Banken fraudegevoelig door grote geldstromen

AMSTERDAM, 24 JULI. Een record is het niet, maar de fraude van naar schatting 25 miljoen gulden die deze week bij ABN Amro aan het licht kwam, illustreert de kwetsbaarheid van de geldgiganten. Een medewerker van de bank die op de afdeling buitenlands betalingsverkeer werkte, liet bedragen van verschillende rekeningen van klanten van de bank overboeken naar het buitenland.

Toen de klanten alarm sloegen en de fraude aan het licht kwam, was de medewerker verdwenen, het geld bleek overgeboekt naar Abu Dhabi, maar de verdachte werd deze week - bij terugkeer uit Turkije - aangehouden op Schiphol.

Fraudes als deze bevestigen de bangste vermoedens tot in de top van banken als ABN Amro. De dagelijkse geldstromen die door een bank gaan zijn immens, de graad van automatisering wordt steeds hoger en de beveiliging moet meegroeien, maar van tijd tot tijd wordt ook voor het grote publiek duidelijk dat het niet waterdicht is. “De verleiding is natuurlijk groot met de flitsbedragen die over de wereld gaan”, zegt een bancaire jurist.

De angst voor fraude lijkt de afgelopen jaren meegegroeid met de geldbedragen die de banken dagelijks versturen. Tegelijkertijd is -met de krimpende werkgelegenheid bij de banken- de druk op de medewerkers toegenomen om commercieel te scoren. Daardoor ontstaan grijze gebieden, waarin medewerkers elkaars passwords voor autorisatie van transacties kennen, of daar gewoon slordig mee omgaan, door de wachtwoorden als geheugensteuntje in de bovenste bureaula te bewaren of de codes niet regelmatig te wijzigen. Zoals er ook mensen zijn die hun pincode in hun agenda noteren. De kwetsbaarheid van het geldverkeer wordt vergroot als er sprake is van hoger verloop en - met de afslanking van de banken - van verminderde loyaliteit van personeel tegenover hun werkgever.

De angst voor grootscheepse fraude wordt aangewakkerd door sterke vermoedens bij de beveiligingsafdelingen van banken dat misdadigers bewust mensen in een bankorganisatie laten infilteren om -als eenmaal het vertrouwen is gewonnen- de financiële klapper van hun leven te maken. De recent opgeloste overval op een Geldnet kantoor, waarin een van de verdachten als medewerker van het geldtransaportbedrijf was geïnfiltreerd, is daarvan een voorbeeld.

De fraudezaak bij ABN Amro maakt duidelijk dat het in de bankwereld cruciale vier ogen principe geschonden moet zijn. Elke transactie moet in principe door twee medewerkers - vandaar de benaming vier ogen - worden beoordeeld en in orde bevonden voordat het geld de deur uitgaat. Dit principe geldt voor het betalingsverkeer, maar ook voor kredietverlening en de verwerking van de transacties in de dealing room van banken. De handelaar op de financiële markten mag nooit verantwoordelijk zijn voor de administratieve verwerking van zijn transacties. Als dat, zoals in Leesons geval bij Barings wel gebeurt, kunnen de gevolgen catastrofaal zijn.

Een record fraude lijkt het overigens niet, al worden over dit soort zaken slechts discrete, niet openbare cijfers bijgehouden. ING Bank werd enkele jaren geleden voor een groter bedrag opgelicht, terwijl Slavenburgs Bank in het begin van de jaren tachtig, net na het hoogtepunt in een politie onderzoek naar een groot zwart geld schandaal, ook een interne fraudezaak van tientallen miljoenen guldens beleefde.

De twee voorvallen hielden nauw met elkaar verband, constateerden later functionarissen van de Nederlandsche Bank. Slavenburg verkeerde door het justitie onderzoek in een toestand van toenemende verwarring, waardoor ook de noodzakelijke interne controle lakser was geworden.