Geloven

Kousbroeks stukjes lees ik zelden integraal. Meestal zijn ze naar mijn smaak te gekunsteld, met woorden als 'vicariërende vorm' en te belerend, zoals wanneer hij optreedt als Indië- en vooral Jappenkamp-expert. Bij 'Zelf geloven' (CS 19-7) dat mij als thema aansprak, viel mijn diagonaal lezend oog op de slotpassage.

Daarin trekt hij van leer tegen mijn gastcolumn over een katholiek reveil die enige weken geleden in NRC Handelsblad verscheen.

Terwijl ik zijn beledigingen laat voor wat ze waard zijn, wil ik kort op de laatste zin van zijn artikel reageren, want die is inhoudelijk interessant. Hier komt na een wat moeizame aanloop de aap uit de mouw. Kousbroek, deze klein-inquisiteur van een inmiddels wat ranzig rationalisme, vindt dat je moet kiezen: of geloven en theïst zijn, of niet geloven en atheïst zijn - tertium non datur. Net als in de seksualiteit: je bent of hetero of homo, bi kan en mag niet. Dat klinkt fier en rechtlijnig, maar het probleem is dat er wat godsdienst betreft mensen zijn die permanent en systematisch twijfelen, anders dan een Kousbroek die er altijd blijk van geeft op dit punt nimmer te vicariëren. Toegegeven, het is geen moedige stellingmame en heeft veel weg van opportunisme. Maar in het licht van het optreden toen en nu van ware gelovigen in God of Ratio slaat de wankelmoedige agnost over het algemeen niet zo'n gekke figuur, moreel niet en intellectueel niet. In ieder geval kan hij op een verschijnsel als katholicisme een ander licht laten schijnen dan de aanhangers en de tegenstanders ervan. Vooral de laatsten die overigens niet zelden uit een goed-katholiek nest stammen, dan wel los daarvan zich jaren terug in de zekerheid van een rechtlijnig rationalisme genesteld hebben, koesteren opvattingen omtrent het katholicisme die in het licht van maatschappelijke en culturele veranderingen behoorlijk stoffig zijn.

Naschrift Rudy Kousbroek: Geloven is als zwanger zijn: een beetje zwanger bestaat niet. Overigens moet ik iedere suggestie dat ik uit een Rooms-katholiek 'nest' zou komen met klem tegenspreken. Mijn ouders waren Remonstrants/Doopsgezind.

    • A.C. Zijderveld