De Benedetti opereert wat meer in de schaduw

ROME, 19 JULI. De baas van het Italiaanse computer- en telecommunicatiebedrijf Olivetti, Carlo De Benedetti, is tot de conclusie gekomen dat het beter is als hij zich wat minder bemoeit met de dagelijkse gang van zaken van het bedrijf. De Benedetti bestrijdt dat dit hem is ingefluisterd door andere machtige aandeelhouders, zoals de handelsbank Mediobanca.

“In de huidige fase van het bedrijf is het noodzakelijk dat ik mij concentreer op de strategische dimensie van de groep,” zei De Benedetti tegen zijn eigen krant, de linkse Repubblica. Hij heeft eerder deze maand zijn functie als chief executive officer neergelegd, al blijft hij wel president van Olivetti. Volgens een officiële verklaring wordt hij verantwoordelijk voor “strategieën en allianties van de groep, een activiteit die een volledige inzet vraagt” gezien de razendsnelle ontwikkelingen in de informatica en telecommunicatiesector.

Deze stap terug van De Benedetti is onderdeel van een ingrijpende verandering aan de top, waarmee Olivetti een duidelijke strategie wil uitstippelen op het gebied van de telecommunicatie. Maar volgens de vakbonden is er meer aan de hand. Zij vrezen dat Olivetti afstand aan het nemen is van de noodlijdende computersector, wat zou leiden tot forse ontslagen.

Met zijn gebruikelijke verve vertelt De Benedetti dat Olivetti nu aan zijn derde leven begint. Toen hij het bedrijf kocht, in 1978, was Olivetti een slecht lopende fabrikant van kantoormachines. Hij voerde een succesvolle transformatie door en maakte er een belangrijke producent van computers van. De overgang naar de telecommunicatie is in 1993 begonnen maar heeft vorig jaar echt gestalte gekregen. Het door Olivetti gecontroleerde consortium Omnitel is de tweede aanbieder van draadloze telefonie, naast het staatsbedrijf Telecom. Een flinke shot vers kapitaal heeft Omnitel kracht gegeven. Onder regio van Mediobanca heeft Olivetti eind vorig jaar een kolossale kapitaalsinjectie gekregen van 2,2 biljoen lire, ongeveer 2,4 miljard gulden.

Het is nog onduidelijk wat De Benedetti gaat doen nu hij de dagelijkse leiding heeft overgedragen. Hoewel zijn charisma eind vorig jaar veel weifelende beleggers over de streep heeft gehaald, wordt al langer gefluisterd dat De Benedetti zijn interesse voor het dagelijkse werk bij Olivetti kwijt is. Zijn scherpte als manager zou zijn gedaald. Dit beeld wordt gevoed door het merkbare plezier waarmee De Benedetti deelneemt aan brede debatten op het allerhoogste niveau over de Europese eenwording, de verhouding tussen Europa, de VS en Japen, de internationale handelsontwikkelingen. Nu hij 61 jaar is, ligt de grote kracht van De Benedetti voornamelijk in het uitstippelen van de grote lijnen.

Tot zijn stap terug deelde De Benedetti de uitvoerende macht met de 41-jarige Corrado Passera, een topmanager die elf jaar in het zakelijke imperium van De Benedetti heeft gewerkt en veel krediet heeft gekregen voor de reorganisatie van de computersector van Olivetti. Maar eind vorige maand werd onverwachts bekend dat Passera opstapt - of is weggestuurd, dat is nog steeds niet duidelijk. Hij krijgt een nieuwe topfunctie in de bankwereld, als managing director van de Banco Ambrosiano Veneto.

De functies die De Benedetti en Passera deelden komen nu bij één persoon terecht, de man van de telecommunicatie: Francesco Caio, 38 jaar, het brein achter de succesvolle start van Omnitel. Ook twee van de drie vice-presidenten van Olivetti zijn vervangen: de 64-jarige Elserino Piol, een befaamd computerman, en de 60-jarige Angelo Fornasari, de financiële expert.

De vakbonden zien Caio met enige vrees komen. Hij geldt als iemand die zonder veel pardon snijdt als dat volgens hem nodig is. En de cijfers doen vermoeden dat forse ingrepen nodig zijn om Olivetti weer gezond te maken. De groep heeft vijf jaar achter elkaar met verlies gedraaid. De schuldenlast die in die periode is opgebouwd, loopt tegen de vier miljard gulden. Op de balans van vorig jaar, toen de kosten van een nieuw herstructureringsproces werden afgeschreven, staat een recordverlies van 1,6 biljoen lire, ongeveer 1,8 miljard gulden. De omzet bedroeg vorig jaar ongeveer tien miljard gulden.

De divisie personal computers vormt het grootste probleem. Deze afdeling is goed voor twintig procent van de omzet, maar de meeste verliezen zijn hier geleden. Het bedrijf uit de Noorditaliaanse stad “Ivrea heeft een interessant marktaandeel in Italië, maar op wereldschaal geprojecteerd is het te klein,” zegt Gian Maria Gros-Pietro, hoogleraar industriële economie in Turijn. Net als veel andere analisten ziet hij op termijn maar één oplossing: Olivetti moet een partner zoeken of zijn computerdivisies opdoeken - de Franse concurrent Bull is een mogelijke partner voor samenwerking.

Officieel is afstoting of inkrimping niet aan de orde. Maar er moet een uitweg worden gevonden uit de neerwaartse spiraal van de afgelopen jaren. De resultaten van sanering, kostenbesparing en verhoging van de produktiviteit ( de omzet per werknemer is sinds 1990 bijna verdubbeld) zijn vaak teniet gedaan door de dramatische prijsverlagingen die nodig waren om de daling van het marktaandeel te beperken. In 1992 had Olivetti volgens cijfers van Dataquest nog ruim acht procent van de Europese PC-markt. Eind 1995 was dat gedaald naar 3,4 procent. Een lichtpuntje is dat de PC sector volgens Olivetti de afgelopen vijf maanden quitte heeft gedraaid. Maar De Benedetti zelf heeft gezegd dat dit geen garantie is dat dit over heel 1996 gebeurt.

Vóór de kapitaalsuitbreiding vorig jaar had De Benedetti gezegd dat hij zijn uitvoerende functies zou neerleggen als het niet duidelijk beter zou gaan met Olivetti. In hoeverre dat is gebeurd met deze wisseling aan de top, moet nog blijken.

“Ik zal de strateeg van mijn Olivetti blijven,” heeft De Benedetti bezworen. Het feit dat hij het bezittelijk voornaamwoord mijn gebruikt is in strijd met zijn uitspraak dat Olivetti niet meer beschouwd kan worden als een familiebedrijf. Zijn belang in Olivetti is na de kapitaalsinjectie gedaald van 21 naar rond de 16 procent. Zijn zoon Rodolfo blijft lid van de raad van bestuur. Carlo De Benedetti heeft een groot deel van de uitvoerende macht uit handen gegeven, maar Olivetti is de kern van zijn zakelijke imperium, en als regisseur van “allianties en strategieën” zal hij daar een dominerende invloed op blijven houden.