Hebzucht blijft heilig in wereld van bank en beurs

AMSTERDAM, 22 JULI. ING had de vrede met Deutsche Bank op de transfermarkt van financiële toppers nog niet getekend of de Nederlandse bank en verzekeraar nam vorige week zelf twee topanalisten van de Britse bank NatWest over.

Zij moeten mede de plaatsen opvullen die bij ING Barings vielen toen enkele tientallen financiële analisten, handelaren en ondersteunende staffers werden weggekocht door Deutsche Morgan Grenfell, de zakenbank dochter van Deutsche Bank die formidabele expansieplannen heeft.

Nergens wordt zo goed betaald als in de geldwereld, maar nergens lijkt de ambitie ook groter om nog meer te verdienen. De geest van de jaren tachtig, een tijdperk van ongebreidelde groei op de financiële markten, is weer uit de fles. “Greed is good” zei Ivan Boesky, een meester speculant op Wall Street, een paar jaar voordat hij achter de tralies verdween wegens beursfraude.

Niet dat elke bankmedewerker koninklijk gehonoreerd wordt. Het zijn met name de zakenbanken, die leven van de beurshandel, van de uitgifte van effecten voor overheden en bedrijven en van financieel advies bij fusies en overnames, die diep in de buidel tasten. Kennis en contacten in deze (lucratieve) zaken is schaars, zo is de redenering, en moet beloond worden. Het zijn niet alleen de salarissen die de aandacht trekken, maar ook de bonussen die worden toegezegd als toeslag op het salaris. Een bonus was ooit een prikkel om werknemers tot extra prestaties te stimuleren, maar lijkt inmiddels een vast onderdeel van de koopkrachtplaatjes in de financiële wereld geworden. De bonussen zijn doorgaans gekoppeld aan de winst die een handelaar maakt, of de omzet die een team van experts binnen brengt.

Deutsche Bank zou de “overlopers” van ING nu ook hoge en bij voorbaat gegarandeerde bonussen betalen, zo is het verhaal in de markt. Het zou om bedragen gaan tussen 600.000 en een miljoen dollar. De “overlopers” klagen over de krenterige Hollandse calvinisten. Ondank is 's werelds loon, denken zij bij ING. De financiële groep betaalde vorig een pond voor het failliete Barings en trok de knip om de medewerkers samen voor 90 miljoen pond (230 miljoen gulden) bonussen uit te betalen, ook al was er feitelijk geen penny winst gemaakt.

Liberaal als de meeste bankiers zijn, zouden zij de laatste moeten zijn die problemen hebben met salarissen die op de vrije markt tot stand komen. Op de financiële markten heeft alles zijn prijs, van hele bedrijven tot cruciale grondstoffen als olie en graan. Maar topbestuurders van commerciële banken en toezichthouders op de sector schrikken zich een hoedje als de geneugten van de vrije markt ook op bonussen en salarissen van hun personeel worden toegepast.

“De traditionele koppeling tussen de winstgevendheid van een bank en de betaling van medewerkers wordt zo langzamerhand verbroken”, klaagde directievoorzitter A. Buxton van Barclays Bank, een van grootste Britse banken, onlangs.

De vrijmaking van de financiële markten in de loop van de jaren tachtig op de golven van de liberale Reagan-Thatcher politiek heeft een explosie veroorzaakt van het zakenvolume van de internationale banken en de effectenhuizen. De omzetgroei zorgde voor nieuwe, hoogwaardige werkgelegenheid bij de bedrijven zelf, in activiteiten als fusies en overnames, vermogensbeheer en handel op financiële markten. De financiële revolutie schiep daarnaast nieuwe banen bij allerlei toeleveringsbedrijven, van automatiseringsbedrijven en advocaten tot taxi's en catering.

Dat is de positieve kant van de groei, de negatieve kant valt samen te vatten in een woord: hebzucht. De zakenbanken betalen hun personeel zo goed, dat de aandeelhouders van de financiële instellingen zo langzamerhand nog maar een vraag stellen: what's in it for me? Steeds luider klinkt de kritiek uit eigen kring op de hoge salarissen en de nog hogere bonussen.

Individuele medewerkers weglokken is vervelend, maar als de concurrentie complete teams “stroopt” ervaren banken dat als vernederend: kennis, ervaring en relaties met klanten zijn opeens non-existent. Een bank staat in haar hemd en dat strookt niet met het gepolijste imago dat zakenbanken willen uitstralen.

Hebben de financiers nu zelf het licht gezien, zoals Buxton van Barclays aangeeft, en gaan de City en Wall Street op de kleintjes letten? Of spelen ook andere belangen een rol? Tot nu toe waren financiële instellingen vrijwel afgeschermd van de pressie die ontevreden aandeelhouders uitoefenen op Angelsaksische en (steeds vaker ook op Europese bedrijven) als de resultaten bij het bedrijf hen niet zinnen.

Als het om hun eigen beroepsgroep gaat, zijn grote beleggers veel minder uitgesproken. De vermogensbeheerders die de pensioengelden van werknemers en bedrijven beleggen zijn zelf vaak in dienst van dochters van grote banken. Zij zijn, zo lijkt het, minder snel geneigd hun eigen broodheren het vuur na aan de schenen te leggen. Klaagzangen van vermogensbeheerders over hoge beloningen van managers in verschillende grote Britse bedrijven kwamen in een ander daglicht te staan toen bleek dat de fund managers zelf ook niet in de categorie Jan Modaal vielen. Naarmate steeds duidelijk wordt dat de beloningen in de City, het Britse financiële centrum, in de top en de subtop aanzienlijk hoger liggen dan de salarissen van het gekritiseerde bedrijfsleven, zal de roep toenemen om meer discipline in eigen kring.

De druk om meer soberheid te betrachten wordt nog versterkt door de steeds luidere aanmaningen van toezichthoudende centrale banken, dat commerciële banken de bonussen van handelaren en analisten niet aan individuele prestaties moeten koppelen, maar ook aan de inzet van een hele afdeling of een team. Zij vrezen dat handelaren hoge bonussen alleen maar kunnen rechtvaardigen door hoge risico's te nemen. Hoe hoger het risico, hoe hoger het rendement, of, als het fout gaat, hoe hoger de strop.

Ergens is ook bij de toezichthouders de indruk blijven hangen dat de topmanagers van de zakenbank Barings zo laks waren in hun controle op de eenzame handelaar Nick Leeson omdat zijn transacties zulke formidabele winsten opleverden. En daardoor spekte hij ook hun bonussen.