Kwaliteit

Hoe help je in Nederland een literair tijdschrift om zeep? Door te zeggen dat de kwaliteit te kort schiet.

Na een aantal klachten over de geheimzinnigdoenerij rondom het Rapport Literaire Tijdschriften heeft het Literair Produktiefonds vorige week besloten het geheime gedeelte van dit rapport alsnog te publiceren. Aanvankelijk vond het fonds dit gedeelte 'een zaak tussen subsidievrager en subsidiegever', maar onder dreiging van een procedure volgens de Wet Openbaarheid Bestuur, is men overstag gegaan.

Het rapport is adembenemende lectuur. Wisten we zes weken geleden alleen nog welke bladen de komende drie jaar subsidie krijgen, en hoeveel, sinds kort weten we ook waarom. Nu ja, waarom... Uit het geheime aanhangsel blijkt dat commissie die zich met de beoordeling van de tijdschriften heeft bezig gehouden, zich dit keer buitengewoon makkelijk van haar taak heeft gekweten. De motivering van de voor de tijdschriften zeer ingrijpende vonnissen bestaat meestal uit niet meer dan enkele zinnen, waarbij vooral met het op zichzelf nietszeggende begrip 'kwaliteit' wordt geschermd.

Kwaliteit, zo meldt het rapport in de inleiding, heeft bij de beoordeling voorop gestaan. En daar gaat ie dan: De Gids die opvalt door de 'kwaliteit' van de bijdragen krijgt de komende tijd weer veel subsidie. De 'kwaliteit' van Hollands Maandblad is sinds het aantreden van de nieuwe redactie niet toegenomen, zodat het zijn subsidie kwijtraakt. Maatstaf heeft zo'n 'matige' kwaliteit dat ook haar subsidie wordt stopgezet. Bij Literatuur en Lust & Gratie is de kwaliteit 'niet uitzonderlijk' zodat ze het moeten doen met een lage subsidie. Optima heeft 'minder kwaliteit' dan vroeger en krijgt dus minder. Het Nijmeegse Parmentier heeft 'geen goede kwaliteit' en raakt zijn subsidie kwijt. Maar Raster heeft 'hoge kwaliteit', net als Tirade, hoewel de 'kwaliteit' van het proza hier 'iets minder' is geworden.

Daar kunnen de bladen het mee doen. Nauwelijks een toelichting waar de hoge of lage kwaliteit uit blijkt. Wanneer er al concretere opmerkingen worden gemaakt, gaan die over de grootte van de letter of de redactionele leiding. Maar aanwijzen waar die kwaliteit uit bestaat en hoe die verbeterd kan worden, ho maar. Laat staan dat het rapport een aanzet geeft tot een tijdschriftenbeleid. Kwaliteit heb je in de ogen van het fonds, of je hebt het niet.

Hoe prijzenswaardig het ook is dat het Fonds nu eindelijk zijn motivering voor de subsidies heeft willen prijsgeven, en hoe mooi het ook is dat er een hiërarchie tussen de verschillende tijdschriften wordt aangebracht, de indruk die het Rapport Literaire Tijdschriften wekt, is die van een veroordeling zonder proces. Enkele heren hebben hun duim omhoog of omlaag laten wijzen, de secretaris heeft het stempel Kwaliteit te voorschijn gehaald, en de uitgever mag het beulswerk opknappen.