Damrak maakt bokkensprongen

AMSTERDAM, 25 JULI. Op de Amsterdamse effectenbeurs maakten de aandelenkoersen gisteren opnieuw bokkensprongen. Handelaren en commissionairs wijzen de beschuldigende vinger naar de EOE-Optiebeurs die een belangrijke rol zou spelen in het grillige koersverloop van het AEX koersgemiddelde van belangrijkste fondsen.

“Net als wij er met z'n allen de schouders onder willen zetten drukken zij je terug in de stront”, zegt een beurshandelaar van het hoekmansbedrijf AOT.

Het is half drie 's middags. De Optiebeurs op het Rokin biedt een chaotische aanblik. “Dit is niets bijzonders, het gaat er hier altijd hectisch aan toe”, verzekert een market maker (handelaar die zelf posities inneemt) in opties Hoogovens en Ahold. “Gelukkig is de airconditioning hier prima.” Toch is de stemming gespannen. Op een steenworp afstand heeft het Damrak de koersen met meer dan twee procent zien afbrokkelen en de voortekenen wijzen op onweer voor de beurs van New York, waar de handel over een uur zal beginnen.

Een groep van ongeveer twintig handelaren - tussen de twintig en dertig jaar oud, stropdas, geen colbert - staat opeengepakt in de hoek waar gehandeld wordt in opties, waarmee wordt gespeculeerd op de bewegingen van de AEX. Verpakkingen van snacks en vertrapte notities liggen verspreid over de vloer. Ondanks de luchtverversing tekenen zich bij een enkele handelaar zweetdruppeltjes af op het voorhoofd. “Onder degenen die handelen op de AEX zijn er in de afgelopen week een paar afgeslacht”, zegt de market maker Ahold en Hoogovens. Navraag leert dat enkele onder hen in een dag een ton of meer verloren hebben. Dat verlies is voor de meesten te overzien. De optiehandelaren hebben goed verdiend aan de oplopende koersen in de eerste zes maanden van dit jaar.

De market maker is betrekkelijk zeker van zijn zaak. Op een computeruitdraai is volgens een model van de Amerikaanse financieel economen Black en Scholes berekend welke winst of verlies hij behaalt op uitstaande posities bij verschillende koersen van het aandeel Ahold. Die lopen uiteen van enkele duizenden guldens tot vele tienduizenden als de koers van Ahold met meer dan een tientje omlaag duikelt (verlies) of opveert (winst).

Grote bedragen, maar een dalende koers van Ahold is volgens de market maker uiterst onwaarschijnlijk. Het syndicaat van zakenbanken dat vorige week de emissie van aandelen Ahold heeft verzorgd houdt de koers boven de grens van 84 gulden. Of niet? “83,80!” Roept een collega geschrokken. “Daar kan ik natuurlijk niet om lachen”, zegt de market maker. Hij voert een verkooporder voor bijna 1.200 aandelen Ahold in de computer, op 83,80 gulden. Order executed, verschijnt er onderin het beeldscherm van de computer waarop direct orders kunnen worden doorgegeven aan de hoekman in Ahold op het Damrak. De market maker slaakt een ingehouden zucht van verlichting. Een paar minuten later is de koers weer aangetrokken tot exact 84 gulden. “Af en toe verlies je wat”, zegt hij. “Morgen is het weer anders. Zolang je zorgvuldig bent en je posities goed in de gaten houdt kan er weinig fout gaan.”

Van tijd tot tijd rolt er een golf door de beeldschermen waarop de aandelenkoersen van de 25 fondsen in de AEX real time te volgen zijn. De golfbeweging wordt veroorzaakt door optiehandelaren, die speculeren op een stijging van de AEX. Zij verkopen 'mandjes' aandelen als de graadmeter te ver daalt. Een mandje, waarin onder meer 22 aandelen Koninklijke Olie, 54 aandelen ABN Amro en 58 aandelen Philips zijn opgenomen vertegenwoordigt bij de huidige koersen een waarde van ruim 50.000 gulden. Commissionairs en handelaren op de effectenbeurs, op steenworp afstand van de Optiebeurs aan het Damrak, zijn deze mandjes een gruwel.

Op de effectenbeurs wordt meewarig gesproken over de optiehandelaren “zonder visie” die “heen en weer geslingerd worden door de nukken van de AEX”. Vorige week dinsdag werd de paniek onder de snelle optiejongens een belangrijke rol toegedicht in het tussentijdse verlies van meer dan twintig punten waar de AEX kort na het middaguur tegenaan keek. “Ze zitten naar hun computerscherm te turen en beginnen als een gek te verkopen als ze door hun limieten gaan”, zegt een commissionair van Amstgeld.

Pagina 14: Optiebeurs-Damrak

De schattingen over de omvang van de ordersstroom die van de Optiebeurs naar het Damrak beweegt lopen sterk uiteen. “Wij doen veertig procent van de aandelenhandel, op dagen met sterke koersbewegingen misschien wel vijftig”, weet de market maker in Ahold en Hoogovens. “Dat zouden ze willen”, zegt een handelaar van AOT. “Een paar jaar geleden was het 25 procent, nu is het minder, misschien 15 procent, maar het is erg moeilijk in te schatten.”

Een commissie die naar aanleiding van de beurskrach in 1987 de wisselwerking tussen de optie- en effectenbeurs wetenschappelijk onderzocht was eind jaren 90 nog voorzichtiger.

Het deel van de aandelenomzet dat vanuit de Optiebeurs wordt gegenereerd kan volgens de commissie niet worden geïsoleerd uit gegevens van de beide beurzen. Wel berekende de commissie dat de clearing members van de Optiebeurs die werken voor de market makers op de Optiebeurs in 1989 en 1990 voor vijf onderzochte hoofdfondsen slechts tussen de 2,5 procent (Philips) en 9 procent (Hoogovens) van de omzetten voor hun rekening namen. Bovendien vond de commissie, onder leiding van onderdirecteur prof. dr M. Fase van De Nederlansche Bank, geen duidelijk bewijsmateriaal voor de stelling dat de Optiehandel koersuitschieters op de effectenbeurs structureel versterkt of afzwakt.

Op de beurs bestaat desondanks de overtuiging dat de Optiebeurs van tijd tot tijd roet in het eten gooit. “Vanmorgen was duidelijk het aanbod vanaf de Optiebeurs verantwoordelijk voor de koersdalingen”, zei een hoekman van AOT gistermiddag. “Later op de dag hebben de particuliere beleggers het overgenomen.”

Als de Dow Jones een paar minuten over half vier met 76 punten keldert en het Damrak meesleept in zijn val moet de Optiebeurs het opnieuw ontgelden. “De jongens van de Optiebeurs zijn bezig”, zegt een commissionair van Amstgeld. “Ze moeten weer allemaal door hetzelfde gat van de deur naar buiten”, zegt hij.

Een half uur later klimmen zowel de AEX als de Dow Jones er weer gedeeltelijk bovenop. De commissionair: “En nu moeten ze natuurlijk weer door datzelfde gat naar binnen.”