Softbalploeg denkt aan goud na twee jaar peptalk

In de voorbereiding op de Olympische Spelen was Hans Susan de afgelopen twee jaar mental coach van de nationale softbalploeg. “Voel en ervaar het. Het volkslied, die tranen. Wauw!”

AMSTELVEEN, 17 JULI. Sportieve schizofrenie in de Lage Landen volgens Hans Susan: “In Nederland wordt het arrogant gevonden als je roept dat je goed bent. Gek hè? Iedereen verwacht dat je presteert. Maar dat kan alleen als je goed bent. En dat mag je in calvinistisch Nederland niet uitspreken, dus ga je eerder twijfelen aan jezelf.”

Veel sporters geloven in zichzelf, maar durven dat niet te uiten, is de ervaring van Susan, die ook veel tennissers mentaal coacht. “Natuurlijk hebben ze hun momenten van twijfel. Maar als je tegen jezelf zegt dat je moet winnen, kan dat je blokkeren. Want elke fout die je in de wedstrijd maakt, staat haaks op je voornemen om te winnen. Moeten winnen slaat meestal om naar niet willen verliezen. Als sporter moet je dus niet op winnen focussen, maar op goed presteren. Dan komt die winst vaak vanzelf. Bovendien heb je winnen bijna nooit zelf in de hand. Er is de rol van de scheidsrechter. Bij tennis bijvoorbeeld. De scheidsrechter geeft de bal uit, de speler protesteert, er ontstaat heisa, de speler is afgeleid en slaat vervolgens een dubbele fout. De concentratie is weg. Je moet in zo'n partij functioneren als een robot, je denken uitschakelen. Je gedachten kunnen immers nooit de snelheid van je handelen bijhouden. Als je nadenkt, word je trager.”

Wie zelfvertrouwen heeft, kan tot ongekende hoogten stijgen. “Vooral sporters in teamverband, die kunnen elkaar oppeppen. Het resultaat is dan meer dan de som der delen, vooropgesteld dat het een goed team is.” Het nationale softbalteam kwalificeerde zich mede dankzij Susan voor de laatste acht op de Spelen en hoopt daar straks de vruchten van te plukken. De vrouwen spelen tegen zeven ploegen die op het laatste WK voor Nederland (negende) eindigden. “In theorie zou dat op de Spelen een achtste plaats betekenen”, zegt Susan. Maar als je er zo tegenaan kijkt, hoef je niet eens te gaan.” Susan gokt op de mentale factor. De uitkomst van een wedstrijd is voor vijftig procent afhankelijk van de mentale opstelling van een speler, onderstreept hij. “Dat geldt voor elke sport. Maar als je naar de trainingen kijkt, wordt daar dan ook vijftig procent aan mentale training besteed? Soms krijgt dat aspect in de voorbereiding geen aandacht. Terwijl iedereen het erover eens is, dat het bij een sporter tussen de oren goed moet zitten.”

Susan haalde vijf jaar geleden het gros van zijn wijsheden in Örebro, Zweden. Sindsdien mag hij zich performance counselor noemen. Van origine is Susan filmregisseur, met als specialisatie documentaires. “Daar heb ik leren luisteren.” Toen hij een opleiding hypnotherapie volgde, kwam hij met sporters in contact. “Dat vond ik niet genoeg en toen ben ik die cursussen in Zweden gaan volgen.” Nadat bondscoach Ruud Elfers contact met hem had opgenomen, kwam Susan bij het softbalteam terecht. “Ten onrechte hangt er een aureool van zweverigheid om wat ik doe. Maar gewoon je doelen bespreken, daar zit niks zweverigs aan.”

Niet alle speelsters waren enthousiast over zijn komst. “Een paar speelsters zeiden: het spreekt ons niet aan, maar we staan er wel open voor. Gezonde Hollandse nuchterheid. Ik werk graag met mensen die niet alles voor zoete koek slikken. Wel heb ik geëist dat ze een paar keer mee zouden doen voordat we erover zouden discussieren.” Aanvankelijk stond tachtig procent van de ruim 20 vrouwen gereserveerd tegenover zijn aanpak, maar na een jaar was eenzelfde percentage positief. “Het had ook een gunstige uitwerking op hun werk en hun relaties. Als je goed met druk in je sport kunt omgaan, functioneer je ook privé beter.” In de afgelopen twee jaar is er vooral onder leiding van Susan een hechte groep gesmeed. Toen de vrouwen twee jaar geleden bij elkaar kwamen, was daarvan nog lang geen sprake. Susan kon de rivaliteit nog proeven die er heerste tussen de vrouwen uit de verschillende hoofdklasseteams. “Er vormden zich in het begin groepjes. Ze hoeven niet de beste vrienden te zijn, maar er moet wel een uitgesproken respect voor elkaar zijn. Je moet je willen opofferen voor een ander.” Het softbalteam kenmerkt zich nu door een één-voor-allen, allen-voor-éénmentaliteit.

Een belangrijk element in de mentale training die Susan de softbalvrouwen gaf, heet visualisering. Hij sprak het voorstellingsvermogen van de internationals aan door hen beelden te laten oproepen. De softbalsters zagen zichzelf niet alleen op het veld staan, in gedachten hebben ze ook al op het podium een medaille in ontvangst genomen. “Beelden roepen gevoelens op. Een beeld staat ergens voor.” Susan laat zijn blik over de tennisbaan naast de kantine glijden. “Als je de tennisbaan opgaat met de gedachte 'als dat maar goed gaat', roep je intuïtief het beeld op dat je aan het falen bent. Dat heeft zijn weerslag op het lichaam. Je moet ervoor zorgen dat je lichaamsspanning onder controle is. Dat kan alleen als je ook je gedachten onder controle hebt. Dus als je effectief van beelden gebruik maakt, kun je beter presteren.”

Eén softbalster vond het te ver gaan om zich in gedachten op het podium te zien staan. “Dat was een speelster die rationeel is ingesteld. Maar bij het visualiseren moet je een stukje rationaliteit weglaten. Natuurlijk is het niet gezegd dat ze op het podium komen, maar je geeft ze een beeld waar ze naar toe kunnen werken.” De coach probeerde het gevoel op te roepen dat een medaille kan geven. Even visualiseert Susan dat hij de spelers voor zich heeft. “Voel en ervaar het. Wauw! De vlag gaat omhoog, je staat daar met rechte rug, hoort het volkslied, voelt die tranen...”

Met visualiseringsoefeningen kunnen de softbalsters zich straks ook tegen de hitte wapenen. In een klimaatruimte van TNO werd het reactievermogen van de vrouwen getest. De temperaturen waren er vergelijkbaar met die in Georgia, zo rond de veertig graden. Het reactievermogen werd elk half uur gemeten en nam zienderogen af. “Ik heb toen de ene helft van de groep gevraagd waar ze de meeste lucht krijgen. Dat was bijvoorbeeld bovenop een berg. Dus zeg ik: voel jezelf op die berg staan. De groep die deze oefening deed, presteerde beter.”

Susans dienstverband is na de Spelen ten einde. Hij had graag meegewild naar de VS, maar om financiële redenen was dat niet mogelijk. “Je werkt met z'n allen naar dat ene doel, dus wil je het ook afmaken. Je hebt een band met ze opgebouwd en je bent betrokken bij wat ze doen. Anderzijds: ze moeten er nu klaar voor zijn. In Amerika is het de verantwoordelijkheid van Ruud om ze op scherp te zetten.”