Zang van winterkoninkje trekt partner aan en zet haar aan tot nestbouwen

Eén functie van zang door vogels en andere dieren lijkt, naast het afschrikken van concurrenten en het afbakenen van het territorium, het aantrekken van partners. Maar anders dan bij kikkers en insecten, is die veronderstelling bij vogels nog maar zelden echt onderzocht.

Noordamerikaans onderzoek levert nu nieuwe informatie, over winterkoningen. In Europa hebben we maar een soort winterkoning, die zich overal nadrukkelijk laat horen. Noord- en Zuid-Amerika hebben er veel meer, waaronder de huiswinterkoning (Troglodytes aedon) die in holten broedt.

Eenzame mannetjes draaien in het broedseizoen op hoog volume tot vijfhonderd liedjes per uur af. Als ze benaderd worden door een partner neemt de intensiteit van de voordracht af, en wordt zang vooral op haar gericht. Dat die voor het vrouwtje speciale betekenis heeft, lijkt plausibel. Uitgebreid onderzoek met bij nestkasten opgehangen luidsprekerboxen, in onbezette winterkoninggebiedjes in Wyoming, bevestigt dat. Nestkasten waarbij de huiswinterkoning zang werd afgespeeld, kregen aanzienlijk vaker bezoek van vrouwelijke vogels (Behaviour 133, 357-366).

Bij eerder, vergelijkbaar onderzoek naar bonte vliegenvangers (Ficedula hypoleuca) en spreeuwen (Sturnus vulgaris) bleek ook dat vrouwelijke vogels aangetrokken werden door kunstmatig voortgebrachte zang. Maar zij werden bij het hoopvol betreden van een speaker-nestkast meteen automatisch gevangen, voor de telling. De huiswinterkoningen bleven vrij, en daardoor bleek iets verrassends: de zang is zonder lijfelijke aanwezigheid van het mannetje al bijzonder belangrijk. Menig vrouwtje hoeft, als het die zang van nabij hoort, niet eens meer een mannetje te zien, en begint direct met de nestbouw alsof het al volledig gepaard is. Ook veelbetekenend: alleen bij de nestkasten met bijgeleverde zang verzamelden zich verscheidene vrouwtjes, die onderling ook nog eens hevige strubbelingen aangingen en elkaar langdurig cirkelgewijs in de lucht najoegen. Het bewijs is rond: de zang van de huiswinterkoning trekt niet alleen vrouwelijke partners, maar heeft ook nog eens diepgaand invloed op ze. Zingen gebeurt niet alleen voor de buren.

Wanneer een vrouwtje eenmaal op de eieren zit te broeden, begint een mannetje weer op vol vermogen te zingen. Maar ook dan geldt de partnerlokkende werking. Zoals zoveel zangvogels, bedrijven ook huiswinterkoningen polygamie.

    • Frans van der Helm