ASML en Baan zwaar onder vuur

AMSTERDAM, 27 JULI. Voor de derde achtereenvolgende week had de Amsterdamse beurs voor beleggers een enerverende achtbaanrace in petto. Vooral afgelopen woensdag was het spannend. “Dit is zo langzamerhand een crash”, overdreef een commissionair toen het AEX-koersgemiddelde van belangrijkste aandelen na half vier ineen was geklapt met 17 punten.

In de dagen die volgden herstelden de koersen enigszins, maar per saldo leverde de AEX-index deze week weer bijna 13 punten in. De graadmeter sloot gisteren op 521,20 punten en staat daarmee bijna negen procent onder het record van 571,76 dat op 6 juni werd gevestigd.

De Nederlandse technologiesector profiteerde niet van het positieve sentiment dat vanuit de Verenigde Staten kwam overwaaien. Toonaangevende bedrijven als Microsoft, Compaq en IBM overtroffen de winstverwachtingen. ASM Lithography en Baan Company lagen desondanks zwaar onder vuur.

Het aandeel Baan eindigde de week ruim een tientje lager op 47 gulden. ASM Lithography, dat apparatuur maakt voor chipsfabrikanten, deed het met een verlies van 7,60 gulden beter, maar presenteerde afgelopen donderdag dan ook een explosieve winstgroei van bijna 135 procent tot 100,7 miljoen gulden.

Baan blijkt uiterst kwetsbaar voor de gezeghebbende analyses van zakenbanken. Vorige week had UBS Securities haar koopadvies voor aandelen Baan al geschrapt en afgelopen woensdag volgde de Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley. Het rapport van Morgan Stanley bezorgde Baan een enorme klap. De koers van het aandeel kelderde in een dag met 13 procent.

Afgzezien van dit rapport is een aanleiding voor de koersval moeilijk aan te wijzen. In de eerste zes maanden van dit jaar verdubbelde de winst van Baan ruimschoots tot 11,2 miljoen dollar (18,5 miljoen gulden). Het Duitse softwarehuis SAP, naast het Amerikaanse Oracle de belangrijkste concurrent van Baan, liet deze week nog eens zien dat er op deze markt nog steed veel geld verdiend kan worden. Baan, Sap en Oracle maken programmatuur waarmee logistieke en financiële processen in industriële ondernemingen gestroomlijnd kunnen worden.

Baan pretendeert bovendien op dit gebied het beste te leveren wat er te krijgen is. Volgens directeur P. Baan van het bedrijf vergelijken de produkten van Baan zich tot die van de concurrentie als een complete auto tot losse auto-onderdelen. Baan klopt niet alleen zichzelf op de borst, maar krijgt ook regelmatig schouderklopjes van de cliëntèle. Zo verklaarde Boeing-topman P. Condit drie maanden geleden in deze krant dat de software van Baan een absoluut vitaal onderdeel is van Boeing's efficiency-operaties die de vliegtuigbouwer weer winstgevend hebben gemaakt. Met het Boeing-contract manifesteerde Baan zich twee jaar geleden voor het eerst met een prestigieuze klant. In de jaren daarna volgden Mercedes-Benz, AlliedSignal, Northern Telecom als klanten. Op het moment heeft Baan nog steeds goede hoop om ook Ford als opdrachtgever binnen te slepen. Een woordvoerder van Baan liet gisteren weten dat over de order van Ford, “nog steeds wordt gepraat”, maar dat er “nog geen contract is getekend”. Deze zomer maakte Baan allianties bekend met gerenommeerde partijen als computerfabrikant Digital Equipment, Microsoft en Compaq. Samen met Digital Equipment zal Baan programmatuur en diensten aanbieden. De samenwerking met Compaq en Microsoft maakt het voor Baan mogelijk klanten programmatuur van Microsoft en computers van Compaq te leveren.

Ondanks deze ontwikkelingen en het feit dat de resultaten van Baan de verwachtingen van Morgan Stanley hebben overtroffen heeft de zakenbank het aandeel teruggebracht van een koop-advies naar een neutraal advies. Analist C. Philips vond de koers van Baan - zestig keer de winst die Morgan Stanley verwacht in 1997 - “wat hoog”. Dat gold met name in vergelijking met de in Europa minder bekende Amerikaanse concurrent PeopleSoft dat medio deze week 41 maal de in 1997 verwachte jaarwinst noteerde. Een collega van Philips benadrukte gistermiddag vanuit New York dat de resultaten die de zakenbank de komende jaren van Baan verwacht niet zijn gewijzigd. De Nederlandse analist O. de Jager noemt de koerscorrectie die Baan achter de rug heeft overdreven en vindt het aandeel koopwaardig. “Dat heb je als Amerikanen zenuwachtig gaan doen”, zegt hij.

Ook het aandeel ASML lag deze week onder vuur. “De resultaten zijn schitterend, zegt analist E. de Graaf van ING Barings, maar de toekomstperspectieven noemt hij uiterst onzeker. “Ik heb het zelden zo wild bij elkaar gezien”, zegt hij doeldend op de sterk uiteenlopende winstverwachtingen van analisten. “ASML heeft echter lang volgehouden dat de teruggang in de markt voor halfgeleiders aan hen voorbij zou gaan”, zegt De Graaf. Het komend jaar zal ASML volgens hem echter zeker de gevolgen ondervinden van de problemen waarmee haar afnemers te maken hebben. “ASML is niet onkwetsbaar.”

Wereldwijd staan de plannen van chipsproducenten voor uitbreiding van de produktiecapaciteit op losse schroeven. Philips, dat vorig jaar 2 miljard investeerde in de chipsindustrie, maakte deze week bekend, dat die investeringen dit jaar worden teruggebracht tot 1,3 miljard.

De Graaf ziet een lichtpuntje. Het bedrijf heeft samen met de Japanse ondernemingen Nikkon en Canon 95 procent van de markt in handen voor wafer steppers, machines die de siliconplaten met chips kunnen maken. De Graaf: “In de afgelopen jaren zat ASML op de top van zijn produktiecapaciteit. Aan het wereldwijde tekort aan wafer steppers lijkt een einde te komen. Dat probleem is voor ASML in elk geval uit de wereld, zodat ze hun marktaandeel misschien kunnen vergroten.”