'Farmaceutische firma's kopen geen artsen om'

Justitie in Duitsland verdenkt 1.860 artsen van het aannemen van smeergeld van leveranciers van hartkleppen. In Nederland is van corruptie geen sprake, menen deskundigen. Wel betaalt de industrie dikwijls congressen en onderzoek.

ROTTERDAM, 27 JULI. Het openbaar ministerie in Wuppertal verdenkt 1.860 artsen in 418 ziekenhuizen over het hele land van bedrog, corruptie en kwade trouw. Zij zouden zich in 11.000 gevallen hebben laten omkopen door drie leveranciers van hartkleppen voor een bedrag van in totaal 36 miljoen gulden. De leveranciers, opererend vanuit Düsseldorf en Neuss, worden verdacht van omkoping en het aanzetten tot bedrog.

Uit het onderzoek is volgens het openbaar ministerie gebleken dat de artsen, vooral hartchirurgen en medisch directeuren van ziekenhuizen, in de periode 1990-1994 geheime afspraken hebben gemaakt met de artsenbezoekers van de firma's over de prijs van produkten. Zij zouden zijn overeengekomen de prijzen hoog te houden. Het verschil met de normale prijs verdween volgens justitie in de zakken van de artsen. De ziekenfondsen, en daarmee de verzekerden via hun premies, betaalden de prijs voor te hoge declaraties: ruim anderhalf miljard gulden.

In Nederland komen prijsafspraken tussen artsen en industrie niet voor, zo bezweren vrijwel alle deskundigen. Daarvoor zou de macht van de artsen in Nederland niet groot genoeg zijn. In Duitse ziekenhuizen, die doorgaans veel kleiner zijn dan de Nederlandse, is een afdelingshoofd heer en meester. In Nederland wordt van alle kanten op hem gelet; door de overheid die toeziet op de tarieven, door het eigen ziekenhuis en door het ziekenfonds die aan budgetten gebonden zijn.

Ook kartelvorming, zoals in Duitsland volgens de woedende ziekenfondsen aan de orde is, zou op de Nederlandse markt niet mogelijk zijn omdat het aantal aanbieders van hartkleppen relatief veel hoger is. In Duitsland hebben twee tot drie bedrijven tachtig procent van de hartkleppenmarkt in handen. In Nederland zijn zeven firma's actief.

Toch is bedrog nooit uitgesloten, zegt B.J.L. Degenhart, secretaris van de commissie toezicht uitvoeringsorganisatie van de Ziekenfondsraad. “Het is in elke branche mogelijk doeltreffend samen te spannen, ook in ziekenhuizen.” Een gedragscode van de Nederlandse artsenorganisatie KNMG spreekt echter klare taal. “De arts aanvaardt van het bedrijfsleven geen geschenken tenzij deze een geringe waarde hebben en relevant zijn voor de uitoefening van de geneeskunde”, aldus de brochure 'Gedragsregels voor artsen'.

Volgens hoofdofficier van justitie H. Rosenbaum, onder wiens leiding het onderzoek is verricht vanuit Wuppertal, speelden artsen de leveranciers tegen elkaar uit met de vraag om bonussen van zes, acht of tien procent. Rosenbaum geeft als voorbeeld een hartklep waarvan de prijs werd verhoogd van 5.400 DM tot 6.000 DM. De smeergelden werden op speciale rekeningen gestort waaruit de kosten van medici werden betaald.

Over de oorzaak van de corruptie hoeft Rosenbaum niet lang na te denken: de macht van de artsen. “Het gaat in de meeste gevallen om Chefärzte en Oberärzte. Iedere Chefarzt is in zijn kliniek Herr Gott. Als hij tegen een algemeen directeur van een ziekenhuis zegt dat hij een bepaald type hartklep wil hebben, dan gebeurt dat.”

De artsen in Duitsland zwijgen of ontkennen de aantijgingen. De landelijke organisatie van artsen spreekt van een 'campagne' van de ziekenfondsen tegen de ziekenhuizen. Ook de betrokken leveranciers, de Amerikaanse bedrijven St. Jude Medical en Medtronics en de Italiaanse Fiat-dochter Sorin Biomedica, zijn niet scheutig met reacties. “Wij geven geen commentaar zolang we niet precies weten waarvan onze medewerkers beschuldigd worden”, laat de Duitse vestiging van Sorin Biomedica weten.

De drie hartkleppenleveranciers zijn ook in Nederland gevestigd. De bedrijven wijzen erop dat de situatie in Nederland totaal anders ligt dan in Duitsland. Directeur W. van der Horst van Sorin Biomedica in Nederland: “Gefoezel komt hier niet voor. Je ontkomt er nooit aan kortingen te geven. Maar dat gaat allemaal via de inkoopafdelingen van de ziekenhuizen.” Een woordvoerder van Medtronic: “Wij hebben als Amerikaanse onderneming een zeer strenge ethische code voor de omgang met de artsen.”

Natuurlijk zijn er contacten tussen de leveranciers en de artsen in Nederland, zeggen betrokkenen, en daar is wel eens geld mee gemoeid. “Eens in de twee jaar ga ik naar een congres dat door de industrie wordt betaald”, zegt thoraxchirurg W.G.B. Brands van De Klokkenberg in Breda. “En als men een nieuwe hartklep aanbiedt, dan wil ik ook wel eens op kosten van de leverancier een paar dagen in het buitenland kijken hoe die kleppen daar worden gebruikt. Dat lijkt me normaal. Maar bij het onderhandelen over prijzen komen wij er helemaal niet aan te pas. Dat is iets voor de afdeling inkoop.”

Inkopers van de Nederlandse ziekenhuizen zien met lede ogen aan hoe artsenbezoekers met hun koffer door de gangen van hun ziekenhuis lopen, op zoek naar de medisch specialist. Niemand weet precies wat daar wordt besproken. Een inkoper bij een van de dertien Nederlandse hartcentra, die anoniem wil blijven, zegt: “Het zou naïef zijn om te veronderstellen dat de afdeling inkoop de enige afdeling is waarlangs alle informatie en alle goederen gaan. Er bestaat zeker wat ik noem een derde geld- en goederenstroom van de industrie naar de artsen.”

Maar dat een afdeling inkoop aan het onderhandelen is met de leverancier over een prijs die vooraf al door artsen en vertegenwoordiger onderling is afgemaakt, wil er bij de inkopers van Nederlandse ziekenhuizen niet in. W. Groenen, hoofd inkoop van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven: “Wij hebben redelijk in het snotje hoe de prijzen in Nederland liggen.” De prijs van een hartklep bedraagt in Nederland ongeveer vijf- à zesduizend gulden, melden verschillende bronnen.