Uitstel onderdeel Cubawet; Clinton wendt conflict met Europa af

WASHINGTON, 17 JULI. President Clinton heeft gisteren een dreigend conflict met de voornaamste Amerikaanse handelspartners over economische sancties tegen Cuba voorlopig afgewend.

Tot woede van een aantal Republikeinse Congresleden, maar tot opluchting van de Europese Unie en Canada, liet Clinton gisteren weten dat invoering van een omstreden onderdeel van een nieuwe sanctiewet ten minste een half jaar wordt uitgesteld.

De zogeheten Helms-Burtonwet bepaalt onder meer dat buitenlandse bedrijven in de Verenigde Staten voor de rechter gedaagd kunnen worden als zij op Cuba gebruikmaken van eigendommen die het Cubaanse regime onteigend heeft van Amerikaanse burgers die indertijd de Cubaanse nationaliteit hadden. Naar verwachting zal die bepaling een golf van rechtszaken tot gevolg hebben tegen buitenlandse ondernemingen. De wet is scherp gehekeld in Europa, Canada en Mexico.

Clinton heeft gisteren van zijn recht gebruikgemaakt om de meest omstreden bepaling van de wet op te schorten als dat in het nationale belang is en de democratisering in Cuba dichterbij brengt. Hij zei de periode van zes maanden te willen gebruiken om internationale steun te werven voor maatregelen die de democratisering op Cuba stimuleren. Als die periode voorbij is zal hij bekijken of de medewerking van de bondgenoten voldoende is om de opschorting geheel of gedeeltelijk te verlengen.

De Europese Unie verwelkomde het besluit van de Amerikaanse president, maar zei dat Clinton niet ver genoeg ging omdat de dreiging van juridische procedures tegen Europese bedrijven blijft bestaan. De EU waarschuwde dat ze voorbereidingen blijft treffen voor vergeldingsmaatregelen. De EU heeft herhaaldelijk haar ernstige bezwaren uitgesproken tegen de zogeheten “extra-territoriale werking” van de Helms-Burtonwet, tegen het beginsel dat de Amerikanen derde landen dwingen hun Cuba-politiek na te volgen. Ook de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken deed dat in mei tijdens zijn bezoek aan Washington.

Pagina 14: 'Clinton is gezwicht voor Fidel'

Andere onderdelen van de wet zijn al van kracht, zoals de bepaling dat bestuursleden van bedrijven die op Cuba gebruik maken van onteigend bezit, en ook hun familieleden, een visum voor de VS onthouden kan worden. Begin deze maand maakte de Internationale Nederlanden Groep (ING) bekend dat ze zich, bevreesd voor de gevolgen van de wet, terugtrekt uit de financiering van de suikeroogst op Cuba.

De Republikeinse senator Jesse Helms, voorzitter van de sentaatscommissie voor buitenlandse zaken en een van de twee initiatiefnemers van de wet, veroordeelde het besluit van de president scherp. “Clinton is gecapituleerd voor Fidel Castro en zijn buitenlandse zakenpartners”. De invloedrijke gemeenschap van Cubaanse Amerikanen, bij de verkiezingen een belangrijk stemmenblok in Florida en New Jersey, wenden al hun invloed in de Amerikaanse politiek aan om de druk op Castro zo hoog mogelijk op te voeren. President Clinton was aanvankelijk niet van plan de Helms-Burton wet te tekenen, tot het Cubaanse regime in februari twee burgervliegtuigjes neerschoot van Cubaans Amerikaanse activisten.

Door te bepalen dat er in elk geval geen rechtzaken aanhangig gemaakt kunnen worden voor 1 februari 1997 (zes maanden na 1 augustus), heeft Clinton het netelige besluit uitgesteld tot na de presidentsverkiezingen op 5 november.

De Cubaanse minister van buitenlandse zaken Roberto Robaina heeft gisteren gezegd dat het opschorten geen verandering brengt in het illegale karakter ervan. Volgens Robaina probeert president Clinton zowel God als de duivel te vriend te houden.

In Den Haag is het besluit met gemengde gevoelens ontvangen. “Een positief teken dat erop wijst dat de VS rekening houden met de belangen van derde landen”, zei een woordvoerder van Buitenlandse Zaken.

    • Juurd Eijsvoogel