Willemstad verzet zich hevig tegen kunsteiland

WILLEMSTAD, 23 JULI. De vlag gaat nog niet uit in Willemstad, maar hij ligt wel gereed. Het oude vestingstadje op de Brabantse oever van het Hollands Diep verzet zich met hand en tand tegen plannen om midden in de rivier, pal tegenover de gemeente, een eiland voor de opslag van zwaar vervuild slib aan te leggen en die strijd is voorlopig met succes bekroond.

De milieuvergunning die de provincie Zuid-Holland voor het kunsteiland verstrekte, is geschorst door E. L. Berg, de voorzitter van de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Dat gebeurde al enkele maanden geleden, maar pas nu is het schorsingsbesluit schriftelijk toegelicht.

“Een baggerdepot in het Hollands Diep”, zo vatte mevrouw A. in 't Veld, wethouder ruimtelijke ordening van Willemstad, de bezwaren samen, “bederft niet alleen het uitzicht, maar schept ook gevaarlijke situaties op een van Europa's drukst bevaren wateren.” Voorzitter Berg blijkt op dezelfde punten bedenkingen te hebben. Hij betwijfelt bijvoorbeeld of de 'visuele hinder' die te verwachten valt, aanvaardbaar is. In elk geval zal het aanzicht van het Hollands Diep ter plaatse “ingrijpend” veranderen.

Ook schrijft hij: “Bij verwezenlijking van het baggerdepot wordt het voor de recreatievaart moeilijker de beroepsvaargeul over te steken, terwijl honderden hectaren zeilwater verloren gaan.” Wethouder In 't Veld sprak eerder van 'onaanvaardbare risico's': “De kans op aanvaringen stijgt naarmate de ruimte kleiner wordt, zeker op dit punt van de rivier, waar beroeps- en pleziervaart elkaar kruisen.”

Ze steekt haar vreugde over de schorsing van de milieuvergunning niet onder stoelen of banken. “We zien dit als een bevestiging dat we niet tegen windmolens vechten.” Maar ze wil evenmin te vroeg juichen: “De bloemen worden pas aan de meet uitgereikt.” Daarbij doelt ze op het feit dat er nog een definitieve uitspraak van de Raad van State moet volgen, nadat andere partijen gelegenheid hebben gekregen zich tegen de schorsing te verweren.

Voornaamste partij is Rijkswaterstaat als opdrachtgever voor de aanleg van het eiland, dat een zogenoemd atol moet worden: een vijftig meter diep gat in de bodem van het Hollands Diep, omringd door een dijk die boven het water uitsteekt. Volgens de plannen wordt het atol ruim twee kilometer lang en ongeveer een kilometer breed. Het moet dienen als bergplaats voor circa veertig miljoen kubieke meter verontreinigd slib, dat komende jaren zal worden opgebaggerd uit Biesbosch, Hollands Diep, Nieuwe Merwede, Amer en Haringvliet, stuk voor stuk wateren die hard aan sanering toe zijn.

De totale kosten van het kunsteiland worden op bijna vierhonderd miljoen gulden geraamd. Om de eerste fase te financieren heeft Rijkswaterstaat tweehonderd miljoen gereserveerd. Vorig jaar verwachtte waterstaat dat het werk eind 1996, begin '97 zou worden aanbesteed, waarna het storten van het slib in de loop van 1998 zou kunnen beginnen. Maar dat alles is door de jongste ontwikkelingen uiterst onzeker geworden.

Voor eventuele vertragingen voelt Willemstad zich allerminst verantwoordelijk, omdat de gemeente al geruime tijd geleden een alternatief baggerdepot heeft aangeboden, dat volgens B en W aanzienlijk veiliger is dan het omstreden atol. Het betreft een buitendijks schorrengebied, dat Midden-Voorland heet en oostelijk van het stadje op eigen territorium ligt. Wethouder In 't Veld: “Ons valt dus geen nimby-gedrag (not in my backyard) te verwijten. We willen elke schijn vermijden dat ze het spul maar bij de buren moeten dumpen.”

Daarom laat ze zich ook niet uit over een voorstel om het eiland Tiengemeten in het Haringvliet gedeeltelijk als stortplaats voor de baggerspecie te gebruiken. Hiervoor ijvert H. van Oord, directeur van een adviesbureau op het gebied van weg- en waterwerken in Moerdijk. Volgens hem valt uitvoering van het plan-Tiengemeten circa honderd miljoen gulden goedkoper uit dan aanleg van een atol in het Hollands Diep. “En dat wordt ondersteund door onderzoek van de Grontmij.” Nu de Raad van State de milieuvergunning voor het atol heeft geschorst, ziet hij nieuwe kansen om zijn idee gerealiseerd te krijgen; hij spreekt zelfs van een 'godsgeschenk'.

Maar of het zover komt, wordt sterk betwijfeld, omdat Tiengemeten, dat nu nog een agrarische functie heeft, volgens de rijksoverheid op den duur moet veranderen in natuurterrein. Minister Jorritsma (Verkeer en Waterstaat) was er zeer duidelijk over in antwoord op schriftelijke vragen uit de Tweede Kamer: Rijkswaterstaat gaat niet in op het voorstel-Van Oord en houdt vast aan zijn plan om de specie op een kunstmatig eiland in het Hollands Diep te storten.

De minister had een financiële berekening laten maken en daaruit bleek, aldus haar antwoord, dat gebruik van Tiengemeten “waarschijnlijk enkele procenten” goedkoper zou zijn. Daarbij was uitgegaan van de huidige waarde van het eiland voor natuurontwikkeling. “Als echter de waardevermindering wegens aanleg en exploitatie van een baggerdepot in rekening wordt gebracht, dan vervalt dit financiële voordeel.”

Het beleid om Tiengemeten op termijn te veranderen in natuur, zou worden voortgezet, beloofde Jorritsma. Volgens de plannen zullen de acht boeren die er wonen, verdwijnen om plaats te maken voor bos en moeras. Het is de bedoeling dat de Vereniging Natuurmonumenten het eiland, nu nog eigendom van de levensverzekering AMEV, in de toekomst gaat beheren.