Nieuwe Duitse rol in M-Oosten

TEL AVIV, 22 JULI. Kan de Duitse diplomatie een bemiddelende rol spelen bij het vinden van een oplossing voor het probleem Zuid-Libanon waar Israel en Hezbollah elkaar al bijna tien jaar naar de keel vliegen?

Deze vraag is gisteren actueel geworden door het succes van de inspanningen van de coördinator van de Duitse veiligheidsdiensten, Bernd Schmidbauer, om Israel en de door Iran gesteunde Libanese moslim-extremistische organisatie Hezbollah te bewegen tot tot het uitwisselen van lijken van gesneuvelde strijders en vrijlating van gevangenen.

Al tijdens de regeerperiode van Shimon Peres, die bij de jongste Israelische verkiezingen ten einde kwam, ondernam de Duitse diplomatie achter de schermen stappen in Teheran, Damascus, Beiroet en Jeruzalem om deze voor het Duitse prestige zo belangrijke slag te slaan. Dat deze doorbraak op humanitair gebied - premier Benjamin Netanyahu onderstreepte gisteren het humanitaire karakter van de uitwisseling - aan het begin van een nieuwe regeerperiode van Likud plaatsheeft is niet ontbloot van politieke betekenis. Tijdens de persconferentie gisteren merkte Netanyahu terloops op dat een wijziging van de politiek van Hezbollah in Zuid-Libanon door Israel met een herziening van zijn politiek kan worden beantwoord. Zo'n koerswijziging van de “ayatollah's” van Hezbollah - Netanyahu doelde op het beëindigen van de aanvallen van Hezbollah tegen en in de door Israel gecontroleerde 'veiligheidszone' in Zuid-Libanon - zou in Jeruzalem zelfs “ten zeerste worden gewaardeerd”.

Natuurlijk zal de succesvolle Duitse bemiddelaar, wiens moed in de Israelische pers wordt geprezen, zijn pogingen voortzetten om helderheid te verschaffen over het lot van nog vier Israelische soldaten die in Libanon zijn verdwenen. Bondskanselier Helmut Kohl liet echter in een zorgvuldige opgestelde verklaring in Bonn gisteren doorschemeren dat Duitsland ook een bijdrage zou kunnen leveren om Zuid-Libanon tot rust te brengen en dat was ook de boodschap van Schmidbauer zelf. Zou Duitsland, dat in Teheran wel een diplomatieke voet tussen de deur heeft gehouden, met medewerking van Syrië een akkoord kunnen voorbereiden waarbij Israel Zuid-Libanon ontruimt en Syrië zich verplicht Hezbollah op te dragen de strijd te beëindigen? Zou dat de “vertrouwenwekkende” Syrische maatregel kunnen zijn waarop de minister van Buitenlandse Zaken, David Levy, doelde een vraaggesprek op televisie over de verhouding tussen Syrië en Israel?

In de tijd gemeten zou zo'n stap van Syrië ook de deur kunnen openen voor een vruchtbare hervatting van de Israelisch-Syrische vredesdialoog. Met zoveel diplomatieke activiteiten in het Midden-Oosten in de vierhoek Jeruzalem, Kairo, Amman en Damascus lijkt het voor de hand te liggen dat de regering-Netanyahu door de Arabische wereld aan de tand wordt gevoeld over haar Syrische politiek. De Egyptische president, Hosni Mubarak, heeft dat zeker gedaan tijdens zijn lange gesprek in Kairo onder vier ogen met Netanyahu en als zijn optimisme daarna niet geveinsd maar echt was, gaat het niet alleen om het Israelisch-Palestijnse spoor maar ook over de verhouding tussen Israel en Syrië.

Duitsland heeft gisteren in ieder geval bewezen het vertrouwen van de belangrijkste partijen te genieten om na het Libanese 'voorspel' de weg naar een mogelijke Israelisch-Syrische toenadering vrij te maken. Vorig jaar al maakte de Israelische pers melding van geruchten dat Duitse troepen een vredesrol op de Golan-hoogvlakte zouden kunnen spelen als Jeruzalem en Damascus tot een akkoord komen.

De geslaagde Duitse bemiddelingspoging van gisteren tussen Israel en Hezbollah is een indicatie voor de grotere rol die de grootste Europese economische mogendheid, na lange afwezigheid, weer in het Midden-Oosten kan spelen. Misschien heeft de rol van Bonn in de geslaagde uitwisseling van gisteren ook wel de betekenis van een “humanitaire Wiedergutmachung” jegens het joodse volk maar de belangrijkste drijfveer lijkt toch meer van politiek-diplomatieke aard te zijn. De door de Verenigde Staten zo betreurde Duitse 'kritische dialoog' met Iran duidt erop dat Bonn een onafhankelijke koers in het Midden-Oosten wil inslaan, die in het ideale geval ondersteund wordt door de Europese partners van Bonn.

De 'Amerikaanse' Israelische premier Netanyahu leverde gisteren geen rechtstreekse kritiek op deze Duitse politiek maar maakte het wel duidelijk dat, behalve als het gaat om humanitaire zaken, hij volledig aan de kant van Washington staat met betrekking tot afwijzing van Duitse handelsbetrekkingen met Iran. Met de de Duitse bemiddeling is een nieuwe diplomatieke component aan het Israelisch-Arabisch geschil toegevoegd.