Heel Amerika kijkt mee over de schouder van Dole

WASHINGTON, 31 JULI. Bob Dole staat voor de belangrijkste beslissing in zijn campagne voor het Amerikaanse presidentschap, en het hele land kijkt over zijn schouder mee. Voordat op 12 augustus in San Diego de conventie van de Republikeinse partij begint, zal hij moeten besluiten wie de Republikeinse kandidaat voor het vice-presidentschap wordt.

Het proces van selectie is al weken in volle gang. Met zijn adviseurs heeft Dole het lijstje namen teruggebracht tot een tiental serieuze kandidaten. Over hen is uitgebreide achtergrond-informatie opgevraagd, om te voorkomen dat Dole iemand kiest met een paar lijken in de kast - schandalen of affaires die de campagne in de war kunnen sturen. Met sommige kanshebbers zijn al nadere gesprekken gevoerd door een van Dole's medewerkers.

Maar in het openbaar heeft Dole nog geen namen genoemd. Hij kent het spel als weinig anderen - in 1976 was hij zelf de running mate van president Ford (ze verloren tegen Carter en Mondale), in 1988 passeerde George Bush hem ten gunste van Dan Quayle. Dole lijkt de selectie zoveel mogelijk in vertrouwelijkheid te willen uitvoeren. Dat voorkomt pijnlijke situaties voor de kandidaten die afvallen en zorgt voor een grotere verrassing als de keuze uiteindelijk bekend wordt. Aangemoedigd door loslippige anonieme medewerkers en een enkele hint van Dole zelf, hebben de Amerikaanse media er de afgelopen maanden druk op los gespeculeerd. Het is een gezelschapsspel dat in de landelijke pers wordt gespeeld, en meer nog in de regionale pers - die vooral politici van eigen bodem grote kanshebbers acht.

Voor elke presidentskandidaat is de keuze van een running mate een belangrijk moment. Hij kan ermee tonen dat hij in staat is onder grote druk een belangrijk besluit te nemen. Een kandidaat kan ermee aantonen in hoeverre hij uit presidentieel hout is gesneden. Voor de 73-jarige Dole komt het er nog extra op aan dat hij een keuze maakt waar de kiezer vertrouwen in heeft: Dole's gezondheid is goed, maar door zijn hoge leeftijd zal de mogelijkheid dat zijn vice-president hem in het Witte Huis moet opvolgen in de campagne hoe dan ook een rol spelen. Een relatief onervaren tweede man, zoals Dan Quayle in 1988, kan hij zich niet veroorloven.

Omdat de populaire ex-generaal Colin Powell herhaaldelijk en met nadruk heeft gezegd zich niet verkiesbaar te stellen voor wat voor functie dan ook, lijkt die optie uitgesloten. Het is niet waarschijnlijk dat enige andere kandidaat Dole erg veel extra stemmen zal opleveren buiten zijn of haar eigen staat of achterban. Maar ook als de running mate de kiezers in maar één staat over de streep trekt, kan dat in de uiteindelijke uitslag van de presidentsverkiezingen van doorslaggevend belang zijn wanneer het in november een nek-aan-nek-race zou worden.

Voorlopig is de voorsprong van president Clinton in opiniepeilingen echter zo groot dat sommige vooraanstaande Republikeinen erop aandringen dat Dole een spectaculaire keuze maakt, om zijn campagne eindelijk vaart te geven. De oude campagne-wijsheid dat het er bij de keuze van een running mate eigenlijk alleen maar op aan komt iemand te vinden die de eerste man niet in verlegenheid brengt, zou voor Dole ook om die reden niet opgaan.

Zelf heeft Dole gezegd dat hij iemand zoekt van wie onmiddellijk algemeen erkend wordt dat hij gekwalificeerd is voor het presidentschap, iemand die in de vijftig of begin zestig is en kerngezond, die net als Dole gematigd conservatief is en die het goed met hem kan vinden. Zijn politieke profiel zou Dole in de verkiezingen moeten helpen.

Op het lijstje van Dole staan veel gouverneurs, politici met ervaring die echter niet (zoals Dole zelf) vereenzelvigd worden met de veel beschimpte politieke cultuur in Washington. Al maanden worden vier gouverneurs uit het middenwesten getipt: George Voinovich van Ohio, John Engler van Michigan, Jim Edgar van Illinois en Tommy Thompson van Wisconsin. Het zijn daadkrachtige bestuurders die in hun staten onderdelen van het Republikeinse programma, zoals inkrimping van de bijstand, al uitvoeren. Ook de gouverneurs van Florida, Connie Mack, en Pennsylvania, Tom Ridge, worden genoemd. De persoonlijke geschiedenis van Ridge - opgewerkt uit armoede, veteraan van de Vietnam-oorlog - sluit aan bij die van Dole. Tijdens een gezamenlijk optreden in Pennsylvania zei Dole vorige week met een veelbetekenende blik op de blozende Ridge: “Wie weet waar zijn toekomst hem nog brengen zal...” Om er meteen grijnzend aan toe te voegen: “Dit is geen hint of zo, hoor.”

Ook de voormalig gouverneur van Zuid-Carolina, Carroll Campbell, figureert op het lijstje. Campbell hielp Dole tijdens de voorverkiezingen begin dit jaar aan een overwinning in zijn staat, wat een keerpunt in de campagne zou blijken.

Ten slotte wordt ook nog steeds de gouverneur van New Jersey genoemd, Christine Todd Whitman, als de spectaculaire kandidaat die Dole's campagne de broodnodige impuls zou kunnen geven. Whitman heeft weliswaar gezegd niet voor de baan in de markt te zijn, maar Dole zou groot respect voor haar hebben en bovendien zou ze Dole kunnen helpen bij gematigde en vrouwelijke kiezers. Whitman is echter voorstander van het recht op abortus. De conservatieve christenen in de Republikeinse partij zijn fel gekant tegen haar kandidatuur. Dole heeft echter laten weten dat het standpunt van een mogelijke running mate over abortus voor hem niet doorslaggevend is.

Van Dole is bekend dat hij bij belangrijke beslissingen velen om hun mening vraagt, maar uiteindelijk in zijn eentje de knoop doorhakt. Zo ging het ook bij zijn onverwachte besluit, dit voorjaar, om zich helemaal terug te trekken uit de Senaat. Bijna dertig jaar is hij senator geweest en bij zijn afscheid bleek nog eens hoe hoog hij de Senaat acht en hoezeer hij zich er thuisvoelde.

De senatoren Pete Dominici van Nieuw Mexico, Don Nickles van Oklahoma en vooral John McCain van Arizona, een sterke politieke geestverwant en voormalig krijgsgevangene in Vietnam, zijn daar bondgenoten en vertrouwelingen van hem geworden. Als hij een van hen uitkiest om op 5 november naast hem op het stembiljet te staan weet hij in elk geval wat voor vlees hij in de kuip heeft.

Vele malen per dag spreken journalisten Dole aan over de grote beslissing, en keer op keer wimpelt hij de zaak af, soms met een grapje. Afgelopen maandag begon hij zijn betoog tot een menigte in zijn geboorteplaats Russell, in Kansas, met de mededeling dat hij die ochtend was gebeld door de 94-jarige senator Strom Thurmond. “Hij vind dat ik te jong ben om president te worden en wil mijn running mate zijn.”