Vriendelijke reus

Toen Vladimir Kramnik zestien jaar was, vond Kasparov hem niet minder sterk dan hijzelf op die leeftijd was geweest. “Ik glimlachte om Judit Polgar, ik kon alleen maar lachen om Kamsky. Maar Kramnik is een echte schaker.“ Nu is Kramnik 21 jaar en iedere keer als ik zijn leeftijd naga ben ik verbaasd hoe jong hij nog is, na alle successen die hij de afgelopen jaren behaald heeft.

In 1992 speelde hij op voorspraak van Kasparov in de olympiade van Manila in het Russische team van supergrootmeesters. Zelf was hij nog slechts een Fide-meester. Hij scoorde 8,5 uit 9. Het volgende jaar liet hij in Linares zien dat hij tegen de beste schakers ter wereld kon spelen. Hij leek een toonbeeld van kracht, een boom van een kerel, zwaar rokend en drinkend, maar hij klaagde opvallend vaak over zijn gezondheid. Toen hij op achttienjarige leeftijd een keer een minder geslaagd toernooi had gehad, weet hij het aan zijn leeftijd. “Twee jaar geleden had ik meer energie“, zei hij. Als die jongen nog eens gezond wordt, kunnen we wat beleven, dacht ik.

We horen de laatste tijd geen klachten meer. Alleen nog wel eens dat hij zich verveelt als zijn tegenstander lang nadenkt. In 1995 won hij de supertoernooien van Dortmund (alleen), Horgen (met Ivantsjoek) en Belgrado (met Gelfand). Dit jaar won hij samen met Topalov het toernooi in Dos Hermanas, dat het sterkste toernooi uit de schaakgeschiedenis werd genoemd. Eind vorige week won hij ook het toernooi in Dortmund, samen met Anand. Rekenaars gingen meteen aan het werk om te zien of hij misschien Kasparov op de wereldranglijst had ingehaald, maar hemzelf interesseert dat niet erg.

Toen hij in het begin van dit jaar inderdaad eerste op die ranglijst stond, met evenveel punten als Kasparov, maar door een formaliteit bovenaan gezet, was hij naar eigen zeggen een kwartier lang blij geweest. Hij hoorde het terwijl hij naar het nieuwsjournaal van de televisie keek. “Wie in Rusland naar het nieuws kijkt, kan niet langer dan een kwartier blij zijn“, zei hij later.

De Vriendelijke Reus wordt hij wel genoemd. Nooit is vernomen dat Kramnik met iemand in de schaakwereld ruzie heeft gehad. De analyses die hij publiceert zijn van voorbeeldige objectiviteit en het komt niet bij hem op om aan te tonen dat hij tijdens de partij dingen heeft gezien die hem in werkelijkheid pas later zijn ingevallen, zoals sommige schakers nog wel eens willen doen.

Het was heel verrassend dat hij in de wedstrijden voor het wereldkampioenschap zo makkelijk werd uitgeschakeld. Bij de FIDE door Gelfand en bij de PCA door Kamsky met een monsterscore van 4,5-1,5. Kramnik beseft misschien zelf niet hoe sterk hij is, zei Jan Timman toen. Dat lijkt nu veranderd. Hij spreekt niet graag over zijn aspiraties om wereldkampioen te worden, maar het is duidelijk dat hij met de mogelijkheid ter dege rekening houdt. Als er tenminste ooit nog eens een normaal wereldkampioenschap komt. Aan het toernooi dat Iljoemzjinov om het wereldkampioenschap wil laten houden zal hij meedoen, maar hij heeft al gezegd dat hij zichzelf beslist niet als wereldkampioen zal beschouwen als hij het zou winnen.

Het was in Dortmund een spannende wedloop tussen Kramnik en Anand. Anand stond van het begin af bovenaan, halverwege de wedstrijd kwam Kramnik langszij en zo bleef het tot het eind; 7 uit 9 hadden ze allebei, vijf overwinningen, geen nederlagen. De rest van het veld eindigde zo: 3. Gelfand, 6 punten. 4/5. Adams en Judit Polgar, 4,5. 6/7. Sjirov en Topalov, 4. 8. Hübner 3,5. 9. Lobron 2,5. 10. Leko 2. Een teleurstelling voor Topalov, die dit jaar in Amsterdam en Dos Hermanas zo prachtig speelde. Judit Polgar werd, alsof ze nog een kind is, zeer geloofd voor haar prestatie, maar in feite deed ze wat er van haar verwacht kon worden. Leko moest nog wennen aan een nieuwe, scherpere stijl.

Wit Topalov-zwart Kramnik, laatste ronde.

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Pg1-f3 Pg8-f6 4. Pb1-c3 e7-e6 5. Lc1-g5 d5xc4 6. e2-e4 b7-b5 7. e4-e5 h7-h6 8. Lg5-h4 g7-g5 9. Pf3xg5 h6xg5 10. Lh4xg5 Pb8-d7 Het Botwinniksysteem is een lievelingsvariant van Kramnik. 11. e5xf6 Lc8-b7 12. g2-g3 c6-c5 13. d4-d5 Dd8-b6 14. Lc1-g2 0-0-0 15. 0-0 b5-b4 16. Ta1-b1 De andere belangrijke zet is 16. Pa4, waarmee Ivantsjoek in het laatste Hoogovenstoernooi een schitterende overwinning op Sjirov behaalde. Menigeen zou graag gezien hebben wat Kramnik daar op voorbereid had, maar wat Topalov doet geldt ook als een scherpe aanslag op het zwarte systeem. 16...Db6-a6 17. d5xe6 Lb7xg2 18. e6-e7 Lg2xf1 19. Dd1-d5

In Kramnik-Sjirov, rapidpartij Monaco 1996, kwam wit in het voordeel met 19. Kxf1 Dc6 20. exd8D+ Kxd8 20. Pd5 Txh2 22. Kg1 Th8 23. Lf4, maar een paar maanden later liet Kramnik zelf zien hoe het wel moest met zwart. Kamsky-Kramnik, Dos Hermanas 1996: 19...Lxe7 20. f6xe7 Tdg8 21. Pe4 Dc6 22. Pd6+ Kb8 23. Lf4 Txh2 24. Ke2 Ka8 en het werd remise. Met de diagramstelling is ook al veel ervaring opgedaan.

19...Lf8xe7 Zo speelde Kramnik ook tegen Kasparov in het rapidtoernooi New York 1994. Later werd een paar keer 19...Lh6 geprobeerd, maar na 20. Lxh6 Ld3 kwam wit in Beljavski-Sjirov, Ljubljana 1995, met 21. Pe4 in het voordeel. 20. f6xe7 Lf1-d3 De eerste nieuwe zet. Tegen Kasparov deed hij 20...Tdg8, maar wit kwam beter te staan, al werd de partij remise. 21. Pc3-e4 Ld3xb1 22. Pe4-d6+ Kc8-c7 23. Lg5-f4 Kc7-b6 24. Pd6xc4+ Kb6-b5 25. Pc4-d6+ Kb5-b6 26. e7xd8L+ Meestal wordt het als kinderachtige koketterie beschouwd om een loper te halen als promotie tot dame even goed is, maar Topalov had waarschijnlijk geen nieuwe dame bij de hand. 26...Th8xd8 27. Pd6-c4+ Kb6-b5 28. Pc4-d6+ Kb5-b6 29. Pd6-c4+ Kb6-b5 Remise. Ik denk dat Kramnik de hele partij al in de studeerkamer op het bord had gehad.

Wit Hübner-zwart Kramnik

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 Pb8-c6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. Dd1-d2 a7-a6 8. 0-0-0 h7-h6 9. Lg5-e3 Lf8-e7 10. f2-f4 Pc6xd4 11. Le3xd4 b7-b5 12. Lf1-d3 b5-b4 13. Pc3-e2 Dd8-a5 14. Kc1-b1 e6-e5 15. Ld4-e3 0-0 16. Th1-e1 Ta8-b8 17. Pe2-c1 Tf8-d8 18. Le3-a7 Tb8-b7 19. La7-g1 Lc8-g4 20. Pc1-b3 Da5-a4 21. Td1-c1 e5xf4 22. Dd2xf4 Lg4-e6 23. Lg1-d4

23...Tb7-b5 24. Df4-d2 Pf6-g4 25. c2-c4 b4xc3 26. b2xc3 Tb5xb3+ 27. a2xb3 Le6xb3 Wit gaf op.

    • Hans Ree