Vrijgesproken Riem kan schadevergoeding vergeten

DEN BOSCH, 17 JULI. Op zijn vakantieadres in Scandinavië kreeg oud-burgemeester van Brunssum Henk Riem gisteren een telefoontje van zijn advocaat J. Marchal. Deze had goed en slecht nieuws. Het goede nieuws was dat het gerechtshof in Den Bosch Riem had vrijgesproken van corruptie.

Het slechte dat Riem wel werd veroordeeld tot een boete van 2.500 gulden voor gesjoemel met een reisdeclaratie, volgens Marchal het meest ongeschikte punt van de dagvaarding. Omdat hij niet volledig is vrijgesproken kan Riem geen aanspraak maken op vergoeding van de geleden schade.

“De staat heeft zich onnoemelijk veel ruimte gecreëerd om onrechtmatig te kunnen handelen tegenover de burger zonder zich te verplichten tot schadevergoeding”, aldus Marchal direct na de uitspraak.

Het telefoongesprek dat Riem als kersverse burgemeester van Brunssum begin 1992 voerde met een reisbureau, zal hem waarschijnlijk zijn leven lang berouwen. Kort voor zijn benoeming had hij een reis naar Israel besproken in gezelschap van zijn vrouw en de fine fleur van de Limburgse bestuurs- en zakenwereld. Zijn nieuwe gemeente Brunssum wilde zijn kosten wel betalen, maar niet die van zijn vrouw. Pas toen Riem had geopperd dat hij de belangen van Brunssum in het Midden-Oosten kon dienen door een onwillige Israelische dansgroep te strikken voor het vierjaarlijkse folklorefestival, kreeg hij van zijn wethouders toestemming ook de verblijfskosten van zijn echtgenote te declareren.

Daarom moest het reisbureau een nieuwe rekening maken. Riem vroeg de medewerkster van het bureau persoonlijk de rekening te splitsen in één arrangement van 4.200 gulden, te betalen door de gemeente, en één van 1.200 gulden, te betalen door zijn vrouw. Uit de rekening van 4.200 gulden bleek echter niet dat de verblijfskosten van Riems echtgenote waren inbegrepen. Toen de rekening bij de gemeente binnenkwam, tekende Riem hem en werd het geld overgemaakt.

De rechtbank van Maastricht erkende eerder dat de rekening voor de gemeente in strijd met de waarheid was opgemaakt, maar ontsloeg de burgemeester van rechtsvervolging omdat niet bewezen was dat hij het stuk opzettelijk als ware het echt en onvervalst had gebruikt. Het Hof tilde daar zwaarder aan, omdat van een ambtenaar strikte integriteit mag worden verlangd en omdat door het indienen van een valse factuur de gemeenschap financieel is benadeeld.

Het opmaken van een valse rekening valt in het niet bij de andere feiten waarvan Riem werd beschuldigd. Als lid van Gedeputeerde Staten zou hij grindproducenten hebben bevoordeeld, waarvoor hij later zou zijn beloond met een commissariaat en een adviseurschap. Het commissariaat was hem al voor zijn vertrek naar Brunssum toegezegd door de directeur van een groot baggerbedrijf uit IJzendoorn. Riem kreeg het naast zijn burgemeesterschap zo druk met de bedrijfsadviezen dat hij daarvoor buiten medeweten van de gemeente een bv'tje voor oprichtte. Op de rekening van de bv kwam in 1992 meer dan twee ton binnen aan honoraria, voorschotten en een lening. Een burgemeester staat nu eenmaal voor hoge kosten als hij een waardige woning wil betrekken, hield Riem zijn rechters voor.

Riem heeft tegengeworpen dat de lucratieve baantjes bij de grindproducenten geen beloning waren voor bewezen gunsten, maar blijken van waardering voor de visie op de grindwinning die hij als gedeputeerde had ontwikkeld. Zo mag hij zich beschouwen als de bestuurlijke vader van het Grensmaas-plan, dat een combinatie van grindwinning, natuurontwikkeling en beveiliging tegen overstromingen beoogt. Hij was ook de man die de verpeste verstandhouding tussen provincie en grindproducenten had doorbroken door de laatsten op strategische wijze tegemoet te komen en zo zijn provincie te behoeden voor schadeclaims van tientallen miljoenen guldens, zoals hij het zelf uitdrukte.

De rechtbank volgde vorig jaar met zoveel woorden die redenering en zette daarmee het openbaar ministerie regelrecht voor schut. Voor het Hof in Den Bosch gaf de procureur-generaal mr. A. Franken ook toe dat zij lange tijd getwijfeld had aan de zin van het hoger beroep, dat door het openbaar ministerie was aangetekend. Volgens haar is de definitie van ambtelijke corruptie in Nederland zo ingewikkeld dat het delict nauwelijks te bewijzen is.

    • Jacques Herraets