Hercules populair militair vliegtuig

De Lockheed C-130 Hercules is nog steeds het meest populaire militaire transportvliegtuig ter wereld. Sinds het in de jaren vijftig door de Lockheed-fabrieken werd ontwikkeld voor de Amerikaanse strijdkrachten zijn er meer dan tweeduizend van gemaakt, die in gebruik zijn bij 62 landen, voor (para-)militaire operaties en voor het vervoer van hulpgoederen bij humanitaire crises.

“Het gezicht dat een moeder het liefste ziet”, adverteerde Lockheed Marietta vorig jaar bij een foto van de Hercules-cockpit en face, die inderdaad wel iets van een Sint-Bernardhond heeft.

Die populariteit van de C-130 is te danken aan de veelzijdigheid en bedrijfszekerheid: het door vier turboprop-motoren aangedreven toestel geldt als degelijk en onderhoudsarm. Het kan onder alle weersgesteldheden opstijgen vanaf en landen op korte, onverharde banen. Militairen spreken van “het werkpaard” of “de jeep onder de vliegtuigen”.

De Hercules heeft vier bemanningsleden: twee piloten, een boordwerktuigkundige en een zogeheten loadmaster, die verantwoordelijk is voor het vrachtruim. Daarin bevinden zich soldaten op banken of klapstoeltjes langs de wanden, vracht op verrijdbare pallets, een complete veldartillerie-eenheid met munitie en manschappen, voertuigen, gewonden op brancards of een combinatie daarvan.

Het laadruim is toegankelijk door een grote vrachtdeur aan de achterzijde en door twee zijdeuren. Parachutisten kunnen van de achterklep en uit de zijdeuren springen. Vracht en voedsel kunnen ook tijdens de vlucht via de klep aan parachutes worden neergelaten.

De gisteren bij Eindhoven neergestorte Hercules, een van de twaalf C-130H's waarmee de Belgische luchtmacht sinds 25 jaar zonder fatale ongelukken vliegt, is in staat om ruim negentien ton vracht of 92 infanteristen of 64 parachutisten met hun uitrusting zonder bijtanken te vervoeren over een afstand van circa 4.000 kilometer.

Met extra brandstoftanks en met een kleinere lading kan de actieradius tot ruim 7.000 kilometer worden opgevoerd.

Pagina 3: Vrachtvliegtuig voor crises en natuurrampen

Tijdens de vlucht is het in de Hercules enorm lawaaiig.

De Hercules stelt bij uitstek landen als België, Frankrijk en Groot-Brittannië in staat om taken uit te voeren in hun voormalige koloniën en overzeese gebiedsdelen tijdens burgeroorlogen, militaire interventies, humanitaire crises of natuurrampen. Er zijn toestellen die meer vracht kunnen vervoeren (zoals de Amerikaanse C-17) of die een kortere startbaan nodig hebben (zoals de Franse Transall), maar de Hercules geldt als beste van twee werelden.

Het is nog onduidelijk wat de oorzaak van het ongeluk bij Eindhoven is geweest: een technisch mankement, weersomstandigheden, of pilot error. De Hercules heeft niettemin een veilige reputatie. De Belgische C-130's hebben volgens de Belgische luchtmacht in totaal 110.000 vlieguren gemaakt, en waren betrokken bij operaties in Afrika, zoals tijdens recente crises in Rwanda, Zaïre en Somalië, en elders in de wereld, bijvoorbeeld Sarajevo.

Volgens het jaarlijks door het gezaghebbende tijdschrift Flight gepubliceerde overzicht van ongelukken met militaire vliegtuigen was in 1994 vier keer een Hercules bij een ongeluk betrokken. In twee gevallen in dat jaar ging het om incidenten onder oorlogsomstandigheden. Het overzicht van vorig jaar komt in augustus beschikbaar.

Een Amerikaanse AC-130 'Spectre' (een soort vliegende kanonneerboot) stortte in maart 1994 bij Somalië in zee na een brand in een vleugel en een Iraanse Hercules (geleverd ten tijde van de sjah) werd op weg naar Azerbajdzjan in dezelfde maand door Armeniërs neergeschoten. Daarbij kwamen in totaal veertig inzittenden om.

Op 23 maart van dit jaar kwam een Hercules van de Amerikaanse luchtmacht door een fout van de verkeersleiding tijdens de landing op de basis Pope in botsing met een F-16 jachtbommenwerper. De C-130 landde veilig, maar de F-16 boorde zich in een wachtend troepentransporttoestel waarbij 23 doden vielen. In oktober 1994 vielen 21 doden toen een Braziliaanse C-130 door onbekende oorzaak bij Bahia crashte.

De Nederlandse luchtmacht vliegt sinds 1994 met een Hercules van het type C-130H-30, een iets modernere en 4,5 meter langere versie van de Belgische C-130H. Het toestel, de eerste van twee, dat veertig procent meer vracht kan vervoeren dan de Belgische versie, werd aangeschaft om de Nederlandse strijdkrachten beter te kunnen laten deelnemen bij vredes- en humanitaire operaties in de wereld. Het Nederlandse Hercules-squadron 334 is in Eindhoven gestationeerd.

De Hercules is er in vele gedaanten. Naast de transportversie zijn er onder meer C-130's ontwikkeld voor vuursteun, voor elektronische oorlogvoering, als tanktoestel, als radarcontrolevliegtuig, als vliegende commandopost en als maritiem patrouillevliegtuig.

Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië overwegen de bouw van een eigen transportvliegtuig. Voorlopig heeft de Hercules in zijn klasse na veertig jaar als 'universeel werkpaard' nog steeds nauwelijks concurrentie.