Gemeentebestuur Amsterdam niet bang voor referendum; Woningen gepland in IJmeer

Amsterdam heeft een nieuw te bouwen stadswijk, IJburg, gepland in het IJmeer. Een referendum is niet onwaarschijnlijk.

AMSTERDAM, 29 JULI.'Bekijk IJburg met eigen ogen', staat op een kleurrijk affiche bij de ingang van de Zuiderkerk in Amsterdam. Op een grote maquette zijn de zes eilanden in het IJmeer keurig nagebouwd. Het Haveneiland en het Strandeiland zijn de twee grote eilanden. Vier kleinere eilandjes liggen er omheen. Zo zou IJburg er in het jaar 2009 uit moeten zien.

Het schaalmodel wekt de indruk dat inwoners van Durgerdam, een dorpje aan de noordzijde van de IJ-oever, niet tegen woningbouw maar tegen een wal van bomen en groen aan zullen gaan kijken. Inwoners van het dorpje protesteren al jaren tegen de komst van IJburg, omdat zij vrezen voor horizonvervuiling. “Die groene wal is een beetje buiten proportie”, geeft de projectleider van IJburg, H. van Veldhuizen, toe. Op IJburg mag tot een hoogte 30 meter gebouwd worden, zodat de groene wal de woningen niet aan het zicht van de Durgerdammer zal kunnen onttrekken.

Het idee om in het IJmeer eilanden aan te leggen voor woningbouw dateert al van 1965. De Amsterdamse stadsarchitect J. Bakema presenteerde in dat jaar het 'Pampusplan': de stedelijke lintbebouwing zou tot voorbij het eilandje Pampus in het IJmeer steken. Door de bouw van Lelystad en Almere en de uitbreiding van 'groeikernen' als Purmerend en Alkmaar raakte het plan in de vergetelheid.

Nu zijn de aangepaste plannen voor IJburg in een vergevorderd stadium.

Amsterdam heeft zich in het zogeheten Vinex-convenant verplicht om de komende jaren 26.900 woningen te bouwen. In het najaar van 1994 werd een proefeiland in het IJmeer aangelegd om te zien in hoeverre het opgespoten zand zou inklinken op de slappe bodem van het IJmeer. Het proefeiland, kosten 24 miljoen gulden, hield het goed. Volgens de projectgroep heeft de proef aangetoond dat de aanleg van IJburg 98 miljoen gulden goedkoper zal uitvallen dan oorspronkelijk geraamd. Door het toepassen van zogeheten verticale drainage hoeft er minder slib verwijderd te worden. Verder hoeft slechts onder de randen van de eilanden het zogeheten geotextiel gelegd te worden. Eerst gingen technici ervan uit dat het textiel onder de gehele eilanden gelegd moest worden.

De kosten van de aanleg van de eilanden en de bouw van 18.000 woningen worden nu geraamd op 6,5 miljard gulden. Vijf miljard wordt opgebracht door drie verschillende consortia, waarin Amsterdamse woningbouwverenigingen, beleggers, financiële instellingen en bouwondernemingen samenwerken.

De gemeente Amsterdam en het rijk investeren ongeveer 1,7 miljard in het project. De gemeente Amsterdam denkt ruim een miljard terug te verdienen door de inning van erfpacht. Verder draagt de gemeente uit eigen zak 330 miljoen gulden bij, verdiend met de verkoop van het Amsterdamse kabelnet. Het rijk neemt 226 miljoen voor zijn rekening. Over het resterende tekort van 70 miljoen gulden moeten de gemeente Amsterdam en het rijk nog een afspraak maken.

IJburg ligt op ongeveer tien kilometer afstand van het centrum van Amsterdam. De eilanden worden ontsloten door een verbinding met de ringweg rond Amsterdam, een sneltram naar het Centraal Station die in het jaar 2002 moet gaan rijden en vanaf 2007 een metroverbinding met Diemen-Zuid. Het is de bedoeling dat deze laatste verbinding wordt aangesloten op de ringlijn die nu rond Amsterdam wordt aangelegd. De reistijd van IJburg naar het station Sloterdijk zou dan ongeveer 26 minuten bedragen. De gemeente hoopt dat 50 procent van de inwoners van IJburg voor het woon-werk-verkeer gebruik gaat maken van het openbaar vervoer.

In september nemen de gemeenteraad van Amsterdam en provinciale staten van Noord-Holland een beslissing over de aanleg van de eilanden in het IJmeer. Na het groene licht van gemeente en provincie is het project nog niet zeker: de werkgroep 'Red het IJmeer', waarin 16 natuur- en milieuorganisaties samenwerken, heeft aangekondigd een referendum over IJburg te willen aanzwengelen.

De werkgroep wil het IJmeer open houden. Als natuurgebied heeft het volgens de werkgroep internationale waarde. Veel vogels nestelen of overwinteren in het gebied. Er zijn schelpdieren die de vogels als voedsel dienen. Verder komen er veel vissen voor en er leven reptielen en amfibieën langs de kust.

De vrees is bovendien dat als Amsterdam eenmaal een stap op het water heeft gezet, verdere bebouwing in het IJsselmeer moeilijk kan worden tegengehouden. “De lijn is dat je voor een probleem op het land een oplossing op het land moet vinden”, zegt T. Vernooij, medewerker van de Vereniging tot Behoud van het IJsselmeer, een van de participerende organisaties in de werkgroep 'Red het IJmeer'. Volgens hem zijn er genoeg alternatieven voor IJburg. In de bestaande bebouwing van Amsterdam zou nog voldoende woonruimte schuilgaan, bijvoorbeeld in langdurig leegstaande kantoren.

Ook Almere zou nog voldoende ruimte hebben voor woningbouw. Om te voorkomen dat de forensenstroom tussen Amsterdam en Almere nog verder toeneemt, moet volgens Vernooij de werkgelegenheid in de polder zelf worden gestimuleerd.

Op het stadhuis gaat men er al van uit dat er een referendum over IJburg zal worden gehouden. In de planning voor het project is een periode van vijf maanden ingeruimd voor de volksraadpleging, inclusief de verplichte periodes voor het verzamelen en controleren van de handtekeningen. Volgens een woordvoerder is de gemeente “niet bang voor een referendum”. Ook projectleider Van Veldhuizen lijkt zich weinig zorgen te maken over de volksraadpleging: “We wachten het maar af”, zegt hij berustend.

Als IJburg het referendum overleeft, moet het Haveneiland als eerste eiland in 1998 gerealiseerd zijn. Vervolgens moet het opgespoten zand anderhalf jaar inklinken. In het jaar 2000 zou de eerste paal de grond in moeten gaan.

    • Lucien Wopereis