Netanyahu hergeeft Egypte oude status

De Egyptische en Israelische journalisten in Kairo waren verbijsterd. Zij hadden verwacht dat het eerste bezoek van Israels premier Netanyahu sinds zijn ambtsaanvaarding aan een Arabisch leider een gigantisch fiasco zou worden. Die verwachting werd gisterochtend versterkt, toen de Egyptische kranten - zowel van de oppositie als van de regering - de gast uit Israel als het grootste stuk drek uit de geschiedenis behandelden.

Maar na een gesprek van bijna twee uur, waaraan geen minister of adviseur mocht deelnemen, liet president Hosni Mubarak zich optimistisch uit over Netanyahu's bedoelingen en over de mogelijkheden van het Arabisch-Israelische vredesproces. Op de gemeenschappelijke persconferentie zei Mubarak dat hij thans “een helder beeld” heeft over de ideeën van Netanyahu. Hij denkt nu dat ook de nieuwe Israelische regering naar vrede streeft. Daarom koestert Mubarak “veel hoop” over de voortgang van het vredesproces. Wat Netanyahu vorige week in de VS had gezegd, had hem (Mubarak) weliswaar “zeer ongerust” gemaakt. Maar nu zei de president “tevreden” te zijn, omdat hij bij zijn gast “een zekere gematigdheid heeft waargenomen, wat de atmosfeer heeft opgeklaard.”

Hoewel niemand exact weet wat de twee leiders elkaar tijdens hun onderonsje beloofden, bleek uit een zuinig tussenzinnetje van Mubarak dat de Israelische premier hem concreet niet zo erg veel heeft toegezegd. “Hij (Netanyahu) is bereid om hier en daar te onderhandelen. Dat gaf enige vorm van ontspanning”. Maar om redenen die vooralsnog niemand geheel duidelijk zijn, heeft Mubarak besloten zich daarmee tevreden te stellen. Voorlopig althans.

Vorige week toonde hij zich tijdens een ééndaags bezoek aan Turkije al een stuk gematigder dan voorheen. Het in februari gesloten Turks-Israelische verdrag van militaire samenwerking, dat in Egypte en Syrië tot grote woede en ontsteltenis had geleid, bleek opeens buitengewoon onschuldig te zijn. De overeenkomst was volgens Mubarak “tegen niemand gericht, zij is alleen voor trainingsdoeleinden. Geen land zou daarover verontrust moeten zijn of het als een dreiging moeten beschouwen”, zo verklaarde hij in Ankara.

Die uitlatingen werden toen gezien als het resultaat van zware, doch discrete Amerikaanse druk. In Washington was zowel bij de regering als in het Congres de irritatie over Mubaraks Pan-Arabische optreden voor, tijdens en na de recente Arabische topconferentie tot ongewone hoogte gestegen. De Egyptische 'waarschuwingen' aan het adres van de VS en Israel, als gevolg van deze politieke verschuiving, dreigden tot represailles te leiden. De pro-Israel-lobby in het Congres maakte zich op om de Amerikaanse militaire hulp aan Egypte af te kappen. Dat wilde de altijd zeer voorzichtig opererende Mubarak toch liever niet riskeren, aldus goed ingelichte Egyptische bronnen.

Wat Netanyahu gisteren publiekelijk in Kairo toezegde, was al bekend en had op Mubaraks adviseurs totaal geen indruk gemaakt. De Israelische premier zal de afsluiting van de Palestijnse gebieden een beetje versoepelen door opnieuw 10.000 Palestijnse gastarbeiders in Israel toe te laten. En de Israelische minister van buitenlandse zaken, David Levy, zal volgende week contact opnemen met de Palestijnse leider Yasser Arafat. “Daarmee wordt een begin gemaakt van het formaliseren van onze betrekkingen”, aldus Netanyahu.

Ten bewijze dat de lucht wat is opgeklaard, kregen de journalisten van de Egyptische regeringsmedia opdracht hun aanvallen op Netanyahu met ingang van vandaag af te breken. De afgelopen dagen mochten zij naar hartelust hun gram uitleven op Meneer Stinkende Lucht, zoals Netanyahu in Egypte en Syrië nu algemeen wordt genoemd, naar het voorbeeld van één van de Egyptische oppositiekranten. De eerste helft van Netanyahu's naam - Neten - is immers in het Arabisch 'stinkende lucht'.

Zelfs de Egyptische minister van buitenlandse zaken, Amr Moussa, die de afgelopen twee jaar het voortouw nam in een grootscheeps politiek offensief tegen het Israel van premier Rabin en diens opvolger Peres, hield zich nu in. De gesprekken waren volgens Amr Moussa “een stap vooruit”. Hij voegde er zonder veel enthousiasme aan toe: “We kennen de situatie nu een beetje beter.”

Het is mogelijk dat Netanyahu zijn Egyptische gastheer een belangrijker rol dan tot dusverre in het vredesproces heeft beloofd. Hoe belangrijk Netanyahu die vrede vindt, toonde hij aan door een krans te leggen bij het Graf van de Onbekende Soldaat (die in de oorlogen tegen Israel is gevallen) en bij het graf van Mubaraks voorganger, president Sadat, die als eerste Arabische leider vrede met Israel had gesloten. Het was opvallend hoeveel eer Netanyahu Mubarak toekende, zonder ook maar iets te zeggen over de stroom van scheldwoorden en beledigingen die de Egyptische media, mede op gezag van hun regering, over hem hadden uitgestort. Egypte is, zo verklaarde Netanyahu, “de spil van het vredesproces”.

Dat is precies wat men in Kairo wil horen en de afgelopen twee jaar node heeft gemist. Nadat Israel in september 1993 zijn eerste akkoord had gesloten met de PLO, maar vooral sinds het - geheel buiten Kairo om - een jaar later een vredesverdrag met Jordanië tekende, dat ook nog eens gevolgd werd door een 'warme vrede', voelden de Egyptenaren zich steeds meer aan de kant geschoven door zowel de VS als Israel. Jarenlang waren zij opgetreden als bemiddelaar tussen Israel en zijn Arabische buren - en hadden daarmee getoond van welk onschatbaar belang Egypte in en voor het hele Midden-Oosten is. En nu bleek dat niemand daar nog erg veel behoefte aan had.

Nòg ernstiger was dat het 'nieuwe Midden-Oosten' dat Israels premier Peres met zoveel overtuigingskracht placht te propageren, voor het Westen zo aantrekkelijk leek. Maar voor de Egyptenaren was het helemaal niet zo nieuw en zeker niet begerenswaardig. Het was voor hen juist een continuering van oude, koloniale machtsverhoudingen, waarbij het door de VS gesteunde Israel aan het langste eind zou trekken omdat het militair en economisch het sterkste land in de regio is.

Voor de Egyptenaren was dan ook het concept van Peres een Midden-Oosten dat onder Israels alleenheerschappij dreigt te vallen. Vandaar dat de publiek geuite verontrusting in Egypte over de komst van Netanyahu als de nieuwe Israelische premier in werkelijkheid aanzienlijk verzacht werd door het besef dat deze zeer waarschijnlijk minder goede relaties zou hebben met andere Arabische staten èn met Washington. Daardoor kreeg Egypte - zo bleek de afgelopen maanden - betere politieke kaarten in handen. Het werd opeens weer de spil van de Arabische wereld.

Als Netanyahu die functie thans heeft versterkt door Egypte aan te bieden om weer als makelaar op te treden in het vredesproces, heeft president Mubarak alle reden tot tevredenheid.

    • Michael Stein