Hoe groot is een gouden handdruk?

De eindkapitalen van gouden handdrukken, ondergebracht bij verzekeraars, kunnen per maatschappij enorm uiteen lopen. De grafiek geeft voor vier combinaties van beginleeftijd en geinvesteerd bedrag aan welke kapitalen verzekeraars op iemands zestigste levensjaar garanderen.

Voor een dertigjarige werknemer (looptijd verzekering 30 jaar), met een gouden handdruk van een kwart miljoen, kan het rendement soms een factor twee verschillen. De gegevens zijn een momentopname van maart/april 1996.

Het kan iedere werknemer gebeuren: een reorganisatie op de zaak degradeert hem onverwacht van een reeds jaren gewaardeerd werknemer tot 'boventallig' buitenstaander. Zo'n boodschap kan hard aankomen. Hoewel? Een afscheidscadeau in de vorm van een forse som geld, een gouden handdruk, kan veel leed verzachten. Zeer genereus in dit opzicht gedroeg zich begin dit jaar werkgever Shell. Honderden medewerkers die het concern vrijwillig of gedwongen verlieten, kregen gemiddeld een half miljoen gulden mee. Zo'n cadeautje is heel aardig, maar stelt de ontvanger ook voor een ingewikkelde vraag. Want wat doe je met dat bedrag? “Je kunt een scenario maken waarin je het geld verdeelt over je leven”, zegt ex-Shell-werknemer Henk Pestman (34), die samen met vele collega's zijn onderzoeksbaan vrijwillig verruilde voor geld. Toen hij koos voor de gouden handdruk wilde hij er ook alles van weten. Driehonderd uur informatievergaring, duizenden autokilometers en talloze telefoongesprekken met verzekeringsmaatschappijen maakten hem binnen vier weken tot onafhankelijk deskundige. Zijn bevindingen bracht hij voor belangstellenden bijeen in zijn rapport 'Een gouden handdruk onderbrengen'.

De simpelste besteding van een schadeloosstelling is over de uitkering 45 procent belasting afdragen, de rest incasseren en naar eigen inzicht besteden. Niet iedereen vindt dat (fiscaal) verstandig. Een grote groep ex-Shell-werknemers gebruikte het gouden geld liever om eventuele toekomstige inkomenstekorten aan te vullen. Voor de gewone werknemer, die geen pensioen-BV wil of kan beheren, is de aankoop van een lijfrenteverzekering daartoe een voor de hand liggende oplossing. De gouden handdruk gaat dan, zonder aftrek van belasting, als koopsom naar een verzekeraar, die vanaf een afgesproken datum belastbare uitkeringen doet. Pestman: “Je kunt ook een deel, bijvoorbeeld een derde, met de fiscus afrekenen om nu leuke dingen van te doen. De rest laat je als lijfrente vrijkomen als je achter in de vijftig bent, zodat je eerder met pensioen kunt.”

Iemand die een lijfrente wil kopen, moet vooraf enkele basiskeuzes maken, vindt Pestman. Wil hij een direct ingaande of een uitgestelde lijfrente? “Een vijftigplusser die thuis gaat zitten, wil meteen een uitkering tot z'n pensioen. Maar iemand die als consultant gaat bijverdienen, kan besluiten de lijfrentes pas na z'n 65ste te laten uitbetalen en het geïnvesteerde bedrag ondertussen te laten groeien.” Een tweede belangrijk onderscheid is de keuze tussen een belegging in risicoloos of risicodragend kapitaal, ofwel aandelen. Pestman: “Dat laatste noem ik gokken. Je zal maar door een beurskrach vlak voor uitkering de helft van je kapitaal kwijtraken. Als de lijfrente je primaire inkomstenbron is, heb je dan een probleem.” Tenslotte moet een verzekeringnemer beslissen of hij z'n partner wil meeverzekeren. De daarvoor te betalen premie maakt de lijfrentes lager, maar bij overlijden gaat de uitkering (deels) over op de overblijvende partner.

Wie de basiskeuzes heeft gemaakt, kan offertes van verzekeraars gaan vergelijken. Pestman deed dat, behalve voor zichzelf, ook voor een paar honderd Shell-collega's. Totaal winkelde hij met een slordige honderd miljoen gulden op zak, te besteden aan direct ingaande en uitgestelde lijfrentes met gegarandeerde opbrengsten. Voor verschillende leeftijdsgroepen en koopsommen vergeleek hij de aanbiedingen. Gegarandeerde eindkapitalen konden tot zijn verbijstering voor een dertigjarig contract soms met een factor twee verschillen. “Dat komt doordat sommige maatschappijen hun rente-aanbieding maar hooguit vijftien jaar garanderen. Daarna vallen ze terug op de wettelijke rente van vier procent.” De aangeboden rente is overigens absoluut geen betrouwbare vergelijkingsmaatstaf, waarschuwt hij. “Er zit een hefboom tussen rente en kosten. Ik kan best een rente van tien procent garanderen, maar dan haal ik wel eerst een ton kosten van je geïnvesteerde kapitaal af. Om offertes te vergelijken moet je, uitgaande van beginbedrag, eindbedrag en looptijd, de effectieve rente uitrekenen.”

Naast rente moet flexibiliteit een rol spelen bij keuze, vindt Pestman. “Bij de ene maatschappij kun je het kapitaal halverwege de periode zondermeer omzetten in een direct ingaande lijfrente, terwijl een ander daarvoor hoge boetes oplegt.” Ook enige aandacht voor de kleine lettertjes kan cruciaal zijn. Pestman: “Er zijn maatschappijen die bepalen dat ze pas twee maanden na storting van het kapitaal gaan uitkeren. Over die periode snoepen zíj de rente van de hele koopsom. Als je dat bedrag uitsmeert over de uitkeringsperiode kan blijken dat het aanbod nogal onvoordelig uitpakt.” Het komt ook voor dat de verzekeraar bepaalt dat de laatste maanduitkering vervalt, 'want dan begint uw pensioen'. Pestman: “Als je alle termijnen optelt, blijkt ineens dat er twee ontbreken.” Het gemiste bedrag uitsmeren over de uitbetaalde termijnen kan een flamboyant aanbod ontmaskeren als slechts middelmatig.

De werknemer die z'n afkoopsom verstandig wil besteden, ontkomt volgens de ex-Shell-werknemer niet aan grondig onderzoek. “In korte tijd moet je bij veel maatschappijen offertes aanvragen en ze vervolgens met elkaar confronteren”, adviseert hij. “Dat is veel werk, maar de investering in uren en telefoonkosten verdien je later zeker terug.” Zelf vond Pestman overigens inmiddels weer een nieuwe baan. Zijn gouden handdruk kan hij helemaal gebruiken om leuke dingen mee te doen.

Het rapport 'Een gouden handdruk onderbrengen' is telefonisch bij de heer Pestman te bestellen: (035) 6 83 54 64.

    • Erica Verdegaal