Bacterie O-157 hangt dreigend boven Sakai

SAKAI, 25 JULI. Al in het eerste restaurant in de Japanse stad Sakai lukt het niet. Nabekura, serveerster in eethuis Sumiya, reageert weifelend op de bestelling van rauw rundvlees met gember en sojasaus. “Op het ogenblik... nee, geen rauwe gerechten”, zegt ze. Het gesprek wordt voortgezet zonder dat het nodig is de in Japan inmiddels beruchte combinatie van letters en cijfers te noemen: O-157, de bacterie die als een dreiging over Sakai hangt.

“Ze hebben haar vermoord”, riep de vader van een tienjarig meisje dinsdagnacht tegen de pers nadat zijn dochter door besmetting met de bacterie was overleden. Dinsdagmiddag had ze nog honderduit gepraat en een opgewekte indruk gemaakt. Ze behoorde niet eens tot de honderd 'ernstige' of 'kritieke' gevallen. Maar 's avonds kreeg ze bloedingen in de longen en twee uur later was haar korte leven voorbij.

Ruim tien procent van de leerlingen van lagere scholen in deze stad van ruim 800.000 inwoners is inmiddels getroffen door de bacterie en dat aantal blijft toenemen. Gistermiddag bedroeg het aantal slachtoffers hier 6.259. Achtentwintig van deze kinderen ondergaan een nierdialyse omdat ze door de bacterie het zogeheten hemolytisch uremisch syndroom (HUS) hebben opgelopen. HUS tast de bloedvaatjes in de nieren aan en de filters van die organen raken verstopt. In sommige gevallen worden ook de hersenen aangetast, wat de dood kan veroorzaken. Twee van deze kinderen verkeren in coma. Van nog eens 73 kinderen noemt de gemeente de toestand 'ernstig' en bestaat het vermoeden dat HUS zich bij hen ontwikkelt.

Twee weken na het uitbreken van de besmetting in Sakai is de bron daarvan nog steeds niet gelokaliseerd. De beschuldigende vinger gaat naar het onderwijs wegens de door de autoriteiten verstrekte schoollunches. De minister van Onderwijs heeft de verantwoordelijkheid voor het grote aantal slachtoffers echter bij de stad zelf gelegd. Sakai zou de gezondheid van de kinderen in gevaar hebben gebracht door te laat maatregelen te nemen toen in mei in Okayama twee kinderen aan de besmetting overleden. Sakai heeft de schoollunches niet aangepast omdat de menu's al voor lange tijd waren vastgesteld en de bestellingen al waren geplaatst. De stad koopt de ingrediënten centraal in, de bereiding heeft vervolgens plaats op de scholen.

Burgemeester Hideo Hataya fungeerde daarom deze week als zondebok. Dinsdagnacht bracht hij een bezoek aan het huis van het overleden meisje. “Ik heb mijn excuses aan het stoffelijk overschot van het meisje aangeboden. De familie hulde zich in stilzwijgen”, zei de burgemeester bij het verlaten van het huis. Het was de vader van dat overleden meisje die eerder had geroepen dat zijn dochter was vermoord.

De bestuurders van Sakai zijn inmiddels aangeschoten wild en de pers ruikt bloed.

Pagina 4: Gemeentehuis Sakai is veranderd in belegerde vesting

De bestuurders hebben gefaald bij de bescherming van de kinderen die door de ouders aan hun zorgen waren toevertrouwd, tegen besmetting met de bacterie, zo vinden veel bewoners van Sakai. Het gemeentehuis van de stad is veranderd in een belegerde vesting. Zo'n honderdvijftig journalisten, onder wie leden van tien cameraploegen, hebben permanent hun intrek in de persruimte genomen waar de burgemeester zich twee keer per dag met enkele specialisten meldt om de laatste gegevens over de patiënten door te geven.

De gemeente had een “halfzacht bewustzijn van het gevaar” schreef het conservatieve dagblad Sankei gisterochtend na het overlijden van het meisje. En de grootste krant van het land, Yomiuri, kopte met: “Hilarisch crisismanagement”. Sakai nam geen goede voorzorgsmaatregelen toen de bacterie elders in het land opdook, en reageerde niet alert toen de eerste gevallen van besmetting zich in de stad voordeden, is de kritiek. De gemeente gaf later op de dag toe dat “de kennis betreffende O-157 ontoereikend is geweest”. De burgemeester restte niets anders dan met een uitgestreken en emotieloos gezicht diep zijn hoofd te buigen ten overstaan van de pers. Later op de dag kon hij dat nogmaals doen tegenover vertegenwoordigers van groeperingen van burgers.

Sommige specialisten spreken inmiddels niet meer van voedselvergiftiging maar van een besmettelijke ziekte. De besmetting verspreidt zich in Sakai van de kinderen naar ouders en familieleden. Deze week heeft het stadsbestuur huis aan huis folders verspreid waarin het oproept vooral goed de handen te wassen, het toilet te reinigen en keukengereedschappen schoon te maken om zo de verspreiding tegen te gaan. De stad heeft een telefonische hulplijn ingesteld waar mensen met vragen terecht kunnen. Maar sinds het overlijden van het meisje bellen veel inwoners ook om hun woede te uiten tegen het bestuur, aldus voorlichter Hashimoto.

De kok van eethuis Sumiya vindt de bacterie “angstaanjagend”. Hij heeft besloten voorlopig geen rauw vlees of vis meer te serveren. Het is niet slechts de angst voor besmetting zelf. “Ik kan de zaak direct sluiten als een besmetting in mijn restaurant plaatsheeft.” Rationele verklaringen zijn dan niet meer relevant. Alleen een diep buigen van het hoofd in al dan niet oprecht berouw is dan nog mogelijk, zoals burgemeester Hataya nu aan den lijve ondervindt. Om precies die reden geeft de gemeente niet de namen vrij van de bedrijven die de ingrediënten voor de schoollunches hebben geleverd. Elke associatie met de besmetting is funest voor de reputatie en dus de handel.

Sushi-restaurants, die gespecialiseerd zijn in rauwe vis op rijst, hebben echter weinig keus. Stoppen met het serveren van rauwe vis komt neer op sluiting van de zaak. Ook al is tot nu toe altijd vlees als boosdoener aangewezen, helaas moet de serveerster van restaurant Jiheiei in Sakai constateren dat de klandizie wegens de besmetting met de bacterie ook in haar eethuis is teruggelopen. Ze spreekt met een stralende glimlach alsof ze daarmee de zorgen doet verdwijnen. Een regionale supermarktketen meldde gisteren een daling van 25 procent van de verkoop van vis voor rauwe consumptie.

Alle aandacht en kritiek is op Sakai gericht wegens het grote aantal patiënten, maar de kwestie is een landelijk probleem geworden. In veertig van de 47 provincies van Japan zijn gevallen van besmetting geregistreerd en elke dag groeit het aantal. Na het overlijden van het meisje in Sakai achtte premier Ryutaro Hashimoto gisteren de tijd rijp om persoonlijk in te grijpen. “De situatie is zeer ernstig”, aldus Hashimoto ten overstaan van de ministers van de betrokken departementen. De regering wil een herziening van de wijze waarop de scholen de lunches aanbieden en van de hygiëne in de vleesverwerkende industrie. Dinsdag besloot een landelijke supermarktketen te stoppen met de verkoop van alle dun gesneden en voor rauwe consumptie bedoelde rund- en paardenvlees. “Wij willen de consument geen reden voor ongerustheid geven”, zo luidt de argumentatie van het bedrijf. Wegens die ongerustheid was de vleesverkoop al met tien procent gedaald. Daartegenover staat een stijging van de verkoop van desinfecterende produkten met vijftig procent.

Deze week stierven nog twee patiënten in andere steden in Japan, waarmee het totaal aantal doden deze zomer op zeven staat. De slachtoffers zijn niet alleen de zwakkere kinderen of bejaarden. Afgelopen zondag overleed in Kyoto een 56-jarige man die in het ziekenhuis was opgenomen voor problemen met zijn ontlasting wegens “verkoudheid of lichte voedselvergiftiging”, aldus het ziekenhuis. Pas na zijn overlijden bleek de werkelijke oorzaak: O-157.

Het ministerie van Gezondheid heeft gisteren de hulp vaanvaard van het Amerikaanse Centrum voor Ziektebestrijding (CDC). Het ministerie beraadt zich over het plaatsen van besmetting met de bacterie op de officiële lijst van besmettelijke ziekten. Dat zou betekenen dat patiënten direct worden geisoleerd en geweerd van school of bedrijf. Plaatsing zou echter ook een stigma betekenen voor de slachtoffers, vooral kleine kinderen, en hun familie. “Het eindresultaat zou een verslechtering van de situatie kunnen zijn”, aldus het ministerie. “De ziekte is diep binnengedrongen in het dagelijkse leven van de bevolking”, zei premier Hashimoto gisteravond. “Ik verzoek de goden alle slachtoffers snel te laten herstellen.”

    • Hans van der Lugt