Bewonerszelfbeheer biedt alternatief voor huren èn kopen

De onlangs door Adri Duivesteijn en Rick van der Ploeg gelanceerde discussienota 'De koopwoning bereikbaar' is een mooi plan, dat verdere uitwerking verdient. In de discussie die naar aanleiding van de nota is losgebarsten, ging het in grote lijnen om de voors en tegens van het kopen van sociale huurwoningen.

Stelselmatig wordt echter over het hoofd gezien dat de discussie niet hoeft te worden beperkt tot kopen óf huren. Er is namelijk een alternatief, dat beide elementen in zich verenigt: bewonerszelfbeheer.

In NRC HANDELSBLAD van 6 juli riep buitengewoon hoogleraar Volkshuisvesting J. van der Schaar op tot experimenteren met samenwerking tussen woningcorporaties en organisaties van eigenaars-bewoners. Welnu, met bewonerszelfbeheer doet woningbouwvereniging De Samenwerking in Capelle aan den IJssel sinds juni 1993 in de praktijk ervaring op. En met succes.

De kern van bewonerszelfbeheer is dat het economisch eigendom van complexen wordt overgedragen aan bewoners, die zich verenigen in woonwijkverenigingen (of -stichtingen). De overdracht is met inbegrip van alle baten en lasten en het exploitatierisico. Op termijn kan ook het juridisch eigendom overgaan naar de woonwijkverenigingen, die - onder voorwaarden - de woningen aan de bewoners kunnen verkopen. Met andere woorden: de woonwijkverenigingen bepalen zelf óf, en zo ja hoe, zij woningen aan de bewoners verkopen. In geval van verkoop moeten de verkoopopbrengsten ten goede komen aan de wijk, in de vorm van onderhoud of wijkvoorzieningen. Huurders worden samen kopers.

In Capelle aan den IJssel in de wijk Oostgaarde gaat het om één woonwijkvereniging en één woonwijkstichting, die in totaal 228 woningen beheren. Inmiddels zijn 20 woningen aan de bewoners verkocht. De rol van woningbouwvereniging De Samenwerking is het houden van toezicht op de naleving van de overeenkomsten en het verzorgen van de administratie. In geval van nood kan en zal de woningcorporatie de vangnetfunctie vervullen.

Onderlinge solidariteit speelt in de Capelse experimenten een belangrijke rol. Doelstellingen van beide woonwijkverenigingen zijn beheersing van de woonlasten en het uitvoeren van resterend onderhoud aan de huur- én koopwoningen. Aan de gezamenlijke doelen wordt naar draagkracht bijgedragen. In de praktijk komt bewonerszelfbeheer erop neer dat mensen die hun huurwoning kunnen en willen kopen dat doen, mensen die dat niet willen of kunnen blijven huren.

Natuurlijk is het zo dat overal haken en ogen aanzitten en dat aan de experimenten in Capelle aan den IJssel een bepaalde voorgeschiedenis ten grondslag ligt. Maar de experimenten laten wél zien dat het bij de discussie over de toekomst van de sociale volkshuisvesting niet alleen hoeft te gaan over kopen óf huren. Kopen èn huren kunnen namelijk heel goed samengaan in de vorm van bewonerszelfbeheer. Het mes snijdt daarbij aan twee kanten: de mogelijkheid bestaat de sociale huurwoning te kopen en de betrokkenheid bij de directe woonomgeving wordt hoe dan ook versterkt. Dit, naast het gegeven dat de voorraad betaalbare huurwoningen snel afneemt, waren toch juist de redenen van Duivesteijn en Van der Ploeg om met hun nota te komen?

    • Peter Bos