Beeldende kunst op het Triple X festival in Amsterdam is rijp, rot en groen; Een fragmentarische reis van vrije geesten

Tentoonstelling: Triple X festival: Fragmentatie/Fragmentation. Met o.a. Richard Artschwager, Guillaume Bijl, Mario van Horrik, Matt Mullican, Hester Oerlemans, Raoel Teulings en Haim Steinbach. Westergasfabriekterrein, Amsterdam. Dag 13-18u, op sommige dagen tot 21u. T/m 28 juli.

In De A van Abeltje, de tweede aflevering van Annie M.G. Schmidts verhaal over een liftbediende die met zijn lift over de hele wereld vliegt, komen de vier passagiers van het eerste deel opnieuw bij elkaar: Abeltje zelf, zanglerares juffrouw Klaterhoen, haar leerling Laura en Meneer Tump, die in het eerste deel handelde in mottenballen. Op de reünie blijkt Meneer Tump die mottenballen eraan te hebben gegeven: hij is overgestapt op 'autohoezen' - een soort tenten die op een speciale manier over auto's moeten worden gespannen, zodat ze niet vies worden en ook nog eens beveiligd zijn tegen diefstal. Abeltje en Meneer Tump lijken in het oeuvre van Annie M.G. Schmidt eenvoudig te duiden als twee verschillende types: Abeltje is de freischwebende geest, die op het verboden liftknopje drukt zodat de wereldreis kan beginnen; Meneer Tump is weliswaar heel vriendelijk, maar ook een man die voor alle zekerheid zelfs zijn auto aan de grond wil vastnagelen.

Wie op de tentoonstelling Fragmentatie, op het Triple X festival, het centrale werk van Hester Oerlemans ziet, begrijpt plotseling dat Meneer Tump op zijn manier ook een vrije geest was. Oerlemans heeft in het midden van haar ruimte een auto opgesteld - in ieder geval is de toeschouwer geneigd dat te denken aan de hand van de vier wielen en de uitlaat die nog zichtbaar zijn. Alles daarboven is echter ingepakt, in een soort 'autohoes': een mooi afgewerkt, schapenwollen kleedje dat strak over de carrosserie gespannen is, op de rechter buitenspiegel na: die hangt erbij als een verlepte wollen want. Het is een mooi werk, die auto, juist door zo'n schijnbaar overbodig detail als die spiegel: hoe langer je ernaar kijkt, hoe onzekerder je erover wordt dat er inderdaad een auto onder zit.

Met haar auto verwijst Oerlemans naar een mooi probleem, waaraan ook Christo refereert. Wie iets inpakt, verbergt dat niet alleen voor de buitenwereld: hij brengt alles in het pakketje ook samen tot een mysterieus universumpje met eigen wetten, dat extra spannend wordt door alle mogelijkheden die er buiten het gezichtsveld mogelijk zijn. Zo'n suggestie heeft goede kunst wel vaker: het laat vaak een aantal dingen niet zien, zodat er voor de toeschouwer nog wat te interpreteren overblijft en het mysterie blijft behouden.

De tentoonstelling op het Triple X festival heet Fragmentatie, wat in principe verwijst naar de 'fragmentatie waarin de beeldende kunst verkeert'. Dat zal ook wel de reden zijn voor de merkwaardige verzameling kunstenaars die bijeen is gebracht: rijp, groen en rot, alles zit erbij; van gevestigde namen als Richard Artschwager, Guillaume Bijl en Hugo Kaagman tot tamelijk onbekenden als Calin Dan (Rom.) of Raoel Teulings.

Gelukkig werken de kunstenaars het beeld van fragmentatie ook op een andere manier uit; op Fragmentatie worden veel 'verzamelingen' tentoongesteld: voorwerpen die normaal alleen zijn, of niks met elkaar te maken hebben. Het meest opvallende is daarbij het beeld dat Joseph Krempelsauer op het parkeerterrein van het Westergasfabriekterrein heeft neergezet: een enorme, metershoge wasbak, gemaakt van vijfhonderd 'gewone' wasbakken, waar je vanaf een trappetje in kunt kijken. Ook Haim Steinbach komt met een 'verzameling': twee beelden van geslachtsloze rompen en één van een afgescheurd been, neergezet op consolletjes, waar de toeschouwer, zoals meestal bij Steinbach, zijn eigen associatiedrift op mag loslaten.

Ondanks zulke matige werken is Fragmentatie een sympathieke tentoonstelling, juist door die non-descripte veelheid van kunstwerken. Zo maakte Raoel Teulings twee merkwaardige, maar bijzonder esthetische 'doorkijkjes' die nergens toe leiden; presenteert Mario van Horrik een moderne, luidruchtige variant op de 'nutteloze' machines van Tinguely en toont Guillaume Bijl Huwelijksbureau Diana: een exacte kopie van een allesverzengend truttig huwelijksbureau. Door de ruimte (met tralies voor de ramen) en de slecht afgewerkte details (de stekker van de computer zit niet in het stopcontact) is het niet Bijls beste installatie, maar dat neemt niet weg dat Bijl nog steeds een bijzonder oog heeft voor alledaagse details.

Een enkele keer zijn de werken op Fragmentatie zo letterlijk gefragmenteerd dat ze te slap zijn voor woorden. Zo presenteert Hester Oerlemans in dezelfde ruimte waar die intrigerende auto staat, de video Doll, waarin we iemand met een kettingzaag knuffelbeesten doormidden zien zagen. Dat semi-shockerende grapje is al zo vaak vertoond (vorige maand nog op de Rietveld-academie) dat het alleen nog maar agressie tegenover de kettingzager oplevert. Bovendien heeft het hetzelfde probleem als de wasbakken van Krempelsauer of de 'schilderijen' van Hugo Kaagman: ieder mysterie is eruit verbannen - in vergelijking met de werken van Bijl of Teulings zijn ze niet meer dan dikke mottenballen.