsjes met hun prachtige Romeinse badhuizen, Grand Hotels en casino's stralen vergane sjiek uit; overal missen de borden minstens één letter.

Maar sinds Nestlé de Vittel Thermen kocht en Club Med het afhuurt, zit er, hier althans, weer schot in. De Thermen zelf zijn kraakhelder, futuristisch en opgedeeld in een Espace Forme, een Espace Beauté en een Espace Cure. In de ene vleugel paraderen meisjes à la Kim Bassinger. In de andere vleugel sloffen bejaarde Bessie Turfs naar hun aqua-gym of hydro-bad.

“Het complex is bewust zo gebouwd”, zegt Jean Melcion. “Onze medische kuurgasten praten nu eenmaal over ziekten en onze beauté-gasten praten over gezondheid en schoonheid. Dat gaat niet goed samen.”

Overal bevinden zich wachtkamertjes waar de kuurgasten in badjas braaf hun beurt afwachten voor een Douche Affusion of een Douche Manteau, een Douche Dos-Relax of een Douche Vapeur Tonifiante met kamfer essences. Karel uit Amstelveen zit rood aangelopen op zijn stoel. Hij is voor het eerst op kuur. “Ik raak helemaal de kluts kwijt”, zegt hij. “Ik heb zo'n vol programma, maar wat nu wat is, geen idee. Niemand spreekt Nederlands.” Zojuist heeft hij de Douche General ondergaan. “Dan sta je een paar minuten onder hete stoomstralen af te peigeren. Daarna kreeg ik een Macro-Jet of zo. Dan spuit zo'n vrouw met een harde waterstraal over je hele lichaam. Ook op je handpalmen en voetzolen. Dat is goed voor de doorbloeding, zeggen ze, maar dat doet een pijn, joh.” Waarom volgt hij eigenlijk een kuur? “Tja”, zegt Karel. “Ik ben bijna 40 en tegenwoordig moet je er zeker als veertiger goed uitzien, gezond en fit zijn en sportief. Dat is belangrijk voor je hele overkomen, hè? Maar eigenlijk heb ik een pesthekel aan kuren en gezond doen. Geef mij maar een pil.”

KUREN IN NEDERLAND

Kuren kan in Nederland op de volgende plaatsen:

Fontana Nieuwe Schans. Dit eerste echte moderne kuuroord van Nederland biedt zowel korte 'bron-arrangementen' als uitgebreide kuurvakanties. De prijzen variëren van ƒ 235,- voor een dagje tot enkele duizenden guldens voor uitgebreide kuurpakketten. Het kuuroord beschikt ook over een psoriasis-kliniek. Inl 0597-527777

Thermae 2000 (sinds 1989) in Valkenburg is 's lands grootse kuuroord. Richt zich veelal op de 'recreatie'. Een driedaags arrangement kost er ƒ 750,-, inclusief overnachting, diner, en gebruik van de thermen. Langere kuren worden op maat samengesteld. En wie er een dagje wil stomen en badderen betaalt ƒ 52,50. Inl 043-6019419.

Sanadome in Nijmegen, dat vorig jaar werd geopend is het meest medisch georiënteerde kuuroord van Nederland. Een verblijf van 3,5 uur in de Thermale baden kost 32,50. Een overnachting op basis van logies en ontbijt ƒ 360,-. Inl 024-3597200.

Het Vitaal-instituut in Lattrop heeft weliswaar geen thermale bron, maar beschikt over alles wat een kuuroord nodig heeft. Een dagverblijf kost ƒ 350,- voor een vijfdaags Vitaal-arrangement op basis van volpension betaalt men ƒ 2300. Inl. 0541-229234.

Château l'Ermitage in Houthem biedt uitgebreide kuurarrangementen in een 'intieme entourage'. Een kennismaking van 24 uur kost ƒ 520,- (inclusief overnachting). Een driedaags arrangement op basis van volpension ƒ 925,-. En wie een veertiendaagse anti-stress-, ontslakkings-, of regeneratiekuur wenst betaalt zo'n vijf mille. Inl 043-6041594.

De Stichting Interkuur in Noordwijk verzorgt in samenwerking met ziektekostenverzekeraars kuurreizen op medische indicatie. Inl 071-3670911.

Reisbureau Fontana in Arnhem is sedert 15 jaar gespecialiseerd in 'vitaliserende kuurreizen' in binnen- en buitenland. Inl 026-4425847.